سرمقاله

بحران‌های ژئوپلیتیک معمولا از منظر بازار نفت و تجارت غلات تحلیل می‌شوند. با این حال، تاب‌آوری نظام غذایی جهانی به همان اندازه به ثبات زنجیره‌های تامین نهاده‌های کشاورزی وابسته است. درحالی‌که پس از جنگ روسیه و اوکراین توجه جهانی به تنوع‌بخشی زنجیره‌های تامین غلات معطوف شده، یک آسیب‌پذیری کلیدی همچنان نادیده مانده است: تمرکز بالای صادرات کودهای نیتروژنی که از تنگه هرمز عبور می‌کند.

در نظر‌سنجی اخیر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، اعلام شد اولویت ۵۶درصد مردم ایران در مذاکره با آمریکا رفع تحریم است و تنها ۵درصد مردم پذیرش حق صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای را در اولویت خود قرار داده‌اند. به اعتبار این نظر‌سنجی، می‌توان ادعا کرد که اکثریت مردم ایران در درجه نخست خواهان حل معضلات ملموس اقتصادی هستند تا تاکید بر نوعی حق انتزاعی که نتیجه پیگیری آن نامشخص و احیانا ممکن است زیان‌بخش به لحاظ اقتصادی باشد. به سخن دیگر، به صرافت دریافته‌اند که وظیفه قدرت سیاسی حاکم در حال حاضر، در درجه نخست،…

اقتصاد ایران از سال۱۳۹۷ دچار تغییر سطح تورمی ماندگار شده است؛ به این معنی که به نظر نمی‌رسد متوسط نرخ تورم همانند گذشته باشد. به بیان ساده، اگر از شروع دهه۱۳۵۰ که اقتصاد ایران به تدریج محیط تورم پایین همراه با رشد اقتصادی بالای دهه ۱۳۴۰ را ترک کرد و به تدریج به سمت تورم‌های بالاتر و دو رقمی تغییر مسیر داد، تصور غالب این بود که متوسط تورم ایران بین ۱۵ تا ۲۰ درصد است و بسته به شدت انبساط سیاست‌های مالی و پولی و وفور یا محدودیت درآمدهای نفتی برای کنترل تورم، گاهی نرخ تورم ممکن است به سمت مرز تورم…

دنیای اقتصاد: مساله مهار تورم در اقتصاد ایران، بیش از آنکه یک چالش مقطعی یا ناشی از شوک‌های بیرونی باشد، ریشه در سازوکارهای درونی و الگوهای سیاستگذاری مزمن دارد.

مساله مهار تورم در اقتصاد ایران، بیش از آنکه یک چالش مقطعی یا ناشی از شوک‌های بیرونی باشد، ریشه در سازوکارهای درونی و الگوهای سیاستگذاری مزمن دارد. یکی از مهم‌ترین این الگوها، اتکای دولت‌ها به‌ویژه در اقتصادهای در حال توسعه و متکی به صادرات منابع طبیعی به ابزار نرخ ارز به‌عنوان لنگر اسمی برای کنترل قیمت‌هاست. در چنین چارچوبی، دولت‌ها به‌دلیل فقدان انضباط مالی و ناتوانی در کنترل پایدار کسری بودجه، به‌جای اصلاح ساختارهای مالی، با مداخله در بازار ارز و پایین نگه داشتن نرخ آن، تلاش می‌کنند از مسیر…

دنیای اقتصاد: مسدود شدن تنگه هرمز آثار اقتصادی گسترده‌ای در جهان ایجاد کرده و نشان داده است که اقتصاد کشورها تا چه اندازه به یکدیگر وابسته شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که حتی اقتصادهای بسته نیز از این تحولات مصون نیستند.

مسدود شدن تنگه هرمز، آثار اقتصادی گسترده‌ای به‌وجود آورده، آ‌ن‌چنان‌که موجب شده است، دریچه جدیدی برای تحلیل میزان وابستگی کشورها به یکدیگر گشوده شود. محدود شدن رفت و آمد در تنگه هرمز نشان می‌دهد که چگونه جهانی شدن اقتصاد در کشورها رسوخ کرده و حتی اقتصاد بسته‌ای چون ایران از آثار این‌گونه اتفاقات مصون نمانده است.

