سرمقاله | صفحه 4

جمعه، ۱۶ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۶

درس‌هایی برای توسعه تجارت خارجی + فایل صوتی
دکتر ولی‌الله سیف*
تاکنون بر این نکته تاکید شده است که توسعه پایدار تجارت خارجی، مستلزم شکل‌گیری همکاری سازمان‌یافته میان دولت و بخش خصوصی است و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی می‌تواند به‌عنوان شریک راهبردی دولت، نقشی موثر در این فرآیند ایفا کند. با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که این همکاری در کشورهای موفق چگونه سازماندهی شده است و چه درس‌هایی برای ایران دربردارد؟

چهارشنبه، ۱۴ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۵

بازنگری در حکمرانی دارایی‌های عمومی + فایل صوتی
دکتر غلامرضا سلامی*
اصل چهل‌وپنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از معدود اصولی است که در آن، برخلاف بسیاری از اصول اقتصادی و اجتماعی قانون اساسی، از تعبیر «حکومت اسلامی» به جای «دولت» استفاده شده است. مطابق این اصل، «انفال و ثروت‌های عمومی» از قبیل زمین‌های موات، معادن، جنگل‌ها، دریاها، کوه‌ها، دره‌ها، ارث بدون وارث، اموال مجهول‌المالک و اموال مستردشده از غاصبان، «در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنها عمل کند».

سه‌شنبه، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۴

هنر حکمرانی در بحران + فایل صوتی
دکتر حسین عباسی*
شرایطی که ایران در آن قرار گرفته است، یک ویژگی بارز دارد: نااطمینانی در مورد آینده. در این شرایط بهترین استراتژی آن است که مثل معروف می‌گوید: امیدوار باش به بهترین اتفاق و همزمان آماده باش برای بدترین. این همان است که این روزها در قالب پارادایم رشد یا بقا مطرح می‌شود، با این تفاوت که باید برای هر دو آماده باشیم.

دوشنبه، ۱۲ مرداد ۱۴۰۵

«سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

موانع نهادی بهره‌وری در ایران

دنیای اقتصاد: دکتر مریم زارعیان؛ جامعه‌شناس در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: بهره‌وری فقط به سرمایه، فناوری، تجهیزات یا مهارت نیروی کار وابسته نیست؛ کیفیت نهادها و سازوکارهایی که این عوامل را به ارزش اقتصادی تبدیل می‌کنند نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.

یکشنبه، ۱۱ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۳

موانع نهادی بهره‌وری در ایران + فایل صوتی
دکتر مریم زارعیان*
در بحث بهره‌وری، معمولا نگاه‌ها به سمت سرمایه، فناوری، تجهیزات یا مهارت نیروی کار معطوف می‌شود. گویی هرجا رشد بهره‌وری متوقف شده باشد، یکی از این عوامل دچار کمبود است. اما تجربه اقتصاد ایران و بسیاری از کشورهای دیگر نشان می‌دهد که این توضیح، تنها بخشی از واقعیت را بیان می‌کند. کشوری ممکن است از منابع طبیعی فراوان، نیروی انسانی تحصیل‌کرده و زیرساخت‌های قابل‌قبول برخوردار باشد، اما همچنان نتواند این ظرفیت‌ها را به رشد پایدار، افزایش درآمد و رفاه عمومی تبدیل کند.
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

رهاسازی، اصلاحات نیست

پرهام ‌پهلوان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: میان افزایش قیمت، رهاسازی و اصلاحات واقعی تفاوت وجود دارد. افزایش قیمت اقدامی مالی و کوتاه‌مدت برای کاهش کسری بودجه است و به‌خودی‌خود ارتباطی با اصلاح ساختار ندارد.

شنبه، ۱۰ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۲

رهاسازی، اصلاحات نیست + فایل صوتی
پرهام ‌پهلوان*
هر بار که خزانه دولت‌ها با کسری روبه‌رو می‌شود و دیگر امکان کنترل دستوری قیمت‌ها وجود ندارد، «اصلاحات» را از مخزن واژگان در می‌آورند، غبارزدایی می‌کنند و پیش چشم می‌گذارند. افزایش قیمت بنزین، افزایش نرخ رسمی ارز، تعدیل قیمت انرژی، همه در لحظه اجرا زیر پرچم اصلاحات ساختاری یا آزادسازی اقتصادی معرفی می‌شوند و ۶ماه بعد، زمانی که علاوه بر بالا رفتن تورم و راکد شدن تولید، کمبودها هنوز پابرجاست، در پاسخ به موج انتقادات اقتصاددانان، همان سیاستگذاران بد برنامه، رو به اقتصاددانان می‌گویند: «مگر شما…
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

