جدال بر سر یادداشت تفاهم + فایل صوتی
موضع عمان در مورد اینکه مخالف گرفتن هر نوع عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز است، به نوعی در تایید مواضع آمریکا قرار دارد. آنچه ایران در شرایط کنونی میخواهد این است که بتواند اقتدار خود را بر تنگه هرمز اعمال کند؛ زیرا در تفسیری که در ماههای اخیر رواج پیدا کرده، این باور وجود دارد که اگر ایران بتواند از طریق کنترل تنگه هرمز بازار جهانی نفت و انرژی را تحتتاثیر قرار دهد، تاثیرگذاری بیشتری در معادلات جهانی خواهد داشت و بهواسطه آن اهرم یا برگ برنده تنگه هرمز میتواند باعث افزایش قدرت چانه زنی ایران در موضوع بعدی و حساس دیگر یعنی مساله غنیسازی و اورانیوم۶۰درصد شود. از طرف دیگر آمریکاییها در عمل به دنبال این هستند که تاسیسات دریایی و مخابراتی و ارتباطاتی ایران برای کنترل عملی موثر بر تنگه هرمز را از بین ببرند و به همین دلیل است که بخش عمده عملیات نظامی آمریکا معطوف به شرق تنگه هرمز است. به این ترتیب در عمل توان نظامی عملیاتی و دریایی ایران را برای کنترل عبور کشتیها کاهش بدهد و بتواند کریدور موردنظر خود را تبدیل به کریدور اصلی حملونقل و عبور از تنگه هرمز کند.
اینکه آیا این سیاست موفق خواهد شد یا نه، هنوز مشخص نیست و با عدم قطعیت زیادی روبهرو است. ضمن اینکه فراموش نکنیم در هر دو طرف یعنی در ایران و آمریکا این یادداشت تفاهم یا توافق موقت، مخالفان جدی دارد، مخصوصا در آمریکا فضایی که در چند هفته اخیر وجود داشته این بوده که ترامپ امتیازات خیلی زیاد و فراتر از حد انتظاری به ایران داده و بهخاطر همین نه تنها دموکراتها، بلکه اغلب جمهوریخواهان هم معتقدند که این توافق بیشتر از آن که به نفع آمریکا باشد، به نفع ایران است. طبیعتا اسرائیل هم از این فضای موجود در آمریکا نهایت استفاده را میکند تا این باور را جا بیندازد که این توافق به نفع ایران است و موضع آن را تقویت میکند تا بتواند از این منظر، ایران را تضعیف کند. فعلا به نظر میرسد که ایران و آمریکا از تلاش برای اعمال تفسیر موردنظر خود از یادداشت تفاهم دست بر نخواهد داشت. مذاکرات احتمالا ادامه خواهد داشت، اما ممکن است که در سطوح عالی مذاکرات کمتری شکل بگیرد و از طرف دیگه به نظر میرسد که همچنان شاهد درگیریهای محدود بین ایران و آمریکا بر سر کنترل تنگه هرمز خواهیم بود.
اما در مورد اینکه سناریوهای بلندمدت چه خواهد بود، باید دید که این تنش کنونی و زد و خوردهای محدود فعلی تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و طبیعتا انتخابات میاندورهای آمریکا در این میان نقطه عطف مهمی است. چرا که بعد از این انتخابات، ترامپ آن محدودیتهای داخلی فعلی را نخواهد داشت و حتی میتواند با توجه به درسهایی که از جنگ اخیر با ایران گرفته، هم ذخایر تسلیحاتی خودش را تقویت کند و هم اینکه اثرگذاری معادلات تنگه هرمز بر بازار جهانی نفت را کاهش بدهد، کما اینکه بدبینها معتقدند که در واقع این یادداشت تفاهم و این توافق موقت بیشتر یک تنفس موقت است، برای اینکه هر دو طرف خود را برای دور دیگری از درگیریها آماده کنند. لذا نحوه پایان تنش کنونی تعیینکننده خواهد بود و با توجه به همین نکته میتوانیم بگوییم که سناریوهای بلندمدت یعنی برای دو سه سال آینده، آیا به سمت تداوم تنش درگیری میرود یا امکان یک تفاهم و یک توافقی بین ایران و آمریکا وجود دارد؟ فعلا به نظر میرسد که امکان یک توافق جامع وجود ندارد و دوطرف همچنان تنشهای خود را ادامه میدهند تا بتوانند خواست خود را در تنگه هرمز و در منطقه به نوعی عملی کنند.
* پژوهشگر ارشد مسائل بینالملل
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد را بشنوید:
