سرمقاله «دنیای اقتصاد» را بشنوید؛
رهاسازی، اصلاحات نیست
رهاسازی یک گام جلوتر است و کنترل دستوری قیمت را کنار میگذارد، اما ساختار انحصاری تولید، توزیع و مدیریت همچنان باقی میماند. در این حالت، فقط قیمت افزایش مییابد و رانت از مصرفکننده به واسطه یا نهاد انحصاری منتقل میشود.
اصلاحات واقعی اما باید مالکیت، رقابت، نظارت، پاسخگویی و مسئولیتپذیری را در تمام زنجیره تولید، توزیع و نظارت بازطراحی کند.
در نمونه بنزین، افزایش قیمت بدون ورود بخش خصوصی واقعی به واردات، پالایش، توزیع و خردهفروشی، کمبود دورهای، قاچاق، صف و رشد نامتناسب مصرف را برطرف نکرده است.
در ارز ترجیحی نیز تغییر نرخ، بدون اصلاح انحصار واردات، به انتقال رانت و افزایش قیمت بدون بهبود کیفیت و تنوع منجر میشود.
خلط رهاسازی با اصلاحات، اعتبار علمی اصلاحات را کاهش میدهد و اعتماد عمومی را از بین میبرد. همچنین فشار برای اصلاح مالکیت، ورود بخش خصوصی و بازطراحی نظارت را کم میکند.
افزایش قیمت انرژی بدون اصلاح نهادی، هزینه تولید و انتظارات تورمی را بالا میبرد و میتواند به رکود تورمی منجر شود.
اقتصاد ایران باید آزاد شود، اما آزادسازی با تغییر یک نرخ پایان نمییابد. بدون بازطراحی نهادی و ایجاد رقابت، افزایش قیمت صرفاً تعدیل بودجهای کوتاهمدت دولت خواهد بود.
