شماره روزنامه ۴۲۷۳
|

  • تلاش برای یکپارچگی

    شکست ایران در جنگ روسیه و الحاق قفقاز به روسیه یک حادثه بسیار تلخ در عصر فتحعلی شاه است اما نباید فراموش کرد که حتی آقا محمدخان نیز تا پایان سلطنتش نتوانست اقتدار دوام دار حکومت مرکزی را در قفقاز تامین کند، ریشه تجزیه قفقاز ۵۰ سال قبل از جدا شدن عملی قفقاز از ایران و در برهه پس از کشته‌شدن نادرشاه است. در عصر زندیه حکومت مرکزی ایران حتی در آذربایجان نیز اقتدار عملی نداشت چه برسد به قفقاز. در واقع به نسبت عصرقبل قاجار یعنی زندیه، ایران هیچ چیز کم ندارد گسترش هم می‌یابد.
  • حملات روسیه به ایران

    تهاجمات روس به ایران از زمان پتر کبیر آغاز شد. روسیه از موقعیت رو به زوال صفویه برای حمله به قفقاز در سواحل دریای خزر، در سال ۱۷۲۲/ ۱۱۳۵ بهره‌برداری و سعی کرد ایالت‌های اطراف خزر را به‌طور دائمی ضمیمه خاک خود کند، اما قسمت زیادی از ناحیه گیلان خارج از کنترل واقعی روس قرار داشت. در عین حال، روس‌ها تلاش نکردند تا ساخلوهایی به مازندران و استرآباد ـ که مدعی آن هم بودند ـ بفرستند. پتر در سال ۱۷۲۵/ ۱۱۳۶ مرد و ملکه آنا (۱۷۴۰ ـ۱۷۳۰/ ۱۱۵۳-۱۱۴۳) با برگرداندن نیروهای روسی از تمام مناطق ایرانی موافقت کرد. در ۱۸۰۱/ ۱۲۱۶ روسیه گرجستان را ضمیمه کرد و بعد از دو جنگ روس ـ ایران (۱۸۱۳ ـ۱۸۰۴ / ۱۲۲۹-۱۲۱۹و ۱۸۲۸ ـ ۱۸۲۶ / ۱۲۴۴-۱۲۴۲) ایران بیشتر مالکیت خود بر منطقه قفقاز و ماورای آن را از دست داد.
  • عهدنامه ترکمانچای

    ۲۱ فوریه سال ۱۸۲۸ عهدنامه ترکمانچای به‌دنبال جنگ‌های طولانی و مکرر ایران و روسیه بین دو کشور منعقد شد. در مراسم بستن قرارداد از سوی فتحعلی شاه، میرزا ابوالحسن‌خان شیرازی و الله‌یار‌خان آصف‌الدوله و از سوی امپراتوری روسیه ایوان پاسکوویچ حضور داشتند.
  • کودتای رضاخان و سیدضیا

    ۳ اسفند ۱۲۹۹ رضاخان با استفاده از نیروهای قزاق دست به کودتا زد و تهران اشغال شد. به‌دنبال این کودتا سید ضیاءالدین طباطبایی به نخست‌وزیری رسید و رضا خان وزیر جنگ و فرمانده کل قوا شد. این کودتا که با برنامه ریزی ژنرال های انگلیسی و با هدف انقراض انقلاب مشروطه و دور کردن ایران از تعامل با دولت نوپدید شوروی انجام شد تاریخ را به‌صورتی دیگر ورق زد و حکومت چکمه و سرنیزه را جایگزین مشروطیت کرد. رضا خان در روز کودتا به‌عنوان رهبر کودتاچیان اطلاعیه‌ای به این شرح صادر کرد:
  • تولد اولین رئیس‌جمهور آمریکا

    ۲۲ فوریه سال ۱۷۳۲ جورج واشنگتن از رهبران انقلاب آمریکا و اولین رئیس‌جمهور این کشور، به دنیا آمد. واشنگتن ۲۲ ساله بود که در جنگ هفت‌ساله با سرخپوستان و فرانسوی‌ها شرکت کرد. از سال ۱۷۵۹ تا زمانی که جنگ استقلال آمریکا درگرفت، جورج واشنگتن مشغول کار در املاکش در مانت ورنون بود. او همچنین در شورای قانونگذاری ویرجینیا عضویت داشت. واشنگتن با بیوه ثروتمندی به نام مارتا داندریج کوستیس، از اهالی ویرجینیا ازدواج کرد، پس از این ازدواج بر میزان املاک و همچنین موقعیت اجتماعی او افزوده و تبدیل به ثروتمندترین مرد ویرجینیا یا شاید تمام مستعمره نشین‌ها شد. واشنگتن نیز مانند پدران ملاکش احساس می‌کرد که تحت استثمار بازرگانان بریتانیایی قرار دارد و قوانین بریتانیا در جریان امور اختلال ایجاد می‌کند.
  • برداشت ایرانیان از عدالت

