شماره روزنامه ۶۰۵۸
|

  • مناقشه ایران دعوای سه قاضی در لاهه* !

    دنیای اقتصاد -گروه تاریخ و اقتصاد: در سوم سپتامبر۱۹۸۴، درست زمانی که وارد جلسه‌ای با سایر قضات دیوان دعاوی ایران و ایالات متحده شده بودم، شاهد یکی از شوک‌آورترین حوادث دوران حرفه‌ای‌ام شدم. ناگهان دو قاضی ایرانی به سمت یک قاضی سوئدی هجوم برده، شروع به کتک زدن و خفه کردن او کردند و تلاش کردند تا او را با زور از ساختمان بیرون بیندازند.۱ درباره این واقعه آزاردهنده هنوز بسیار چیزهایی برای بیان دارم؛ اما در حال حاضر، تنها می‌خواهم به ارتباط حمله به قاضی سوئدی و ریشه‌های تنش میان ایران و ایالات متحده اشاره کنم. رهبر این حمله در لاهه، قاضی محمود کاشانی بود که نمایانگر نمونه‌ای از نوعی تندروی ایرانی است. به نظر می‌رسد که روحیه ضد غربی در خانواده او رایج است. پدرش، آیت‌الله ابوالقاسم کاشانی، نقش کلیدی در آغاز اختلافات ایران با آمریکا داشت.
  • زاگرس، خاکستر می‌شود

    دنیای‌اقتصاد: زاگرئوس در اساطیر یونان پسر زئوس و پرسیفونه و خدای سرخوشی و شکار بوده است. همچنین به‌عنوان نخستین تجسد (تناسخ) دیونیسوس شناخته می‌شود. ریشه زاگرس همین zagreus یونانی است که در زبان اوستایی به‌صورت زاگر Za-G'R درآمده است. واژه زاگرس در هیچ‌یک از کتاب‌های تاریخی و جغرافیایی یا مسالک و الممالک و نوشته‌های دوره اسلامی نیامده است. محمد قزوینی می‌نویسد: «زاگرس نام یونانی سلسله جبال غربی ایران به‌ویژه منطقه لرنشین در غرب ایران است.»
  • فروش جنگل به روس‌ها

    دنیای‌اقتصاد: دولت در عصر قاجار، به‌ویژه پیش از مشروطه، سیاست ثابت و پایداری درباره جنگل نداشت؛ مسوولان دولتی، گاهی قطع درختان جنگلی را منع می‌کردند (حکمی که کمتر اجرا می‌شد) و گاهی بریدن درختان به شکل بی‌قاعده‌ای انجام می‌شد. افزون بر این در پاره‌ای موارد جنگل همانند دارایی خصوصی و خانوادگی به افرادی نظیر کامران میرزا و میرزا سعیدخان، مؤتمن‌الملک، واگذار می‌شد.
  • حفاری برای نفت در الجزایر

    دنیای اقتصاد -گروه تاریخ و اقتصاد: آمکو آسیا آغاز دخالت من در داوری‌های بین‌المللی علیه یک کشور بود. وقتی که این روند آغاز شد، چهل و پنج ساله بودم و زمانی که سرانجام به پایان رسید، ۵۶ساله بودم. فکر می‌کنم دیر به این عرصه پا گذاشتم؛ اما در همان حال، خود حوزه داوری بین‌المللی نیز تازه در حال شکل‌گیری بود! پس از اینکه چند پرونده را تجربه کردم، خودم را یک کارشناس دانستم که با توجه به محدودیت‌های داوری بین‌المللی در آن زمان، احتمالا واقعا همین‌طور بود. سپس در مجمع‌های سخنرانی شرکت کردم؛ جایی که برای گروه‌های مشاوران حقوقی داخلی و دیگران که ممکن بود به خدمات من علاقه‌مند باشند، سخنرانی می‌کردم. به این ترتیب شهرتم را ساختم و پرونده‌هایی را به‌دست آوردم.
  • شکلات؛ شیرینی سابقه‌دار

