ويژه نامه تحليلي صنعت فولاد

شرکت جهان پروفیل پارس در سال ۱۳۶۱ تاسیس و فعالیت خود را با تولید مصنوعات فلزی آغاز کرد. اکنون با گذشت یک ربع قرن تجربه و مهارت در تولید مصنوعات فلزی صنعتی و ساختمانی و تاکید بر کادر مهندسی و فنی با تجربه و استفاده از مواد اولیه مرغوب نظیر محصولات شرکت فولادمبارکه اصفهان، توسعه روزافزون شرکت را شاهد هستیم.

در طول این گسترش تولید انواع قوطی و پروفیل با سطوح مقطع و اندازه‌های مختلف با استفاده از پیشرفته‌ترین ماشین‌آلات روز دنیا و آزمایش‌های کنترل کیفی با مجهزترین ابزارهای دقیق در حال تولید است.

شرکت ملی فولاد ایران طی سال‌های گذشته نقش بسیار مهم و کلیدی در صنعت فولاد کشور داشته و روزگاری کل تولید فولاد کشور در واحد‌های زیرمجموعه این شرکت انجام می‌شد در سال‌های اخیر با تشکیل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران و همچنین شکل‌گیری واحدهای فولادسازی خصوصی، اگرچه از نقش آن در بازار فولاد کشور تاحدودی کاسته شده است، اما همچنان یکی از مراکز اصلی و معتبر برای سیاست‌گذاری و نظارت بر بخش فولاد کشور می‌باشد، به ویژه آنکه ماموریت پیگیری اجرای طرح‌های جدید دولت در زمینه فولاد نیز عمدتا با این شرکت است.

مسعود استاد عظیم
آرزو برای خصوصی‌سازی در صنعت فولاد
از آنجایی که در دنیای مادی همه چیز نسبی است و هیچ حادثه و اتفاقی را نمی‌توان مطلق در نظر گرفت، دو واژه پرمعنای خصوصی و دولتی نیز از این مهم مستثی نیستند. ذکر این مطلب که موسسات وابسته به دولت در همه جا ضعیف عمل می‌کنند یا برعکس تنها بخش دولتی است که حلال مشکلات در اکثر موارد می‌باشد یا اینکه هر موسسه‌ای که خصوصی شده، به بهترین شکل اداره شده یا بسیار کارآفرین‌تر از بخش دولتی عمل کرده است. ذکر جملات فوق‌الذکر از اشکال نیست زیرا بسیاری از موسسات دولتی در بخش‌های خاصی بهتر از بخش‌خصوصی عمل می‌نمایند و در بعضی از موارد بخش‌خصوصی بهتر عمل می‌کند.

ابراهیم همتی
خصوصی‌سازی و چالش‌های سرمایه‌گذاری خارجی از دغدغه‌های اصلی مدیران ارشد صنعت فولاد و ریخته‌گری طی سال‌های اخیر بوده است. هم‌اکنون صنعت فولاد و ریخته‌گری ایران با دوری از نگرش جهش بزرگی را به سوی توسعه پایدار آغاز کرده است.

صنعت فولاد و ریخته‌گری برای افزایش راندمان در برنامه خصوصی‌سازی و جذب سرمایه‌های خارجی نیازمند است تا در چارچوب سیاست‌گذاری‌های کلان دولتمردان جمهوری اسلامی ایران دیدگاه منطقه‌ای خود را که بر پایه نگرش سنتی پایه‌ریزی شده، به دیدگاه فرامنطقه‌ای تغییر دهد و تعاریف جدیدی از موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک خود در توسعه بازارهای آسیایی - اروپایی ارائه کند.

گفت‌وگو : زهرا مسافر
بازار سرمایه یکی از بال‌های مهم رشد اقتصادی کشورهای مختلف به حساب می‌آید و در بین سه بخش اساسی این بازار، بورس کالا بستر اصلی و رشد دو بخش دیگر به شمار می‌آید. به عبارت دیگر بورس کالا یکی از محورهای مهم بازار سرمایه محسوب می‌شود. همه کشورهای صاحب اقتصاد توسعه‌یافته، ابتدا صاحب بورس کالا شدند سپس برای راه‌اندازی بازار اوراق بهادار خود تلاش کردند اما در ایران حرکت از بالا به پایین بود و ابتدا بورس اوراق بهادار راه‌اندازی شد. پس از ۴۰سال نوبت به بورس کالا رسید تا فعالان اقتصادی ایران با استفاده از آن،‌ امکان مدیریت و ریسک را پیدا کنند.