ضرورت افزایش نرخ بهره

دنیای اقتصاد: دکتر پویا جبل‌عاملی؛ اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: بازار «وجوه وام‌دادنی» بازاری است که پس‌اندازکنندگان و وام‌گیرندگان با یکدیگر به مبادله می‌پردازند و بانک‌ها به عنوان واسطه‌گر، مدیریت ریسک و اتصال آن‌ها را بر عهده دارند.

جمعه، ۰۹ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۱

ضرورت افزایش نرخ بهره + فایل صوتی
دکتر پویا جبل‌عاملی*
بازار وجوه وام‌دادنی (Loanable Funds Market) بازاری است که پس‌اندازکنندگان و وام‌گیرندگان با یکدیگر به مبادله می‌پردازند. به زبان ساده، این بازار جایی است که عرضه وجوه از طرف کسانی است که درآمد خود را پس‌انداز می‌کنند -خانوارها، شرکت‌ها و گاهی دولت- به کسانی که وجوه را تقاضا می‌کنند یعنی افرادی که برای سرمایه‌گذاری یا مصرف به منبع مالی نیاز دارند -شرکت‌ها، خانوارها، و دولت- منتقل می‌شود.

چهارشنبه، ۰۷ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۲۰

تناقض تحریم‌ها + فایل صوتی
دکتر محمدرضا فرزانگان*
فروپاشی تفاهم موقت ایران و آمریکا که در اواسط ژوئن۲۰۲۶ اعلام شده بود و بازگشت تنش‌های نظامی در ژوئیه، بار دیگر نشان داد که حتی پس از ماه‌ها درگیری، کاهش تنش همچنان به آتش‌بس، مذاکره و چشم‌اندازی معتبر برای کاهش تحریم‌ها وابسته است. هنگامی که فشار اقتصادی با تهدید نظامی همراه می‌شود و راه‌حل سیاسی معتبری وجود ندارد، خروج از بحران دشوارتر می‌شود. پرسش اصلی برای دولت‌هایی که از تحریم استفاده می‌کنند، این است: آیا تحریم‌ها ممکن است یک رقیب را تا حدی تضعیف کنند که اقدام نظامی علیه آن کم‌هزینه‌تر به…
«سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

دولت بحران زده و داستان موتورسیکلت

دنیای اقتصاد: نیما نامداری؛ فعال استارت‌آپی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: حکمرانی خوب با حل بحران تعریف نمی‌شود؛ با جلوگیری از تبدیل شدن مسائل به بحران تعریف می‌شود. دولت ایران امروز با انبوهی از بحران‌های همزمان دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از ناترازی انرژی، آب و صندوق‌های بازنشستگی گرفته تا تورم، آلودگی هوا، کسری بودجه و پیامدهای جنگ اخیر که فشار مضاعفی بر ظرفیت‌های دولت وارد کرده است.

سه‌شنبه، ۰۶ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۹

دولت بحران‌زده و داستان موتورسیکلت + فایل صوتی
نیما نامداری*
حکمرانی خوب با حل بحران تعریف نمی‌شود؛ با جلوگیری از تبدیل شدن مسائل به بحران تعریف می‌شود. دولت ایران امروز با انبوهی از بحران‌های همزمان دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از ناترازی انرژی، آب و صندوق‌های بازنشستگی گرفته تا تورم، آلودگی هوا، کسری بودجه، افت سرمایه‌گذاری و پیامدهای جنگ اخیر که فشار مضاعفی بر ظرفیت‌های دولت وارد کرده است. در چنین شرایطی، طبیعی است که بخش بزرگی از توان سیاستگذار صرف مدیریت بحران‌های روزمره شود. اما پرسش مهم‌تر این است که چرا اساسا این تعداد بحران بردوش دولت انباشته شده است؟
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

در ضرورت ثبات و سازگاری

دنیای اقتصاد: فریدون مجلسی؛ دیپلمات در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: مذاکرات رسمی و غیررسمی دست‌کم در این چند شب آتش جنگ را خاموش کرده و همین نشان می‌دهد مسیر درستی آغاز شده است؛ معیار اصلی، کاهش تنش و جلوگیری از ادامه جنگ است.