    تاریخچه مواد غذایی و ورود تنقلات و مواد غذایی جدید در ایران، از مباحث مهم در تاریخ اجتماعی است؛ زیرا دریچه‌های جدیدی را پیش چشم ما می‌گشاید که تا پیش از آن نسبت به آن بی‌اطلاع بودیم‌. شکلات به‌عنوان یک ماده غذایی از نوع تنقلات خوراکی تاریخچه‌ای طولانی دارد؛ درحالی‌که بسیاری تصور می‌کنند قدمت و تاریخچه شکلات مربوط به دوران مدرن است؛ اما این ماده از دوران باستان وجود داشته و تاریخچه و داستان مختص به خود را دارد. در این پژوهش تلاش شده است، ابتدا این ماده را از دوران باستان بررسی کرد و سپس به زمانی رفت که این ماده خوراکی متداول‌تر از گذشته شدو در نهایت پرسش و ابهام این است که این خوراکی چه زمانی وارد ایران شد و در ایران چه سیری را گذراند؟
  • علل و عوامل بیرونی انحطاط و عقب‌ماندگی ایران

    داریوش رحمانیان / دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تهران
    توسعه‌ سیاسی ایران و به‌تبع آن توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی‌اش، در روزگار معاصر همواره با موانع برونی و سیاست بیگانه برخورد کرده است. اجازه بدهید یک مقدمه‌ کوتاه بیاوریم و یکی دو نمونه تاریخی نقل کنیم. در اندیشیدن به مساله بسیار پیچیده‌ علل و عوامل انحطاط و عقب‌ماندگی ایران از کلان‌روایت‌ها و یکسویه‌نگری‌ها پرهیز باید کرد.
  • طرح دعوی علیه اندونزی

    دنیای اقتصاد-گروه تاریخ و اقتصاد: سی‌اویل پایان کار من برای اندونزی نبود، بلکه در واقع تنها آغازی بر آن بود. در ژانویه۱۹۷۷، کمی بیش از دو ماه پس از اولین سفرم به جاکارتا، در حال تماشای مراسم تحلیف کارتر بودم که تلکسی از رئیس کل صالح به دستم رسید. او از من پرسید آیا شرکت وایت ‌اند کیس حاضر است به‌عنوان وکیل عمومی خارجی برای اندونزی در تمام معاملات بین‌المللی‌اش، چه مالی و چه سایر موارد، خدمت کند. ما البته این نمایندگی برجسته را پذیرفتیم که از آن زمان تاکنون ادامه داشته است. برای ۷سال، از آن اولین سفر تا زمانی که در پایان سال۱۹۸۳ به لاهه رفتم، من ۴بار در سال به مدت یک هفته تا ۱۰روز به جاکارتا سفر کردم و شاهد رشد مستمر شرایط اندونزی بودم؛ زیرا کمک‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها به سمت آن سرازیر شدند. یکی از مهم‌ترین پرونده‌های من برای اندونزی، پرونده‌ای بود که در آن به صورت رسمی حاضر نشدم.
  • گذشته را نابود می‌کنیم!