ورود بخش خصوصی به عرصه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در کشور ما همواره با کندی و حرکت آرامی همراه بوده که بخش عمده‌ای از آن به عدم توازن و تعادل میان امکانات بخش دولتی و خصوصی مربوط می‌شود که البته صنعت فولاد نیز از زمان ورود بخش خصوصی به آن از این قاعده مستثنا نبوده است. از این رو به جهت بررسی چگونگی آغاز فعالیت بخش خصوصی در این صنعت و بررسی چالش‌های آن با حسن مصیب‌زاده، مدیرعامل فولاد البرز تاکستان گفت‌‌و‌گو کردیم که مشروح آن در زیر می‌آید.
آقای مصیب‌زاده، با توجه به اینکه شرکت فولاد البرز تاکستان، اولین کارخانه فولادی بخش خصوصی نوردی (نه شمش فولاد) در کشور است، آغاز فعالیت بخش خصوصی در صنعت فولاد و چگونگی تداوم این حرکت در اقتصاد کشور طی سال‌های گذشته را چطور می‌بینید؟
صنعت فولاد در کشور ما تا سال ۱۳۷۰ کاملا دولتی بود و بخش خصوصی هم اقدام خاصی جهت حضور در بازار این محصول نکرده بود، اما در این سال با هدف راه‌اندازی نخستین واحد فولادی بخش خصوصی و اخذ مجوز آن از وزارت معادن و فلزات وقت، نامه‌نگاری‌های گسترده‌ای را آغاز کردیم که متاسفانه تا سال ۷۰ به درخواست‌های مطرح‌شده پاسخ منفی مبنی‌بر اینکه این صنعت منحصرا در اختیار دولت است، داده می‌شد و نامه‌های ارسالی بایگانی می‌شد.

چهل سال از احداث ذوب آهن اصفهان به عنوان مادر صنعت فولاد ایران می‌گذرد. ۲۳ اسفند ۱۳۴۶ کلنگ احداث این کارخانه عظیم صنعتی به زمین خورد و تلاش‌هایی که از ۴۰ سال قبل از تاریخ مذکور یعنی از سال ۱۳۰۶ آغاز شده بود به ثمر نشست. در این مدت ۹ مدیر عامل از جمله مهندس عبدالحمید شیبانی‌، مهندس محمد مانی‌، مهندس حسین نیلی‌، مهندس داریوش شهیدی‌، مهندس احمد صادقی‌، مهندس محمد اسلامیان‌، مهندس محمد رضا فرقدانی و مهندس مسعود ابکا مسوولیت هدایت این کارخانه را به عهده گرفتند و از سال ۸۴ تا کنون نیز مهندس بهرام سبحانی به عنوان مدیر عامل در ذوب آهن فعالیت می‌کند.

طبقه ششم ساختمان سبز در خیابان شیراز جنوبی تهران پذیرای مردی است که صنعتگران از آن به عنوان بولدزر صنعت فولاد یاد می‌کنند. وی متولد سال ۱۳۲۹ در شهر کویری یزد است، شاید به همین دلیل اینقدر سخت‌کوش است، چرا که مردمان کویر به سخت‌کوشی معروفند. بورس‌فلزات با همت وی افتتاح شد و به جرات می‌توان گفت اگر همت وی نبود، هنوز بورس فلزاتی نداشتیم بورسی که به تولیدکنندگان دولتی مجالی برای رشد و توسعه داد. تا قبل از افتتاح و راه‌اندازی بورس‌فلزات سیستم فروش در کارخانه‌های تولیدکننده فولاد دولتی بود، یعنی آهن‌آلات به صورت دولتی قیمت‌گذاری شده و به صورت حواله‌ای به فروش می‌رسید که همین سیستم فروش حواله‌ای باعث ایجاد رانت شده بود و مصرف‌کنندگان اصلی عمدتا نمی‌توانستند آهن‌آلات موردنیاز خود را مستقیم دریافت کنند، اما بعد از افتتاح بورس و تکلیف شرکت‌های دولتی برای حضور در رینگ مبادلاتی بورس‌فلزات، قیمت‌ها در تالار از طریق تقابل عرضه و تقاضا کشف شده و همه متقاضیان می‌توانند از طریق بورس خرید خود را انجام دهند و قیمت‌ها به صورت شفاف هر روز در اختیار عموم افراد قرار می‌گیرد.

