سفرنامه

  • فیروزه و مروارید در ایران

    ژان باتیست تاورنیه، جهانگرد فرانسوی در عهد صفوی بارها به ایران سفر کرده و مشاهدات خود در رابطه با ایران را در قالب سفرنامه‌ای به رشته تحریر درآورده است او در بخشی از این سفرنامه به جواهرات ایران اشاره کرده و در توضیح اوضاع فیروزه و مروارید این کشورمی‌نویسد:
  • ظرفیت‌های تجاری ایران و آمریکا

    آبراهام والنتاین ویلیامز جکسن استاد دانشگاه کلمبیا بود و مدت ۴۰ سال تدریس زبان‌های هند و ایرانی را در آن دانشگاه برعهده داشت. او یکی از محققان نامدار آمریکا در رشته زبان و ادبیات و دین و آیین در ایران باستان به‌شمار می‌رفت. در ۱۸۸۷ از دانشگاه کلمبیا موفق به دریافت درجه دکترا شد و در همان سال، دانشگاه با تقاضای مرخصی یک سال و نیمه او موافقت کرد تا برای تکمیل مطالعات هند و ایرانی خود به آلمان برود. در ۱۹۰۱ جکسن به آرزوی دیرین خود رسید؛ به هندوستان رفت و با پارسیان هند از نزدیک آشنا شد. در ۱۹۰۳…
  • اولین برخوردهای ایرانیان با راه آهن

    عبدالصمد میرزا عزالدوله (برادر ناصرالدین شاه) که در اولین سفر اروپا در سال ۱۲۹۰ ق (حدود ۱۲۵۲ شمسی) همراه شاه بود، ترن را که برای اولین بار می‌دید، این‌گونه توصیف می‌کند:
  • ‌«چای نعنا»ی منصور ضابطیان در ویترین کتابفروشی‌ها

    جدیدترین کتاب منصور ضابطیان به نام «چای نعنا» منتشر شد. این کتاب سفرنامه و تصاویر سفر ضابطیان به مراکش و پنجمین کتاب سفرنامه او است.
  • ورود «حافظ‌الاصوات» به دربار

    سال ۱۹۰۵ میلادی فرمان جالبی از سوی مظفرالدین شاه صادر می‏شود که مضمون آن بیانگر ترویج و اشاعه دستگاه نوظهور گرامافون در ایران است. این محصول جدید شاید حدود ۱۰ سال پس از اختراعش به ایران وارد شد و طبق معمول نیز سر از دربار درآورد و ناصرالدین شاه اولین استفاده ‌کننده آن بود که با چگونگی استفاده از آن آشنایی داشت. وی در سفرنامه‌اش به اروپا ــ سومین سفر ــ به سال ۱۸۸۹ نمایشی را که به منظور آشنایی وی با جدیدترین اختراعات قرن ترتیب داده بودند چنین شرح می‏دهد:
  • مدل‌های رفتاری ایرانیان

    علاقه به قرض گرفتن در نزد ایرانیان وجود دارد. این نکته‌ای است که در سفرنامه‌ها فراوان به آن اشاره شده، گذشته از این مدام به دنبال چیزی هستند که ضمانتی برای قرض مجدد شود و این قرض مجدد ممکن است صرف تجمل شود. نکته دیگری که در سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه بنجامین به کرات به آن اشاره شده، آن است که ایرانیان علاقه به مزد گرفتن دارند و ترجیح می‌دهند همواره آب باریکه‌ای وجود داشته باشد و ظاهرا چندان روحیه کارآفرینی در میان آنان وجود ندارد. در این زمینه اشاره جدی وجود دارد مانند آنکه حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد…
  • دندان‌سازی و طب در سفرنامه سدیدالسلطنه

    دکتر سعید میرسعیدی
    «التدقیق فی سیر الطریق» سفرنامه‌ای مفصل به قلم یکی از بزرگان و حاکمان جنوب کشور به نام محمدعلی خان سدیدالسلطنه مینابی بندرعباسی است. مولف متولد ۱۲۹۰ قمری و متوفی در سال ۱۳۲۰ خورشیدی و شخصی صاحب قلم و اهل ادب و معرفت بوده است و از رجال اواخر دوره قاجار و پهلوی اول محسوب می‌شود. مولف در این کتاب شرح بعضی سفرهای خود را نگاشته است که وقایع دو سفر او به تهران در سال‌های ۱۳۱۴ قمری (۱۲۷۶شمسی) و ۱۳۰۸ شمسی را نیز در برمی‌گیرد. او نگاه دقیقی به پدیده‌های اجتماعی و مسائل اقتصادی دوره خود دارد. در میان…
  • نویسنده‌ای که ۲۳ سال گریه نکرد!