    ابراهیم موسی‌‌پوربشلی
    روشن است که به‌صرف دیدن این چند قطعه عکس نمی‌خواهم بگویم که مردم در فرنگ، ابدا به بناها و کوچه‌ها و خیابان‌هایشان دست نمی‌زنند؛ ولی این هم معلوم است آنها مثل ما عطش نوسازی یا شاید نیازی به هر روز عوض کردن ساختمان‌ها و معابر ندارند. چرایش بماند که مایه هزاران ساعت بحث است. من این عکس‌ها را به‌عنوان نمونه‌هایی از معماری باثبات و شهرسازی پایدار آورده‌ام که علی‌الحساب نشان می‌دهند که دست‌کم در این مکان‌ها، با گذشت هشتاد سال و البته پس از جنگی ویرانگر، ساختمان‌ها و کوچه‌ها بلکه درخت‌ها و باغچه‌ها و گل‌ها و حتی برخی از کوچک‌ترین عناصر صحنه، سر جایشان ثابت و دست‌نخورده مانده‌اند. ساکنان این مکان‌ها با این ثبات در ساختار شهری، دچار تشویش و فقدان حافظه دیداری در خاطره هویتی‌شان از مکان و طبعا از این لحاظ، درگیر عاطفه‌پریشی هم نمی‌شوند و نسل امروزشان همان منظره‌هایی را از محل تولد و رشد و زیستش می‌بیند که پدران و مادرانشان و چند نسل قبلشان دیده‌اند.
  • چگونگی حل‌وفصل یک اختلاف تجاری

    دنیای اقتصاد-گروه تاریخ و اقتصاد: ممکن است ما با استفاده از قدرت کاخ سفید و وزارت امور خارجه، لوئی لوفور را آزاد کرده باشیم؛ اما در برخی دیگر از زمینه‌ها، شاید بهتر بود اگر شاخه اجرایی از دخالت در امور خودداری می‌کرد. یکی از این زمینه‌ها، مصونیت حاکمیتی بود که وزارت امور خارجه با وجود تلاش‌های بی‌وقفه من، هنوز موظف بود در نقشی شبه‌قضایی عمل کند. در سال۱۹۷۲، برای دو روز، رئیس‌جمهور نیکسون در هاوایی نشست اقتصادی‌ای را با نخست‌وزیر تاناکا از ژاپن برگزار کرد. یکی از موارد دستور کار، کسری تجاری عظیمی بود که ایالات متحده انباشته بود، نتیجه‌ای از رشد بخش تولیدی ژاپن و اقتصاد راکد آمریکا. برای «کاهش این نابرابری به اندازه‌ای قابل مدیریت‌تر»، ژاپن موافقت کرد بیش از یک‌میلیارد دلار کالا و خدمات از ایالات متحده خریداری کند.
  • در آغاز پوشاک بود، نه خط

    بعضی‌ها معتقدند تاریخ با خط آغاز شده است، اما ما معتقدیم تاریخ با پوشاک آغاز شده است. در آغاز، انسان‌های اولیه از پوست حیوانات برای خود لباس درست می‌کردند؛ آنها پوست حیوانات را جدا می‌کردند، فرآوری می‌کردند و سپس متناسب بدن انسان می‌ساختند. از این روش هنوز هم در قطب شمال استفاده می‌شود. سپس، صنعت نساجی وارد میدان شد. نخستین بافندگان منسوجات را به‌شکل پوست حیوانات می‌بافتند یا کرک سطح پارچه را بیشتر می‌کردند تا شبیه خز شود و پارچه گرم و نرم‌تر شود.
  • لرزه در لاگوس

    دنیای اقتصاد-گروه تاریخ و اقتصاد: تجربه کار در وزارت امور خارجه باعث شد تا علاقه من به حل و فصل اختلافات بین‌المللی بیش از پیش تقویت شود. دهه۱۹۷۰ دوره‌ای هیجان‌انگیز از گذار را نشان می‌دهد. همان‌طور که نوئل ماورر، تاریخ‌دان اقتصادی، در مطالعه برجسته خود به نام «تله امپراتوری» نوشته است: قبل از ۱۹۴۵، تنها راه‌حل موجود برای یک شرکت آمریکایی که در یک مناقشه سرمایه‌گذاری با دولت خارجی گرفتار می‌شد، استفاده از قدرت قهری (زور) شاخه اجرایی ایالات متحده بود. اما تا دهه۱۹۹۰، سرمایه‌گذاران آمریکایی به طیفی از ابزارهای حفاظت از حقوق مالکیت دسترسی پیدا کردند که به اختیار اجرایی وابسته نبود. سرمایه‌گذاران خصوصی اکنون می‌توانستند دولت‌های خارجی را بدون دخالت دولت متبوع خود به داوری بکشانند. در دور دوم حضورم در شرکت وایت و کیس، من شاهد آن دوران گذار بودم. دیپلماسی «ناو جنگی» به یادگار گذشته تبدیل شده بود، اما سیستم قدیمی توسل به قوه قهریه به سختی کنار رفت.
  • تلگراف، کندتر از پست!