غلامرضا ترابی
کلمه چهل و چهلمین در آموزه‌های دینی و مذهبی و در طبیعت مرز و مقطع کمال محسوب می‌شود و عدد چهل جایگاه ویژه‌ای برای بلوغ صنعت فولاد در ذوب‌آهن اصفهان است که با گذشت از ظرفیت‌های اسمی و عبور از تولید ۱۰ میلیون تن فولاد چشم‌انداز نویدبخشی را هدف قرار داده است. از زمانی که اتوبوس حامل کارشناسان ایران و شوروی از مسیرهای پرپیچ و خم بوروکراسی اداری حکومت طاغوتی از امین‌‌آباد شهر ری، کرج، ازنا، قم، کرمان عبور کردند و به دشت طبس در ۴۰کیلومتری غرب اصفهان رسیدند و کلنگ احداث اولین کارخانه فولادسازی ایران را به زمین زدند چهل سال می‌گذرد.

انقلاب دوم برای تولید فولاد در راه‌است، نانوتکنولوژی ساختار کلیدی تولید فولاد در قرن ۲۱ است
دکتر مهندس سید‌تقی نعیمی، تحصیلکرده و مدرس دانشگاه‌های اتریش و آلمان از سال ۱۳۵۱ به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه علم و صنعت مشغول تدریس و تحقیق بوده است. وی همچنین نویسنده کتاب «طرز تهیه و موارد مصرف آهن اسفنجی» است.

این کتاب در سال ۱۳۵۷ به زبان آلمانی نگاشته شده است. وی در سال ۱۳۶۵ مشاور مجتمع فولاد خوزستان بوده و تنها استاد متالورژی دانشگاه‌های ایران است که کارشناس رسمی دادگستری نیز است.

شرکت معدنی و صنعتی چادرملو در حال حاضر بزرگ‌ترین تولیدکننده کنسانتره سنگ‌آهن نرمه با عیار آهن (Fe) بیش از ۵/۶۷درصد است.

این شرکت طی سال‌های اخیر با اقدامات و برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در جهت حصول به ظرفیت اسمی نهایی تولید سالانه ۱/۵میلیون تن و متعاقبا اجرای برنامه‌های افزایش تولید موفق شده، محصول کنسانتره را پیش از ظرفیت اسمی تولید و در نتیجه کل نیاز صنایع فولاد کشور (فولاد مبارکه، فولاد خوزستان) به محصول فوق را از منابع داخلی تامین نماید. ضمنا در جهت ایجاد تنوع در تولیدات و بازار مصرف اقدام به تولید سنگ‌آهن‌های دانه‌بندی جهت مصرف در صنایع فولاد به روش کوره بلند را کرده و در ظرفیت کامل تولید مقدار ۸۰۰هزار تن در سال در برنامه‌های شرکت قرار گرفته است.

آزاده حسینی
سابقه صنعت فولاد ایران به گذشته‌های دور باز می‌گردد، به دهه ۱۳۴۰ که شرکت‌هایی نظیر نورد و لوله اهواز، لوله‌سازی اهواز و ذوب‌آهن اصفهان متولد شدند.