    ايسنا: «هانیا یاناگیهارا» نویسنده رمان «یک زندگی کوچک» در یک مصاحبه از کتابی که زندگی‌اش را عوض کرده، حسادتش به «کازوئو ایشی‌گورو» و رمان‌های دیده‌نشده «هیلاری منتل» صحبت کرده است.
  • میهمانی در کاروانسرای دوره آقامحمدخان

    روز چهاردهم(سپتامبر ۱۷۹۶) خیمه و خرگاه و تجملات سفر حاجی میرزا ابراهیم، وزیر اول شاه وارد شد. عمارات شاهی را آب و جارو زده، صفا می‌دادند که فردا شاه تشریف خواهد آورد.
  • طویله و کارکردهای آن در دوره قاجار

    نخستین نماینده سیاسی ایالات‌متحده آمریکا در ایران «س، ج، بنجامین» بود. وی سفارت آمریکا در ایران را پایه‌گذاری کرده است و نخستین کاردار و سرکنسول این کشور در ایران محسوب می‌شود. بنجامین گزارشی در قالب سفرنامه از مدت حضور خود در ایران با عنوان «ایران و ایرانیان عصر ناصرالدین‌شاه» نوشته است که اطلاعات جالبی در مورد سیاست‌های ایران و آمریکا در این دوران، عملکرد شاه ایران و دربار او و همچنین روزگار و سنت‌های مردم در این دوران را شامل می‌شود و از آنجا که در این زمان برخلاف دهه‌های آتی آمریکا چندان…
  • پزشکی علمی در دوره صفوی

    در دوران صفوی پزشکانی بوده‌اند که کاملا از طریق علمی و مدرسی درمانگری را آموخته و از این طریق، فرد پزشک هنگامی که دوره مطالعاتی‌اش را به پایان می‌رساند و تکمیل می‌کرد، بدون دریافت مجوز و پروانه کار نمی‌توانست دست به درمان (به ویژه جراحی) بزند.
  • دندانسازی در طهران

    دکتر سعید میرسعیدی
    یارمحمدخان سهام‌الدوله حاکم بجنورد و شمال خراسان در دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه، در سال ۱۲۸۳ شمسی درگذشته است. از او چند سفرنامه به یادگار مانده که در مجموعه‌ای به چاپ رسیده است. او در سفرنامه سال۱۲۶۹ه.ش. خود در اواخر دوره ناصرالدین شاه اشاراتی به مراجعه به دندانساز مخصوص شاه در تهران و ساخت دندان مصنوعی برای خودش دارد. می‌دانیم که دکتر برتراند هیبنت سوئدی در این سال‌ها به‌عنوان دندانساز مخصوص ناصرالدین شاه استخدام شده و در ایران بوده است. سهام‌الدوله او را مسیو هنیت‌خان معرفی کرده است:
  • میرزا فتحعلی آخوندزاده

    تاثیر میرزا فتحعلی آخوندزاده در گسترش معارف جدید با رویکرد غربی غیرمستقیم و تا حدی بیشتر بر طبقه روشنفکران مشهود بود. یکی از کارهای بنیادی آخوندزاده نگارش نمایشنامه‌هایی الهام گرفته از فنون نمایشنامه‌نویسی غربی بود. شاید قدیمی‌ترین نمونه از نمایشنامه‌های دوره قاجار که به تقلید از اروپاییان و با داستان‌پردازی، شخصیت‌سازی و فضا و خلق ایرانی به زبان ترکی پدید آمده است، از آن او باشد.
  • ری در نگاه سفیر آمریکا

    ساموئل گرین بنجامین نخستین سفیر ایالات متحده آمریکا در ایران است. وی در کتاب خود با عنوان ایران و ایرانیان در دوره ناصرالدین‌شاه یکی از نخستین شهرهای ایران را از نگاه یک آمریکایی شرح می‌دهد.
  • کشت و استعمال تنباکو

    از زمان صفویان به بعد کشت و استعمال تنباکو در ایران به سرعت گسترش یافت. چنان‌که در آغاز قرن نوزدهم یکی از مواد مهم تجاری و صادراتی ایران به شمار می‌رفت.
  • تاریخ اقتصادی خوانسار در عصر قاجار