مهم‌ترین ویژگی‌ای که سیاستگذار امروز با آن مواجه است، غیرقابل پیش‌بینی بودن نه روزانه، بلکه حتی ساعتی تحولات است. اگر بعد از امضای برجام، ثبات به‌گونه‌ای بود که ممکن بود در مورد روندهای آتی و هدف‌گذاری پارامترهای کلان در چشم‌انداز سالانه با اطمینان بالا مدل‌سازی کرد، بعد از بازگشت تحریم‌ها شاید این اتفاق برای بازه‌ای چندهفته‌ای و حتی ماهانه مهیا بود، اما اکنون به هیچ رو نمی‌توان در مورد این بازه‌ها صحبت کرد. عدم‌قطعیت، بن و ریشه شرایط موجود است. چه بد برای نهادی چون بانک مرکزی که ذاتا به دنبال…

تنگه هرمز به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین‌گلوگاه‌های ژئوپلیتیک جهان، نقشی فراتر از یک عارضه جغرافیایی صرف در معادلات قدرت بین‌المللی ایفا می‌کند. این گذرگاه باریک که خلیج‌فارس را به دریای عمان و آب‌های آزاد پیوند می‌دهد، در عمل به یک «گره راهبردی» در شبکه انرژی جهانی تبدیل شده است؛ گرهی که هرگونه اختلال در آن می‌تواند به بازآرایی موازنه قدرت، تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیک و پیچیده‌تر شدن منازعات منجر شود. در این چارچوب، تنش میان ایران و ایالات متحده، تحت تاثیر موقعیت ژئوپلیتیک این تنگه، از سطح یک…

طی حدود ۲ماه گذشته بحث‌های گسترده‌ای در سطوح مدیریتی و کارشناسی تحت عناوینی مانند «اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز»، «مدیریت تنگه»، «دریافت عوارض عبور» و «دریافت وجوهی برای ارائه خدمات» در جریان بوده و در مجلس نیز طرحی در این خصوص تهیه شده‌ است.

دنیای اقتصاد: در دوره پساجنگ، سیاست ارزی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی تبدیل می‌شود؛ زیرا متغیرهایی مانند تورم، تجارت خارجی، سرمایه‌گذاری و انتظارات به نرخ ارز وابسته‌اند.

در دوره‌‌ پساجنگ، سیاست ارزی به یکی از تعیین‌کننده‌ترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی تبدیل می‌‌شود. دلیل آن روشن است؛ تقریبا همه متغیرهای کلیدی از تورم و تجارت خارجی گرفته تا سرمایه‌گذاری و انتظارات به‌‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به نرخ ارز وابسته‌اند. در چنین شرایطی، انتخاب نادرست رژیم ارزی یا اجرای ناپایدار آن، می‌‌تواند کل فرآیند بازسازی را با اختلال مواجه کند. اقتصاد ایران، با سابقه‌ای طولانی از چند نرخی بودن ارز، سرکوب نرخ ارز و وابستگی به درآمد‌های نفتی، در این مقطع نیازمند بازتعریف جدی در…

یافته‌ها نشان‌می‌دهد که بر اثر شوک جنگی، هر کشور با چند بحران به‌طور همزمان روبه‌رو می‌شود: افت تولید و آسیب به صنایع مادر، جهش تورمی، افزایش بیکاری، تضعیف قدرت خرید خانوار و کمبود منابع مالی. اما نکته مهم این است که اقتصاد ایران در قبل از جنگ هم در شرایط مساعدی قرار نداشت؛ به‌نحوی‌که بنگاه‌ها با فشارهای مالی، کمبود مواد اولیه، بی‌ثباتی ارزی و سقوط تقاضا دست‌وپنجه نرم می‌کردند. بسیاری با ظرفیت پایین فعالیت می‌کردند و بخشی در آستانه تعطیلی قرار داشتند. بازار کار نیز با گسترش مشاغل موقت و…

«جنگ‌ها» هرچند به ویرانی، کشتار، قحطی و عقب‌ماندگی منجر می‌شوند؛ اما روی دیگری هم دارند و آن فرصت جدی «بازاندیشی»، «اصلاح‌گری» و «تحول‌خواهی» در امر کشورداری است. جنگ از بینش‌های قدیمی و کنش‌های ناکارآمد زنگار می‌زداید و می‌تواند «بازسازی کالبدی» را از طریق کاربست «نوآوری»، «چرخش‌های راهبردی» و تغییر مسیرهای تاکتیکی به «نوسازی نهادی» گره بزند و در نهایت نردبانی برای «توسعه» شود.

معمولا صحنه بحران‌های سیاسی از جمله جنگ و وضعیت فعلی که در آن به‌سر می‌بریم، صحنه‌ای به شدت متغیر، پویا و دینامیک است و در نتیجه «زمان» یک متغیر بسیار مهم در مدیریت بحران‌ها به شمار می‌رود. اصطلاحا گفته می‌شود که بحران‌ها در یک مقطعی فرود می‌آیند و یک زمان طلایی برای توافق وجود دارد که اگر طرفین در آن زمان به توافق نرسند، چه بسا که منازعه، درگیری و جنگ حالت فرسایشی پیدا کند. این روند را در جنگ اوکراین شاهد بودیم؛ یعنی زمان‌هایی وجود داشت که روسیه در موقعیت برتر بود یا اوکراین موقعیت خوبی داشت…

سال گذشته ایران عزیز با سه تهدید بزرگ مواجه شد. بعد از جنگ تحمیلی اول، اما و اگرهای زیادی در خصوص آغاز جنگ تحمیلی جدید از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل علیه کشورمان، تهدید بزرگ دوم در دی‌ماه و جنگ تحمیلی دوم در اسفندماه در فاصله کوتاه از جنگ اول، آغاز شد. هر چند در شرایط فعلی نیز آتش‌بس موقت برقرار بوده، اما همچنان سایه جنگ بر کشورمان تداوم دارد.

ایرانیان دهه‌هاست در تعلیقی فرساینده زیسته‌اند: میان تحریم و توافق و اکنون میان جنگ و آتش‌بس. با این حال، آتش‌بس شکننده کنونی، این تعلیق را به آستانه‌ای رسانده که پیش‌تر حتی قابل تصور نبود: تعلیق میان «نابودی تمدنی» و «توافقی بزرگ». این دوگانه، فراتر از لفاظی، نشان می‌دهد زمان در حال فروبستن فضای میانی تصمیم است. این فروبستگی پیامد بازگشت رابطه ایران و آمریکا به نقطه آغاز است: رابطه‌ای که با رویارویی شکل گرفت و پس از دهه‌ها تعلیق در قالب چرخه‌های «تحریم–توافق»، بار دیگر به همان نقطه بازگشته…

دنیای اقتصاد، ایران و آمریکا پس از جنگ ۴۰روزه به «وضعیت پرهزینه» رسیده‌اند که ادامه جنگ را برای هر دو ناممکن کرده است.

آیا می‌توان به پایداری آتش‌بس کنونی امید داشت؟ هر دو طرف ایران و آمریکا به یک «وضعیت پرهزینه» رسیده‌اند. از نظر ترامپ و دولت وی، ادامه جنگ در آستانه فشارهای داخلی اقتصادی که از احتمال رسیدن نفت به قیمت‌های ۲۰۰ دلاری و حتی بیشتر نشأت می‌گرفت، امری ناممکن تلقی می‌شد. از سوی دیگر، ایران با تثبیت پیروزی راهبردی خود و نمایش قدرت موشکی (عملیات وعده صادق۴)، اکنون ترجیح می‌دهد از موضع قدرت و دست برتر وارد مذاکرات شود. پس اگرچه این آتش‌بس یک صلح دائمی نیست، احتمال رسیدن به یک «تعادل نش» (Nash…

در پایان سال۱۴۰۴ نرخ تورم نقطه به نقطه بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران برابر با ۷۱.۸درصد بود. گرچه نرخ تورم سالانه در اسفند ۵۰.۶درصد بوده است، اما آنچه دقیقا بیان می‌کند در پایان اسفند هزینه سبد مصرفی خانوارها به‌طور متوسط نسبت به یک‌سال قبل چند درصد افزایش یافته است، همان نرخ تورم نقطه به نقطه است که اعلام می‌کند هزینه سبد مصرفی خانوارها به طور متوسط حدود ۷۲درصد بالاتر از یک سال قبل بوده است. این نرخ تورم ظاهرا بالاترین نرخ تورم نقطه به نقطه منتشرشده مرکز آمار ایران در طول تاریخ انتشار آمار…

ایران در کمتر از یک‌سال دوبار مورد هجوم دشمن قرار گرفت. به‌جز خسارات مستقیمی که به جان و مال مردم وارد شد، بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی کاهش یافت یا متوقف شد. این امر برای اقتصاد ایران که سال‌هاست با مشکلات مزمن روبه‌رو است، به معنای فشار بیشتر بر قدرت تولید اقتصادی، افزایش تورم و در نهایت، کاهش رفاه است. امیدوار باشیم که روند وقایع به سمت پایان جنگ پیش برود؛ ولی حتی در صورت ادامه تنش‌ها هم، دولت ناگزیر از اتخاذ سیاست‌هایی است که از شدت مشکلات بکاهد. اکنون سوال از چگونگی حمایت از معیشت مردم به…

اقتصاد ایران حتی در سناریوی بدون جنگ نیز در آستانه ورود به سال۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از عدم‌تعادل‌های ساختاری مواجه بود؛ عدم‌تعادل‌هایی که نه‌تنها تعدیل نشده، بلکه در برخی ابعاد تعمیق یافته‌اند. پایداری تورم مزمن، به‌مثابه برآیند سلطه مالی و فقدان انضباط در سیاستگذاری و حکمرانی اقتصادی،در کنار نرخ پایین و ناپایدار تشکیل سرمایه ثابت و افت درآمد ملی، از تضعیف همزمان بنیان‌های اسمی و حقیقی اقتصاد حکایت داشت. به بیان دقیق‌تر، اقتصاد در وضعیتی قرار داشت که در آن نه موتور رشد (انباشت سرمایه) به‌درستی کار…

دنیای اقتصاد؛ جنگ و بحران‌های سیاسی، همواره یکی از ارکان اصلی تغییرات در سیاست‌های داخلی و بین‌المللی بوده‌اند. در این مقاله به بررسی برخی استعاره‌های سیاسی جنگ و تاثیرات آنها بر آینده ایران می‌پردازیم.

سیاست در هر جامعه و در هر دوره‌ای، نیازمند شناخت دقیق و علمی از واقعیت‌ها و تجارب تاریخی است. در حقیقت، استعاره‌های سیاسی می‌توانند تصویری از این واقعیات را ترسیم کنند و درک ما را از موقعیت‌های پیچیده تسهیل کنند. در این میان، جنگ و بحران‌های سیاسی، همواره یکی از ارکان اصلی تغییرات در سیاست‌های داخلی و بین‌المللی بوده‌اند. در ادامه، به بررسی برخی از استعاره‌های سیاسی جنگ و تاثیرات آنها بر آینده ایران می‌پردازیم.

منفعت و حق دو مفهوم کاملا متفاوتند؛ هرچند در مواردی همپوشانی‌های مهمی هم دارند و شاید مهم‌تر اینکه وقتی سخن از منافع ملی است، موضوع بسیار پیچیده‌تر هم می‌شود. برای روشن شدن موضوع باید تاکید کرد که مفهوم حق برای عینیت یافتن، مستلزم نظام حقوقی دارای ضمانت اجراست و گرنه مفهومی ‌توخالی و معلق در هوا خواهد بود. اما مفهوم منافع ملی از جنس و جایگاه متفاوتی است.

دنیای اقتصاد: مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد که پس از جنگ ۴۰روزه و با ارزیابی اولیه از امکان دستیابی به یک توافق بزرگ برگزار شد، به شکست انجامید و پرسش‌هایی درباره سرنوشت آتش‌بس ۱۵روزه و احتمال بازگشت به جنگ ایجاد کرد.

مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد پاکستان برخلاف ارزیابی‌های اولیه که می‌توانست بعد از یک جنگ تمام‌عیار ۴۰روزه به یک توافق بزرگ و نه نهایی منجر شود، به شکست انجامید. این شکست بار دیگر این سوال توأم با نگرانی را در بین افکار عمومی ایران وجهان ایجاد کرده که سرنوشت جنگ ۴۰روزه و به عبارت دیگر آتش‌بس ایجاد شده، چه خواهد شد و آیا دوباره ایران و آمریکا و متحد منطقه‌ای آن یعنی اسرائیل درگیر جنگ خواهند شد یا اینکه می‌توان به آتش‌بس ایجادشده، حداقل در بازه زمانی تعریف‌شده برای آن یعنی ۱۵روز و امکان…

براساس گزارش مرکز آمار ایران در پاییز۱۴۰۴، بازار کار کشور با افت شاخص‌های کلیدی مواجه شده است؛ وضعیتی که در آن نرخ بیکاری به ۷.۸درصد رسیده و نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷درصد تقلیل یافته است. با این حال، آنچه در این آمارها بیش از پیش نگران‌کننده به نظر می‌رسد، وضعیت بحرانی زنان شاغل و جویای کار است. نرخ بیکاری زنان با جهشی ۲.۳واحد درصدی به ۱۶درصد رسیده و بیش از ۲۱۲هزار نفر از جمعیت فعال زنان از بازار کار خارج شده‌اند. این ارقام حاکی از آن است که زنان در برابر شوک‌های اقتصادی، آسیب‌پذیری دوچندانی…

دنیای اقتصاد: پس از هر منازعه، دوره بازسازی آغاز می‌شود که می‌تواند مسیر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور را تعیین کند. با توجه به شرایط جنگ و احتمال ورود ایران به دوره پساجنگ، طراحی چارچوبی واقع‌بینانه برای بازسازی اقتصادی ضروری است.

بعد از هر منازعه، صرف‌نظر از چگونگی آغاز و انجام آن، مرحله‌ جدید تعیین‌کننده‌تری تحت عنوان دوره بازسازی آغاز می‌شود. تجربه تاریخی کشورهای مختلف نشان می‌‌دهد که موفقیت یا ناکامی در این دوره، نه ‌تنها مسیر اقتصاد، بلکه آینده سیاسی و اجتماعی کشور را نیز شکل می‌دهد. از این منظر، با توجه به شرایط جنگ و موفقیت‌های رزمندگان شجاع میهن اسلامی و استیصال حاکم بر کشورهای متخاصم، به فضل الهی در آینده‌ای نزدیک شاهد پیروزی قاطع بر دشمنان خواهیم بود و ایران پیروزمندانه در آستانه ورود به یک دوره پساجنگ قرار…