این شرکت‌ها با اهداف بزرگی شروع به کار کردند، اما ۸سال جنگ تحمیلی فرصت پیشرفت را از آنها گرفت و از سوی دیگر اعمال سیستم فروش دولتی یا حواله‌ای نیز باعث شد تا شرکت‌ها دچار روزمرگی شوند.
تولیدکنندگان بزرگ فولاد کشور تا سال‌جاری دولتی بودند و در سال‌جاری نیز تعداد اندکی از این شرکت‌ها به بخش خصوصی واگذار شدند، اما مطمئنا خصوصی‌سازی سرآغازی خواهد بود برای رشد و توسعه شرکت‌های فولادسازی و صد البته این مهم به دلیل انقلابی بود که ۴سال پیش در صنعت فولاد کشور حادث شد.

سوابق مدیر عامل
مهندس فتح‌اله طیبی مدیرعامل شرکت فولاد آذربایجان از ابتدای سال ۱۳۸۶ در این شرکت شروع به فعالیت کرده است.

وی فارغ‌‌التحصیل رشته مدیریت‌ بازرگانی بوده و کارشناسی ارشد را نیز در رشته حقوق به پایان رسانده است. وی قبل از حضور در فولاد آذربایجان به مدت ۴سال و اندی در شرکت گل‌گهر در سمت معاونت مدیرعامل و مدیرعامل این شرکت فعالیت داشته که قبل از آن نیز در سمت دبیری در شورای عالی فولاد و رییس کمیسیون معاملات شرکت ملی فولاد ایران مشغول به فعالیت بوده است. وی متولد ۱۳۴۴ در شهر بهبهان است.

زهرا مسافر
در حالی که متوسط مصرف سرانه فولاد جهان ۱۳۰کیلوگرم است، اما مصرف سرانه فولاد ایران بیش از ۲۰۰ کیلوگرم است که البته این امر نشان‌دهنده رشد شتابان اقتصادی کشور است.

براساس بررسی‌های به عمل آمده در خصوص وضعیت فولاد در ۵۰سال آینده، فولاد و نفت همچنان به عنوان مهم‌ترین محصولات تولیدی جهان باقی خواهند ماند و رشد و توسعه کشورها به این دو محصول وابستگی شدید خواهد داشت.
از آنجا که بانک جهانی نسبت ۸۵/۰درصد رشد اقتصادی به ازای یک درصد افزایش مصرف فولاد در جهان را به عنوان یک نسبت طلایی تثبیت شده تا سال ۲۰۵۰ اعلام کرده است، می‌توان میزان رشد مصرف فولاد کشورها را مبنای رشد توسعه اقتصادی آنها مورد سنجش قرار داد.

بهنود دامغانی
از سال ۱۳۱۶ که ‌آلمانی‌‌ها برنامه داشتند تا اولین کارخانه فولادسازی را در ایران راه‌اندازی کنند که متاسفانه کشتی حامل قسمت عمده تجهیزات این کارخانه توسط انگلیسی‌ها غرق شد تا سال ۱۳۸۶ که تولید فولاد خام ایران به بیش از ۱۰میلیون تن رسیده است، بیش از ۷دهه زمان می‌گذرد. پس از ۷۰سال ایران به یک فولادساز بزرگ در منطقه و به بیستمین تولیدکننده این محصول در جهان تبدیل شده است، اما هنوز با اهداف خود در صنعت فولاد با توجه به مزیت نسبی که این صنعت در کشور دارد به‌طور کامل فاصله دارد.
در سال ۱۳۳۴ هنگامی که آلمانی‌‌ها می‌خواستند اولین کارخانه فولادسازی را در ایران راه‌اندازی کنند با فشار زیاد از جانب اروپایی‌ها روبه‌رو بودند تا در نهایت صدر اعظم آلمان به‌خاطر اینکه از این فشار‌ها رهایی یابد به دولت ایران به صراحت گفت«به فکر طرح‌های تخیلی مانند داشتن کارخانه تولید فولاد برای کشورتان نباشید»
در آن زمان مرحوم مهندس حامی که میزبان صدراعظم آلمان در ایران بود به وی گفت: «حتی بدون حمایت شما هم ایران دارای صنعت فولاد خواهد شد، بعد از آن ایرانی‌ها به کرات به دنبال ساخت کارخانه‌ فولاد بودند، اما همیشه با کارشکنی‌ها و مخالفت‌های آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها روبه‌رو می‌شدند.