دوشنبه، ۰۵ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۸

در ضرورت ثبات و سازگاری + فایل صوتی
فریدون مجلسی*
مذاکرات رسمی و غیررسمی، توانسته‌اند دست‌کم در این چند شب آتش جنگ را خاموش کنند و همین خود نشانه آن است که مسیر درستی آغاز شده است. مهم‌ترین معیار ارزیابی این مذاکرات، کاهش تنش و جلوگیری از ادامه جنگ است. پایان دادن به این جنگ و بازنگری دائمی در محاسبات سیاست خارجی، ضرورتی انکارناپذیر است.

یکشنبه، ۰۴ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۷

مالیات نااطمینانی + فایل صوتی
دکتر علی فرحبخش*
در ادبیات اقتصاد سیاسی، وضعیتی وجود دارد که شاید از جنگ پرهزینه‌تر و از صلح کم‌بازده‌تر باشد؛ وضعیتی که در آن نه گلوله‌ها به‌طور مستمر شلیک می‌شوند و نه اطمینان لازم برای بازگشت اقتصاد به مسیر عادی شکل می‌گیرد. این همان وضعیت «نه جنگ، نه صلح» است؛ وضعیتی که شاید در عرصه دیپلماسی نشانه‌ای از کنترل بحران تلقی شود، اما در عرصه اقتصاد به معنای استمرار نااطمینانی است. اقتصادها بیش از آنکه از خود بحران آسیب ببینند، از تداوم ابهام آسیب می‌بینند.
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

مختصات ناترازی برق

دنیای اقتصاد: دکتر محمد صیادی، اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: ناترازی برق در تابستان ۱۴۰۵ همچنان به بخشی از زندگی روزمره خانوارها و بخش‌های تولید کالا و خدمات تبدیل شده است. برآورد مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد شبکه برق در اوج مصرف تابستان ۱۴۰۵ در سناریوی واقع‌بینانه با کمبود ۱۳هزار و ۶۴۰ مگاوات، در سناریوی خوش‌بینانه با ۱۰هزار و ۱۱۲ مگاوات و در سناریوی بدبینانه با ۱۸هزار و ۷۹۶ مگاوات کسری توان روبه‌رو خواهد بود.

شنبه، ۰۳ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۶

مختصات ناترازی برق + فایل صوتی
دکتر محمد صیادی*
چندین سال است تابستان که از راه می‌رسد، ناترازی برق از گزارش‌ها و جلسات مدیریتی فراتر می‌رود و به بخشی از زندگی روزمره شهروندان و بخش‌های تولید کالا و خدمات تبدیل می‌شود. برای خانواری که چند ساعت بدون وسیله سرمایشی می‌ماند یا کارخانه‌ای که ناچار است خط تولید خود را متوقف کند، ناترازی مفهومی انتزاعی نیست. گستره و عمق خاموشی‌ها، علاوه بر کاهش تولید، هزینه تمام‌شده بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی تولید، تحویل سفارش‌ها و ایفای تعهدات آنها را با اختلال جدی روبه‌رو می‌کند. تابستان۱۴۰۵ نیز از…
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

اصلاح مدل درآمدی بانک‌ها

امیرحسین امین‌آزاد؛ مدیرکل اسبق مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: افزایش سرمایه بانک‌ها از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها یا تسعیر ارز، هرچند می‌تواند نسبت‌های نظارتی را بهبود بخشد و بخشی از آثار زیان انباشته را جبران کند، اما به‌تنهایی موتور سودآوری بانک را روشن نمی‌کند.

جمعه، ۰۲ مرداد ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۵

اصلاح مدل درآمدی بانک‌ها + فایل صوتی
امیرحسین امین‌آزاد*
در یادداشت مورخ ۲۴ تیرماه سال جاری (استانداردهای نظارتی بانک‌ها)، تلاش کردم نشان دهم که افزایش سرمایه بانک‌ها از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها یا تسعیر ارز، هرچند می‌تواند نسبت‌های نظارتی را بهبود بخشد و بخشی از آثار زیان انباشته را جبران کند، اما به خودی خود موتور سودآوری بانک را روشن نمی‌کند. افزایش سرمایه، ظرفیت جذب زیان را افزایش می‌دهد، اما الزاما ظرفیت خلق سود را افزایش نمی‌دهد.

چهارشنبه، ۳۱ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۴

علم و شبه‌علم + فایل صوتی
دکتر روح‌اله اسلامی*
در عصر اطلاعات و هوش مصنوعی، بحران دولت‌ها بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع، ضعف نظامی یا فشارهای بیرونی باشد، محصول تضعیف مرجعیت علم و جایگزینی آن با صورت‌بندی‌های شبه‌علمی است. آنچه امروز بسیاری از دولت‌ها را در معرض زوال ظرفیت و کیفیت حکمرانی قرار داده است، نه صرفا فساد اداری یا ناکارآمدی نهادی، بلکه گسترش نوعی گفتمان ضدتخصص، ضدروش و ضدنهاد است که با ساده‌سازی مسائل پیچیده، افکار عمومی را از فهم علمی واقعیت دور می‌کند.

سه‌شنبه، ۳۰ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۳

واقعیت‌ها و ادراک اجتماعی + فایل صوتی
دکتر مریم زارعیان*
اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با واقعیت‌هایی مواجه بوده که نمی‌توان آنها را انکار کرد؛ تورم مزمن، کاهش قدرت خرید، افزایش نااطمینانی، افت سرمایه‌گذاری و فرسایش تدریجی رفاه خانوارها واقعیت‌های عینی اقتصاد ایران‌ هستند و هر تحلیلی که آنها را نادیده بگیرد، از واقعیت فاصله گرفته است.
«سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

دو راهی پیش روی سیاستگذاران

دنیای اقتصاد: دکتر علیرضا بختیاری، مدیر مسئول گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد، در سرمقاله امروز این روزنامه نوشت: کشور عزیز ما ایران این روزها یکی از پرمخاطره‌ترین نقاط تاریخ معاصر خود را پشت سر می‌گذارد. اقتصاد ایران پس از سال‌ها تحمل تحریم‌های فزاینده، در طول یک‌سال گذشته بار سنگین دو جنگ متوالی و گسترده را بر دوش می‌کشد.

دوشنبه، ۲۹ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۲

دو راهی پیش روی سیاستگذاران + فایل صوتی
دکتر علیرضا بختیاری*
کشور عزیز ما ایران این روزها یکی از پرمخاطره‌ترین نقاط تاریخ معاصر خود را پشت سر می‌گذارد. اقتصاد ایران پس از سال‌ها تحمل تحریم‌های فزاینده، در طول یک‌سال گذشته بار سنگین دو جنگ متوالی و گسترده را بر دوش می‌کشد. دو ماه پیش که بخش نخست «همایش چشم‌انداز اقتصاد ایران» برگزار شد، ایران از یک پیچ خطرناک عبور کرده بود و تحلیل‌های اقتصادی همایش در چارچوب «آتش‌بس شکننده» ارائه می‌شد. اما امروز آتش‌بس، شکننده‌تر از گذشته شده و ابهام‌ و عدم‌قطعیت که دشمن کسب‌و‌کار است، بیشتر شده است.
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

نقش اتاق بازرگانی در تصمیم‌سازی

دکتر ولی‌الله سیف؛ رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: اتاق بازرگانی با تکیه بر تجربه و دانش تخصصی فعالان اقتصادی، می‌تواند به جایگاهی فراتر از یک نهاد مشورتی ارتقا یابد و به عنوان رکن مؤثر در سیاست‌گذاری اقتصادی عمل کند. کیفیت تصمیمات دولتی زمانی افزایش می‌یابد که میان دولت و بخش خصوصی رابطه‌ای سازمان‌یافته و مبتنی بر اعتماد متقابل برقرار باشد.

یکشنبه، ۲۸ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۱

نقش اتاق بازرگانی در تصمیم‌سازی + فایل صوتی
دکتر ولی‌الله سیف*
در یادداشت پیشین، این موضوع مورد بررسی قرار گرفت که اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی با اتکا بر ظرفیت گسترده کارشناسی و تجربه عملی فعالان اقتصادی، می‌تواند نسبت به گذشته نقشی به مراتب فعال‌تر را ایفا کند و به یکی از ارکان موثر مشورتی در فرآیند سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شود. تاکید اصلی آن مقاله بر این بود که هرچه ارتباط دولت و بخش خصوصی سازمان‌‌یافته‌تر، مستمرتر و مبتنی بر اعتماد متقابل باشد، کیفیت تصمیم‌‌گیری‌های اقتصادی نیز افزایش خواهد یافت.
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

موتورهای عدم‌قطعیت

دکتر حسین توکلیان؛ دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: روایت اقتصادی جنگ کنونی، فراتر از کلیشه‌های نفتی، به کنترل «ریسک انرژی» در تنگه هرمز بازمی‌گردد.موقعیت جغرافیایی ایران به این کشور «اختیار ژئوپلیتیک» می‌دهد که در شرایط بحرانی، با تأثیر بر کشتیرانی، قیمت انرژی و تورم را تغییر دهد؛ این موضوع مستقیماً بر سیاست‌های فدرال‌رزرو و توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری‌های عظیم آمریکا در فناوری و هوش مصنوعی اثر می‌گذارد.

شنبه، ۲۷ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۱۰

موتورهای عدم‌قطعیت + فایل صوتی
دکتر حسین توکلیان*
هر جنگ دو روایت دارد؛ یک روایت در بیانیه‌های سیاسی و نظامی بیان می‌شود و روایت دیگر را می‌توان در قیمت‌ها، ترازنامه‌ها و جریان سرمایه مشاهده کرد. در روایت رسمی آمریکا، حملات اخیر به ایران با ضرورت تامین امنیت کشتیرانی، حفظ آزادی عبور از تنگه هرمز و مقابله با توان موشکی و دریایی ایران توضیح داده می‌شود. در روایت اقتصادی، مساله عمیق‌تری وجود دارد و آن این است که چه کشوری قدرت قیمت‌گذاری ریسک در مهم‌ترین آبراه انرژی جهان را در اختیار خواهد داشت.
سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛

تورم و نرخ بهره

دکتر تیمور رحمانی؛ عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: تورم در ایران اکنون به سطوح بسیار نگران‌کننده و نزدیک به سه‌رقمی رسیده است. این وضعیت که شامل تورم‌های سه‌رقمی در برخی استان‌ها، بخش روستایی و دهک‌های محروم است، اصلی‌ترین معضل اقتصاد ایران محسوب می‌شود؛ زیرا رشد اقتصادی پایدار در شرایط تورم بالا ممکن نیست.

جمعه، ۲۶ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۰۹

تورم و نرخ بهره + فایل صوتی
دکتر تیمور رحمانی*
نرخ تورم ایران تقریبا سه‌رقمی شده است؛ چراکه اولا برخی استان‌ها بر اساس آمار رسمی مرکز آمار ایران دارای تورم سه‌رقمی هستند، ثانیا تورم روستایی و دهک‌های محروم بر اساس آمار رسمی سه‌رقمی است، ثالثا تورم کالایی در ماه‌های قبل سه‌رقمی شده بود و رابعا تورم اقلامی که با اعصاب و روان مردم عادی بازی می‌کند، خیلی وقت است سه‌رقمی شده است. موضوع با اهمیت آن است که وضعیت تورم بر اساس داده‌های دو مرکز محاسبه تورم یعنی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی ایران تفاوت چندانی به ویژه از نظر روند تورم نشان نمی‌دهند.

چهارشنبه، ۲۴ تیر ۱۴۰۵

روزنامه شماره ۶۶۰۸

آسیب‌های فقر درآمدی + فایل صوتی
دکتر فاطمه عزیزخانی*
وقتی درآمد خانوار حتی کفاف هزینه‌های ضروری را نمی‌دهد، پرسش رایج این است: مساله اصلی «دستمزد پایین» است یا «تورم بالا»؟ پاسخ دقیق این است که این دو از هم جدا نیستند؛ دستمزد و تورم دو سوی یک بحران واحدند: بحران قدرت خرید. اگر دستمزد اسمی افزایش یابد، اما قیمت کالاهای ضروری با سرعتی بیشتر بالا برود، خانوار فقیرتر می‌شود؛ حتی اگر روی کاغذ حقوق بیشتری بگیرد. از سوی‌ دیگر، اگر تورم مهار شود، اما دستمزدها سال‌ها عقب‌ماندگی داشته باشند، باز هم خانوار توان بازسازی زندگی خود را ندارد؛ بنابراین مساله…