خوانش ردیفی مالیات‌ها در بودجه ۱۴۰۵ به ما چه می‌گوید؟

اگر از خوانش‌‎های کلان منابع بودجه فراتر رویم، به ردیف‌های مالیاتی خواهیم رسید که هر یک بر بخش خاصی از اقتصاد ایستاده و ریسک‌های تحقق متفاوتی دارد. بر این اساس، دو ستون اصلی مالیاتی بودجه سال آینده، بر سود بنگاه‌ها و جریان مبادله استوار است.

خوانش درآمدهای غیرمالیاتی بدون تمایز نهادی گمراه‌کننده است

خوانش بخش‌های درآمدی بودجه، به‌ویژه پس از عبور از فصل مالیات‌ها، بدون تثبیت یک تمایز نهادیِ کلیدی، ناقص و گمراه‌کننده می‌شود: تمایز میان «درآمد عمومی» و «درآمد اختصاصی». این تمایز صرفا یک تفکیک حسابداری یا قراردادی نیست، بلکه بازتاب تفاوت در منطق اخذ درآمد، نقش دولت در لحظه وصول و کارکرد آن منبع…

اخبار اندیشه

سه‌شنبه، ۰۵ اسفند ۱۴۰۴

روزنامه شماره ۶۵۱۶

تعرفه جهانی ترامپ؛ شوک جدید به تجارت و بازارهای مالی

اعلام دونالد ترامپ مبنی بر امضای فرمان اجرایی برای اعمال تعرفه ۱۵درصدی بر تمام واردات به ایالات متحده، بار دیگر ریسک بازگشت جنگ تجاری را به کانون توجه بازارهای جهانی بازگردانده است. برخلاف تعرفه‌های هدفمند دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ که عمدتا چین یا برخی صنایع خاص را نشانه می‌گرفت، این‌بار صحبت از یک تعرفه فراگیر و جهانی است؛ سیاستی که در صورت اجرا، پیامدهای آن فراتر از روابط دوجانبه آمریکا و شرکای تجاری‌اش خواهد بود.
روزنامه شماره ۶۵۱۶

خوانش درآمدهای غیرمالیاتی بدون تمایز نهادی گمراه‌کننده است

خوانش بخش‌های درآمدی بودجه، به‌ویژه پس از عبور از فصل مالیات‌ها، بدون تثبیت یک تمایز نهادیِ کلیدی، ناقص و گمراه‌کننده می‌شود: تمایز میان «درآمد عمومی» و «درآمد اختصاصی». این تمایز صرفا یک تفکیک حسابداری یا قراردادی نیست، بلکه بازتاب تفاوت در منطق اخذ درآمد، نقش دولت در لحظه وصول و کارکرد آن منبع در معماری حکمرانی مالی است؛ یعنی اینکه دولت «این پول» را به چه عنوانی می‌گیرد و در چه چارچوبی مجاز است آن را خرج کند.

دوشنبه، ۰۴ اسفند ۱۴۰۴

سایه جنگ و اقتصاد ایران پس از حوادث دی ماه ۱۴۰۴؛
روزنامه شماره ۶۵۱۵

اقتصاد دیجیتال پس از قطعی

در ۱۸ و ۱۹دی۱۴۰۴ (۹–۸ ژانویه ۲۰۲۶)، قطع گسترده اینترنت در بحبوحه اعتراضات سراسری، یک «شوک» به اقتصاد وارد کرد؛ شوکی که روی بستری از ریسک ژئوپلیتیک مزمن، تحریم‌های تشدیدشده و فرسایش اعتماد سرمایه‌گذار نشست. گزارش‌ها از قطع سراسری اینترنت و اختلال در ارتباطات در پایتخت و شهرهای دیگر خبر دادند و همزمان محدودشدن جریان اطلاعات هزینه‌های مبادله و نااطمینانی را بالا برد. این شوک، به‌ویژه به اقتصاد دیجیتال ضربه زد: وزیر ارتباطات در میانه بحران گفت حدود ۱۰‌میلیون شهروند ایرانی به صورت مستقیم و غیرمستقیم معیشت خود را بر بستر اقتصاد دیجیتال تامین می‌کنند؛ عدد بزرگی که نشان می‌دهد قطع اینترنت دیگر «اختلال بخشی» نیست، بلکه بالقوه «اختلال کلان» است.
خوانش ردیفی مالیات‌ها در بودجه ