سفرنامه

  • میهمان «دریاچه ارواح»

    نیوشا امینیان راهنمای تور
    سال گذشته تعدادی دیگر از آثار طبیعی کشورمان به‌عنوان اثر طبیعی- ملی ثبت شدند. یکی از این جلوه‌های طبیعی، دریاچه‌ای در قلب شهر نوشهر است که این روزها گردشگران آن‌را به نام «دریاچه‌ ارواح» می‌شناسند؛ دریاچه‌ای با هفتاد متر طول و سیصد متر عرض یکی از مناطق توریستی کمتر شناخته شده‌ استان مازندران است که از اسفند تا حوالی شهریور ماه به شرط نبود بارندگی‌های سنگین می‌تواند برای دوستداران طبیعت بسیار جذاب باشد. در این سفرنامه برایتان از روزی که در این منطقه‌ زیبا و اسرارآمیز برایمان گذشت گفته‌ام.
  • گذار از شرق‌شناسی کلاسیک

    محسن محمودی
    ادوارد سعید وسوسه‌ای کلی در علوم انسانی پدید آورده است؛ به این معنا که همه‌ متن‌هایی که درباره‌ شرق نوشته‌ می‌شوند، شرق‌شناسانه‌ هستند. او که مفاهیم قرن شانزدهمی را در ذهن دارد چون می‌بیند که شرق‌شناسی در واقع همان دانش مورد نیاز غربی‌ها برای استثمار شرقی‌ها بود، دیدگاهش را به سراسر تاریخ تسری داده، می‌گوید از دوران کهن تا دوران معاصر، در هر متنی که غربی‌ها درباره‌ شرقی‌ها نوشته‌اند، جدال تاریخی خیر و شر را می‌توان تشخیص داد.
  • رصد در جوار عرفا

    نیوشا امینیان راهنمای تور
    رصد در شب‌های تابستان حسابش از بقیه فصل‌ها جداست؛ اجرام درخشان، بارش‌های شهابی و البته فرصت دیدن خزندگانی که گاهی باید فقط از دور نظاره‌گر زیبایی و اعجاب آفرینش آنها باشیم. در این سفرنامه برایتان از شبی گفته‌ام که در روستای «صوفی‌آباد» گذشت و فرصت دیدن جاذبه‌های فرهنگی و طبیعی بسیار زیبایی را برایمان فراهم کرد.
  • نظام مالیاتی ایران در دوره صفوی

    تمرکز قدرت سیاسی در دست شاه و درباریان، انحصار منابع به‌ویژه بسترهای رشد و توسعه اقتصادی را به سود حکومت به همراه داشت. از این‌رو مداخله عمال حکومتی در امور داد و ستد و دیگر فعالیت‌های اقتصادی بیانگر برنده بودن شاه و دیگر وابستگان دستگاه سلطنتی در مناسبات اقتصادی بود.
  • سنگ‌بنای حضور انگلیسی‌ها در ایران

    بعد از اینکه به قدر دو سه میل از خاک ایران طی کردیم سر آنتوان همه ما را احضار کرده و به اجتماع به زانو افتاده از خداوند عالم تشکر نمودیم که صحیح و سالم به مقصود رسیده‌ایم. اگرچه چندی بود که امید از حیات خود بریده بودیم، ولی رئیس ما چنان شخص با عزم و جزمی بود که در بدترین مشکلات و در عین مهلکه ابدا اثر یأس و ناامیدی ظاهر نمی‌ساخت بلکه با شجاعت ما را تشویق می‌کرد و دلداری می‌داد که نترسیم زیرا که جان خود را در راه ما گذارده بود. شهر اولی که ما دیدیم خیلی محکم و متحصن بود. هیچ خانه‌ای پدیدار…
  • ثبت ملی ارگ حکومتی اراک

    ۳۰ مه ۱۹۷۶ برج شیشه و عمارت ارگ قدیم شهر اراک در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. ارگ حکومتی اراک یکی از بناهای تاریخی این شهر است که در سال ۱۱۹۵ ه.ش ساخته شده و مرکز نهادهای حکومتی و سکونت حاکم و دیوانیان شهر بوده است. ناصرالدین شاه در جریان سفر خود به عراق در این ارگ سکنی گزید و در کتاب سفرنامه خود به توصیف این بنا پرداخته است که از طبقه فوقانی آن قادر بوده شهر را برانداز کند. امروزه از ارگ حکومتی جز قسمتی از بنای منزل سپهدار چیزی باقی نمانده است. این مجموعه به مباشرت یوسف‌خان گرجی و همزمان با…
  • گفته‌ها

    در عصر قاجار و در پی رفت و آمد نمایندگان کشورهای غربی به ایران، برای مذاکره، آموزش و انعقاد قراردادهای سیاسی، تجاری و نظامی، هیات‌هایی نیز از ایران برای ادامه گفت‌وگوها و گذراندن دوره‌های آموزشی در رشته‌های گوناگون راهی اروپا شدند. علاوه بر این، باید خط سیر ایرانیان را در سفرهای شخصی به اروپا در نظر گرفت: سفر به روسیه و از آنجا به لهستان، اتریش، فرانسه و انگلیس. اغلب این مسافران، تصویری از غرب به‌دست می‌دادند و گاه از تفاوت‌ها دچار نوعی حیرت می‌شدند؛ همچنان‌که پیش‌تر، صوفیان به متفکران قوم…
  • ایرانی‌های تماشاگر

    جمشید نوروزی / دانشیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور فاطمه معزی / دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه پیام نور
    پیشینه ارتباطات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی ایرانیان و هندیان و سابقه حضور هندی‌ها در ایران، بسیار طولانی است. در زمینه قدمت این مناسبات گسترده، اگر از دوران باستان سخن نخواهیم بگوییم، اشاره به دوران صفویه کفایت می‌کند که این امر در مقالات و کتاب‌های بعضی پژوهشگران داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در برخی از سفرنامه‌ها و منابع اصلی به‌جا مانده از دوره حکومت صفویه (۱۱۳۵-۹۰۷ ق)، مطالب و شواهد قابل‌توجهی برای مناسبات ایرانیان و هندیان وجود دارد. با وجود اختلافات و جنگ‌های معدودی که…
  • تهران عصر آقامحمدخان از دیدگاه اولیویه

    دکتر سعید میرسعیدی
    موسیو اولیویه سیاح و مامور فرانسوی که در ژوئیه ۱۷۹۶ میلادی برابر با سال ۱۲۱۱ و آخرین ماه‌های حکومت آقامحمدخان به ایران و تهران آمده بود مشاهدات دقیقی در مورد وضعیت تهران و ارگ حکومتی شهر دارد. در آن دوره به گفته او کوچه‌ها و خانه‌ها تعمیر شده بوده و آقامحمدخان کاروانسراهای خوب و مکان‌هایی مرغوب در شهر ساخته بود. اولیویه در عمارتی بسیار خوب و در باغی که در نهایت حسن و طراوت بود با حاکم تهران که البته نام او را ننوشته ولی می‌دانیم که میرزا محمدخان دولو بوده است ملاقات می‌کند. او همین‌طور در…
  • اصفهان به روایت یک شاهد عینی

    سیدرسول ابطحی
    کتاب «اصفهان عصر ظل‌السلطان» حاصل چاپ نسخه‌ای ثبت شده در کتابخانه ملی ایران است که از فردی به نام وحید سیاحتگر در سال ۱۳۹۴ش. خریداری شده است. این نسخه روزنامه خاطرات یک شاهزاده قاجاری است که در هیچ جای نسخه نام خود را ذکر نکرده و اشاره‌ای هم به نسبت خود با ظل‌السلطان، حاکم وقت اصفهان، نداشته است، هر چند در برچسب عطف نسخه، عبارت «سفرنامه پدرزن ظل‌السلطان» آمده است که برخلاف نظر مصححان این نسخه، امری بعید است، زیرا اولا این نسخه سفرنامه نیست و بیان خاطرات روزانه است و ثانیا مولف از دو دختر خود…
  • موزه‌ای باستانی زیر کفش‌ها

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در قسمت‌های پیشین از سفرمان در استان سمنان برایتان گفتم و رسیدیم به اولین شب اقامتمان در دامغان، این سفرنامه از صبح روز دوم و رویدادهای جالب آن می‌گوید.
  • هدیه پیانو به فتحعلیشاه

    نزدیک دهم ماه مه، محمدخان فرمانده توپخانه شتربار پادشاهی که برای نظارت بر گرفتن افزارهای نظامی و ارمغان‌هایی که ما با خود از انگلیس و هند آورده بودیم به بوشهر فرستاده شده بود، به تهران رسید.
  • در آغوش طبیعتِ تاریخی

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در قسمت‌های پیشین این سفرنامه از ده‌نمک گفتیم و عبورمان از شهر سمنان و فرصت دیدن پرندگان شکاری در مهدی شهر، در این قسمت به چشمه‌علی دامغان سر می‌زنیم و در دامغان می‌چرخیم.
  • تجارت و سیاست

    نقطه عطف در مناسبات ایران و فرانسه، روابط بازرگانی دو کشور بود. در سال ۱۵۹۹ م/ ۱۰۰۷ ق، زمانی که شاه‌عباس، آنتونی شرلی و حسینعلی بیگ بیات را به سفارت به اروپا فرستاد (سفرنامه برادران شرلی،۱۳۶۲: ۹۸)، از آنان خواست تا با پادشاه فرانسه ملاقات کنند و در مورد امور تجاری ایران اطلاعاتی در اختیار فرانسه بگذارند و با آنها به توافق برسند.‌ هانری چهارم با توجه به توافق و دوستی فرانسه و عثمانی، از شنیدن سخنان آنتونی شرلی که حامل نامه و پیشنهادی از جانب شاه‌عباس اول برای عقد اتحادی بین دولت‌های مسیحی و…
  • مراتب پزشکان در عصر صفوی

    پزشکان در دوران صفوی دارای سلسله‌مراتبی بودند، گروهی که پزشکان واقعی بودند و به علم‌آموزی روی آورده بودند و پس از سال‌ها مطالعه و کوشش به پزشکی می‌پرداختند اما دسته‌ای که به درمانگری مشغول بودند، گروهی بودند که به‌طور تجربی این حرفه را آموخته و مهارت چندانی نداشتند. برخی از آنها برای درمان بیماری‌ها متوسل به اوهام و خرافات شده و از مسائل اعتقادی و جادو استفاده می‌کردند. آنها به جایی از شهر که طبیب کمتری داشت رفته و با یک عطار یا داروخانه زد و بند می‌کردند تا داروهای نسخه شده او را بسازد، بعد…
  • تحلیل‌گر روس: در ایران زنان از مردان قدرتمندترند

    خبر آنلاین: آلکسی تاراسوف، تحلیلگر روس که به تازگی به ایران سفر کرده، در سفرنامه ای کوتاه و جالب، از زاویه دید خود وضعیت موجود را مورد بررسی قرار داده است.
  • فرصتی برای خودنمایی

    مشارکت در حرکت‌های عمومی و آیین و رسوم مربوط به جشن‌های ایرانی و اعیاد مذهبی کارکرد مهم اصناف دوره صفوی بود. وجود رسوم منحصر به اصناف نیز از ویژگی‌های زندگی برخی اصناف بود. اسنادی درباره این موضوع در دست است، زیرا در چنین مواردی اعیاد برجسته‌ترین جنبه فعالیت اصناف بوده و از این رو به قلم مورخان محلی و سفرنامه‌نویسان اروپایی که بهترین شاهدان آن روزگار بودند، توصیف شده است. افزون بر این با وجود تغییرات جدید در ویژگی اصناف، مشارکت آنها در مراسم عمومی امروزه نیز دیده می‌شود.
  • سقوط صفویه به روایت کروسینسکی

    سقوط صفویه یکی از وقایع مهم تاریخ ایران عصر جدید است و مسیر تاریخ ایران را تغییر داد، در نتیجه مورخان و پژوهشگران متعددی به این واقعه مهم توجه کرده‌اند. یکی از این منابع که شهرت زیادی در سراسر جهان کسب کرده است، سفرنامه کروسینسکی است.
  • گفته‌ها

    «با گذشت سه ماه از محاصره اصفهان، در بازار چهارسوق نان و گوشت و ماکولات قدری یافت می‌شد ولی بعد از آن گوشت خر و استر فروخته می‌شد؛ و قیمت زردک (نوعی هویج) به ۱۲ تومان رسیده بود و خر را به ۵۰ تومان می‌خریدند.
  • سفرنامه گیلان

    متن سفرنامه ناصرالدین شاه به گیلان به‌صورت چاپ سنگی در شماره‌های پی در پی روزنامه‌ ایران در سال‌های ۱۲۸۸ و ۱۲۸۹ در شماره‌های ۱۷ الی ۱۱۰ این روزنامه به چاپ سنگی و خط نستعلیق میرزا رضای کلهر به چاپ رسیده بود. استاد منوچهر ستوده در سال ۱۳۶۷ از روی همان متن روزنامه ایران، سفرنامه را با چاپ حروفی و از سوی موسسه فرهنگی جهانگیری منتشر کرد.
  • تاریخچه‌ مختصر نوسان تومان و دلار

    آنتونی جنکینسون، تاجر و جهانگرد انگلیسی که طی سال‌های ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ در دوره شاه طهماسب صفوی به ایران سفر کرده گزارش‌های جالبی از وضعیت پولی آن دوره به‌دست داده است. بنا به سفرنامه او در اواسط سده شانزدهم میلادی، هر شاهی برابر با یک شیلینگ انگلیس و هر پوند استرلینگ برابر با ۲۰ شیلینگ بوده است. بنابراین، یک تومان ایران برابر با ۱۰ پوند انگلیس بوده یعنی، ارزش پول ایران ده برابر پول انگلیس بود.
  • نوروز در سفرنامه ریچاردز

    فرد ریچاردز، ‌عضو انجمن سلطنتی نقاشان و حکاکان انگلستان، در اوایل قرن حاضر، یعنی در نخستین سال‌های حکومت پس از قاجار، به ایران سفر می‌کند. وی در بازگشت سفرنامه‌ای را در رابطه با آداب و رسوم اجتماعی و زندگی ایرانیان به رشته تحریر در می‌آورد. در ادامه بخشی از اشارات او به نوروز را می‌آوریم. وی هنگام سال نو در اصفهان حضور داشته است.
  • انحصار تجارت

    اقتصاد تجاری ایران در آستانه به قدرت رسیدن رضاخان متاثر از پیامدهای ادغام ایران در اقتصاد جهانی در عصر قاجار بود. پیامد مهم ادغام ایران در اقتصاد جهانی در بخش تجاری اقتصاد ایران کسری موازنه تجاری بود. بررسی میزان دقیق کسری موازنه تجار در دوره قاجار اگرچه به دلیل وجود مشکلاتی چون نامشخص بودن وضعیت آمار، نامشخص بودن وضعیت اوزان، یکسان نبودن سیستم نظام گمرکی و نامنظم بودن اسناد دیوانسالاری با موانع جدی روبه‌رو است؛ اما گزارش‌های پراکنده موجود در سفرنامه‌ها و روزنامه‌های این دوره نشان‌دهنده کسری…
  • غذاهای اصلی ایرانیان در دوره قاجار

    در دوره قاجار برنج مهم‌ترین غذا در میان تمام طبقات، به‌خصوص بین مردم متمکن در شهرها محسوب می‌شد. آن را به روش‌های گوناگون همراه با روغن گوسفندی می‌پختند. در رژیم غذایی مردم گیلان برنج بیش از نان و به‌صورت سرد و گرم مصرف می‌شد. زیرا نمی‌توانستند غله و حبوبات را در آن دیار کشت کنند. نیکیتین می‌نویسد: برای روستاییان کرمانشاه پلوخوراکی فوق‌العاده بود که فقط در اعیاد و جشن‌ها مصرف می‌کردند.
  • تغییر ذائقه ذهنی با آثار مفرح

    بهنام ناصح
    کمتر از دو هفته مانده به آغاز سال نو؛ در این‌ روزها بسیاری از اهالی مطالعه در پی خرید هدایای فرهنگی مناسب برای دوستان و آشنایانند. با توجه به تعطیلات نوروزی و حال و هوای بهاری، اغلب افراد حتی کتابخوان‌های حرفه‌ای و خوانندگان آثار تخصصی ترجیح می‌دهند چند صباحی به خود آسان بگیرند و ساعاتی را با آثار داستانی مفرح، طنز یا مطالبی از این دست، دور از هیاهو تمدد اعصاب کنند. از این‌رو این هفته چند کتاب تازه منتشر شده را با همین‌ رویکرد معرفی می‌کنیم شاید همانی باشد که مهمان نوروزی شما یا دوستان‌تان…
  • ظلم ظل‌السلطان به یک تاجر

    ساموئل گرین بنجامین، نخستین سفیر ایالات‌متحده آمریکا در ایران بود. وی سفرنامه‌ای تحت‌عنوان «ایران و ایرانیان» در دوره ناصرالدین‌شاه نوشته است که البته عمدتا شرحی از دربار و شاهزادگان و خلقیات و رفتار آنها است. وی در بخشی از سفرنامه خود ضمن پرداختن به خلقیات ظل‌السلطان، توضیحی از رفتار این شاهزاده با یک بازرگان آورده است و در رابطه با میزان خشونتی که به خرج می‌دهد، ابراز شگفتی می‌کند. بنجامین عملکرد ظل‌السلطان را با سیاستمداران غربی مقایسه کرده و معتقد است که در آنجا این دست مشکلات در وضعیت به…
  • سفر با کاسه‌های آش

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در بین غذاهای دوست‌داشتنی ایرانی، آش کمی با بقیه متفاوت است. وقتی کسی به سفری طولانی می‌رود برایش آش پشت‌پا می‌پزند تا به سلامت به خانه بازگردد. از این جهت برای اهل سفر کاسه‌ آش، قصه خانه‌ای است که چشم به‌راه بازگشت مسافرش نشسته و برایش آرزوهای نیک می‌کند. پیش از آنکه راهنمای سفر شوم، همیشه فکر می‌کردم آش‌ها فقط همانی است که در تهران پیدا می‌شود اما بعدها آموختم که شهر به شهر و اقلیم به اقلیم این غذا نیز تغییر می‌کند. در این سفرنامه برایتان از کاسه‌های آش متفاوتی می‌گویم که تجربه‌ آنها بسیار…
  • اوضاع زندگی پیشه‌وران در دوره صفویه

    در دیدگاه اسلامی و شریعت، پیشه‌وران از احترام زیادی برخوردار بودند. امام محمدغزالی نظریه‌پرداز، عبارت مشهوری دارد: «کاسب حبیب خداست.» چراکه به اعتقاد وی آنان علاوه بر اینکه از طریق پسندیده‌ای امرار معاش می‌کردند، نیازهای جامعه خود را نیز تامین می‌کردند. این موضوع که آموختن فنون مشاغل برای نخبگان سیاسی و حتی شاهان نوعی فضیلت به‌شمار می‌آمد، نکته حائزاهمیتی است. سیمون یکی از کشیش‌های کارملیت در سال ۱۰۱۶ق./ ۱۶۰۸م نقل می‌کند که «شاه عباس اول به آموخته‌های مختلف خود مباهات می‌کرد: وی از ساختن…

بیشتر