    من قصد نگارش خصایص اخلاقی ایرانیان را نداشتم اما باید بررسی می‌کردم که رفتارهای آدم‌ها چگونه بوده و این نیروها برخاسته از چه ایده‌هایی بود و به این منظور ناچار به کدگذاری شدم. به این ترتیب چهار خصلت اصلی ایرانیان را که جمیع آن موارد را در خود داشته شامل تقدیرگرایی، سازگاری، محافظه‌کاری (چه از نوع عقلانی و چه از آن قسم که مانع تغییر و رشد است) و امنیت‌خواهی را شناسایی کردم. اینها خروجی رفتار تاریخی افراد در ایران بود اما آن ایده‌ای که به چنین خروجی شکل داد کدام بود؟ یعنی به نظر می‌رسد یک نظم مستقر سنتی در ایران وجود دارد که اصلا هرج و مرج نیست هرچند مدرن نیست و فاقد ویژگی‌های بوروکراتیک است ولی آنچنان استیلایی دارد که اجازه نمی‌دهد از درون آن نظم جدیدی در قالب مدرنیته، تجددگرایی و توسعه ظهور کند. اما این نظم از کجا آمده است؟
  • کارکردهای اجتماعی آب انبارها

    انسان موجودی اجتماعی است و ارتباط با دیگران، یکی از نیازهای مهـم وی پـس از رفـع نیازهای زیستی و حیاتی است. این مقوله در عصری که در آن به‌سر مـی‌بـریم و بـه «عصـر ارتباطات و اطلاعات» معروف است و شبکه‌های اجتماعی مجـازی بسـیار مـورد اقبـال و توجه قرار گرفته‌اند، بیش از هر زمان دیگر قابل مشـاهده اسـت.
  • گفته‌ها

    پس از مرگ فتحعلی شاه در سال ۱۲۵۰ق. چون طبق فصل هفتم عهدنامه ترکمانچای، روسیه عباس میرزا را وارث تاج و تخت ایران شناخته بود و در این زمان عباس میرزا درگذشته بود، بنابراین وارث او یعنی محمد میرزا به شاهی رسید.
  • ورود «حافظ‌الاصوات» به دربار

    سال ۱۹۰۵ میلادی فرمان جالبی از سوی مظفرالدین شاه صادر می‏شود که مضمون آن بیانگر ترویج و اشاعه دستگاه نوظهور گرامافون در ایران است. این محصول جدید شاید حدود ۱۰ سال پس از اختراعش به ایران وارد شد و طبق معمول نیز سر از دربار درآورد و ناصرالدین شاه اولین استفاده ‌کننده آن بود که با چگونگی استفاده از آن آشنایی داشت. وی در سفرنامه‌اش به اروپا ــ سومین سفر ــ به سال ۱۸۸۹ نمایشی را که به منظور آشنایی وی با جدیدترین اختراعات قرن ترتیب داده بودند چنین شرح می‏دهد:
  • بررسی انقلاب ۵۷ از نظرگاه آبراهامیان

    یرواند آبراهامیان، مورخ و نظریه‌پرداز پیروزی انقلاب اسلامی را در چارچوب جامعه‌شناسی ساختارگرا مورد توجه قرار داده است. وی به تأسی از جامعه‌شناسان تحلیلگر ساختار‌گرا دیدگاه سه‌بعدی شامل بررسی تعامل پیچیده میان عملکرد دولت، سازمان‌های سیاسی و نیروهای اجتماعی را به‌عنوان مبنای بررسی تئوریک خود قرار داده است. البته آبراهامیان درخصوص مفهوم طبقه، برخلاف مارکسیست‌های ارتدوکس، از رهیافت نئومارکسیستی یی.پی.تامسون پیروی می‌کند که بر این اساس، طبقه را نه‌تنها برحسب رابطه‌اش با شیوه تولید، بلکه آن را در بستر تاریخی و تعارض اجتماعی آن با دیگر طبقات موجود باید درک کرد.
  • امتیاز فونوگراف

    توماس ادیسون ۲۰ فوریه سال ۱۸۷۸ موفق به کسب امتیاز اختراع دستگاه فونوگراف شد. فونوگراف یا گرامافون خیلی سریع به وسیله‌ای اساسی در زندگی مردم تبدیل شد. طبقه بورژوازی آمریکا و اروپا به استقبال آن رفتند و موجب گسترش تولیدش شدند.
  • ایران باستان در موزه متروپلیتین

    موزه متروپلیتین نیویورک بیستم فوریه سال ۱۸۷۲ همزمان با سالروز استقلال آمریکا افتتاح شد.
  • ایستگاه فضایی میر

    بیستم فوریه ۱۹۸۶ در واپسین سال‌های جنگ سرد، شوروی سابق محموله‌ای را با استفاده از موشک پروتون از پایگاه فضایی بایکونور قزاقستان راهی مدار نزدیک زمین کرد که سرفصلی جدید در اکتشافات فضایی انسان گشود، چراکه این پرتاب آغازی برای ساخت ایستگاه‌ فضایی میر بود که بعدها الگوی آن در ایستگاه بین‌المللی فضایی نیز مورد استفاده قرار گرفت.
  • برخی از منابع بیداری ایرانیان

    شاید ستم و خودکامگی حاکمان ایران، عمده‌ترین عامل ناخشنودی توده‌های مردم را فراهم آورده باشد، اما عامل ناخشنودی‌ها حساس‌شدن توده‌ها نسبت به ناهنجاری‌های اجتماعی بود. این حساسیت مرهون آگاهی‌هایی بود که از راه‌های گوناگون به داخل ایران سرازیر می‌شد.

بیشتر