    صنعت و تجارت خوانسار در عهد قاجار از چنان رونق و اعتباری برخوردار بوده که بسیاری از سفرنامه‌نویسان این دوره، ضمن اشاره اجمالی به ساختار اجتماعی و جمعیت شهر، مشاغل و کالاهای تجاری آن را نیز مورد توجه قرار داده‌اند. به‌عنوان نمونه، کینیر، که در اوایل دوره قاجاریه از خوانسار عبور کرده، می‌گوید که در حدود ۲۵۰۰ خانوار در این شهر ساکن و عموما تجارت پیشه‌اند. علاوه‌بر او، شیروانی نیز به وجود بیش از ۲ هزار خانه در خوانسار اشاره کرده و بر تجارت‌پیشگی اکثر مردمان آن تاکید دارد. ناصرالدین شاه قاجار نیز…
  • گشت در باغ‌های تیموری

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    سفر برای راهنمایان نه فقط شغل یا تفریح که گاهی کلاس درس و محلی برای آموزش است. در چند روز گذشته فرصتی پیش آمد تا در سفری دو روزه همراه با دوستانم و استادی گرانقدر به سمت جاذبه‌های فرهنگی و طبیعی در حوالی اصفهان و کاشان سفر کنیم. سفری که در آن علاوه بر بازدید بناهای کهن، طبیعت بکر و امتحان کردن غذاهای محلی بی‌نظیر، درس‌هایی نو را از کشورمان ایران آموختیم. در این سفرنامه از اتفاق‌های روز اول سفر برایتان خواهم گفت.
  • بازرگانان هندی و سقوط صفویه

    استفان دیل، تاریخ‌نگار آسیای جنوبی در دانشگاه ایالتی اوهایو است. وی رساله‌ای درباره دسته‌های بازرگانان هندی در دوران امپراتوری‌های مغول (هند) و صفوی و خانات آسیای میانه نوشته است. این رساله بر وقایع‌نامه‌ها، سفرنامه‌ها و منابع دست دوم تکیه داشته است و شامل بحث تاریخی گسترده‌ای درباره «اقتصاد جهانی هندی» (به تعبیر برودل) است که در آغاز قرون جدید وجود داشته و بسیار مهم‌تر از آن بود که تاریخ‌نگاران گمراه‌شده توسط شرکت‌های بازرگانی اروپایی درک کرده بودند. رساله دوم مجموعه‌ای از فعالیت‌های بازرگانی…
  • سفرنامه‌نویسان اروپایی در عصر صفوی

    بیشتر سفرنامه‌های بازدیدکنندگان اروپایی در دوره صفویه، در بازه سال‌های ۱۶۰۰ تا۱۷۵۰ میلادی (۱۱۶۳-۱۰۰۸ ق) نگاشته شده است. سفرنامه‌های: برادران شرلی(۱۵۹۸)، دن گارسیا فیگوئرا (۱۶۱۴)، پیترو دلاواله (۱۶۱۷)، تاورنیه (۱۶۳۲)، آدام اولئاریوس (۱۶۳۶)، شاردن (۱۶۶۴)، سانسون و نیز کمپفر (۱۶۸۳)، کروسینسکی (۱۷۰۷) که به فارسی برگردان شده و برخی مانند سفرنامه رافائل دومان (۱۶۶۰) که هنوز ترجمه نشده است مربوط به همین دوره از تاریخ ایران است.
  • گشت کوتاه در بزرگ‌ترین‌ جزیره ایران

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    لابه‌لای تمام شلوغی‌های زندگی، هفته گذشته فرصتی دست داد تا سفری دو روزه به جزیره‌ زیبای قشم داشته باشم. اگرچه تنها توانستم بخشی کوچک از جزیره را ببینم اما در همین زمان محدود، آنقدر دیدنی و گفتنی‌ها پیش آمد که تصمیم گرفتم در سفرنامه‌ای آن‌را با شما در میان بگذارم.
  • زندان و تأدیب در دوره قاجار

    اشاره: مادام کارلا سرنا، جهانگردی ایتالیایی است که در دوره قاجار مقارن با سلطنت ناصرالدین شاه به ایران می‌آید. وی در سفرنامه خود با عنوان «آدم‌ها و آیین‌ها در ایران» گزارش‌های قابل‌توجهی از ایران این دوره به‌دست می‌دهد و از جمله در بخشی از کتاب به وضعیت زندانیان در ایران اشاره دارد. البته روایت وی باتوجه به حضورش در پایتخت، تنها به تهران محدود شده است اما می‌تواند نمادی برای اوضاع این گروه در این دوره در سراسر ایران باشد. وی روایت‌های خود را با این وصف شرح می‌دهد و سپس به سراغ وضع زندان‌ها…
  • یزد، به شیرینی باقلوا