    بسیار مایه تاسف است که طی دو سال اخیر آنها (مردم یزد) خط تلگراف محلی را از دست داده‌اند. طی سفرم به شمال در ۶سال پیش این وسیله موجب علاقه و حیرت پایان‌ناپذیر من در طول سفر بود. اول از همه تیرک‌ها به چشم می‌خوردند آنها چوب‌های ناصافی هستند، درست شبیه آن چه زنان رختشور در انگلستان برای نگهداری بند رختشان به‌کار می‌برند.
  • کلاه‌برداری، سرمایه‌گذاری و تهدیدات اقتصادی

    دنیای اقتصاد-گروه تاریخ و اقتصاد: در شرایط دیگری شاید من در وزارت خارجه می‌ماندم؛ اما تا میانه‌های سال۱۹۷۳، نشانه‌ها روشن شده بود و این موضوع ارتباطی به رسوایی واترگیت نداشت. راجرز سرانجام تصمیم گرفته بود که من برای سمت مشاور حقوقی جوان‌تر از آن هستم که فکر می‌کرد. او تمایل داشت فرد مسن‌تری به نام استوارت اسکات، یکی از شرکا در شرکت حقوقی دیوی بالانتاین را که با منافع راکفلر همکاری داشت، نامزد کند. در واقع، ساحل اسکات در مجموعه تفریحی سابق راک‌ریزورتس در کانیل بی، واقع در جزیره سنت جانز در جزایر ویرجین ایالات متحده (که متاسفانه اکنون توسط یک توفان ویران شده) به افتخار او نام‌گذاری شده بود.
  • تمایز میان «تاریخ» و «گذشته»

    امید غیاثی
    مسکوب یکی از محبوب‌ترین ادیبان و روشنفکران ایرانی در میان طیف‌های مختلف فکری است؛ به‌گونه‌ای‌که اغراق نیست اگر بگوییم کمتر از دیگران محل نزاع بوده است. با وجود این، زوایا و خبایای اندیشه او، مسیر فکری‌اش در طی زندگی و نقدهای تند و تیزش که گاه دامن روشنفکران برجسته تاریخ معاصر را گرفته است، او را محل داوری قرار می‌دهد. هدف این یادداشت، توجه به مفهومی مهم در سیر اندیشه مسکوب است که کمتر به آن پرداخته شده است. مسکوب مورخ به معنای رایج نبود و خودش نیز هیچ‌گاه خود را مورخ نمی‌دانست؛ اما به تاثیر تاریخ در وضعیت حال و آینده جامعه ایران واقف بود و بر آن تاکید بسیار داشت.
  • عکس‌های روزگار سپری‌شده

    دنیای‌اقتصاد: عکس‌هایی از دوره قاجار در فضای مجازی همرسانی شده است؛ عکس‌هایی از آنتوان سوروگین، ارنْست هولْتْسِر و... به گفته سوزان سونتاگ، هر عکس همچون پرتوهایی از یک ستاره با تاخیر ما را لمس می‌کند. صدها عکسی‌ که از بایگانی کاخ گلستان بیرون آورده شده نشانگر زندگی اجتماعی و اوضاع و احوال دربار در دوران قاجار است؛ از عمارت‌های تاریخی و کالبد شهرهایی همچون تهران، مازندران، گیلان، اصفهان، سمنان، خراسان، قم، خوزستان، لرستان، تا تصاویر درباریان، دولتمردان، خدمت‌کاران، زنان، رعایا و علما.

پربازدیدهای سایت خوان

بیشتر