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    یزد این شهر کویری در خم هر کوچه و برزن با فراست، دانایی و هنر ریشه‌دارش میخکوبمان می‌کرد. در قسمت پیشین از برج خاموشان، فلسفه‌ گل ترمه و مهمان‌نوازی یزدی‌ها برایتان گفتم. این قسمت که بخش پایانی این سفرنامه است از آخرین ساعات حضورمان در یزد و فرصت کوتاهی برای بازدید از جاذبه‌های نایین می‌گوید.
  • گفته‌ها

    «مرند در دشتی زیبا قرار دارد با نهرها و باغ‌های فراوان؛ اما قسمت داخلی مرند عبارت است از شهری کوچک که دارای بازاری است.
  • گفته‌ها

    ابودلف، سفرنامه مشهورش را در سال ۳۴۱ ه.ق نوشته است. یعنی چند دهه پیش از زلزله‌ ویرانگری که شهر «عظیم و شکوهمند» حلوان را با خاک یکسان کرده است. ابودلف از «ذهاب» تا «مرج‌القلعه» یعنی مجموعه‌ قلعه یزدگرد را «حلوان» نامیده است. مورخانی مانند ابن حوقل، مقدسی و اصطخری از حلوان به‌عنوان شهر متمدن نام برده‌اند. در دوران معاصر نیز فئودور مینورسکی و ایگور دیاکونوف بر وجود این شهر تاریخی تاکید کرده‌اند.
  • فرهنگ شکار در دوره قاجار

    یاکوب ادوارد پولاک در سفرنامه خود علاوه بر ابعاد سیاسی به بسیاری از جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی زیست ایرانیان نیز توجه کرده است. از جمله در بخشی به فرهنگ شکار در میان ایرانیان پرداخته و روایتی از چگونگی شکار و شکارگاه‌های عمده به‌دست می‌دهد. هرچند اظهارات پولاک عمدتا ناظر بر ارتباط شکار با دربار است، اما از لابه‌لای آن می‌توان دید در آن دوران چگونه به امر شکار توجه می‌شده و لوازم آن چه بوده است. در ادامه بخشی از روایت وی در این‌باره را می‌آوریم.
  • غروب جلال

    جلال آل‌احمد، نویسنده و محقق بزرگ معاصر ۱۱ آذر ماه ۱۳۴۸ در ۴۶ سالگی چشم بر جهان فروبست. او تاثیری چشمگیر در فضای فرهنگی و اجتماعی دهه ۴۰ و ۵۰ داشت. آل‌احمد نویسنده کتاب‌های ارزشمندی همچون «نفرین زمین»، «سنگی بر گوری»، «مدیر مدرسه»، «سه‌تار»، «خسی در میقات»، «درخدمت و خیانت روشنفکران» و «غرب‌زدگی» است. سفرنامه «اورازان» یکی از آثار خوب تحقیقی آل‌احمد محسوب می‌شود که نشانگر توجه او به اجتماعیات و زندگی مردم است.
  • فرجام اولین دانشجویان اعزامی به اروپا

    عباس میرزا ولیعهد، اولین گروه دانشجویان را برای تحصیل به اروپا فرستاد.
  • وضع امنیت در زمان شاه عباس

    ثبات پدیدآمده و امنیت برپاشده در روزگار صفویه بر زندگی مردم بسیار اثرگذار بود. این امنیت و ثبات به‌ویژه در رویکرد شاه عباس یکم به‌چشم می‌آید. پدیده‌هایی چون راهزنی تا پیش از روزگار وی فراوان بود و یکی از مسائل راه‌های ایران و بازرگانان به‌شمار می‌آمد. شاید گزافه نباشد اگر بگوییم امنیت به معنای وضعیت شایسته تا پیش از دوره شاه عباس وجود نداشته است. پاره‌ای منابع درباره امنیت دوران وی البته اغراق نیز کرده‌اند. همچنین روایت‌هایی درباره کوشش‌های وی در زمینه ایجاد تاسیسات رفاهی مانند روایت ساخت ٩٩٩…

بیشتر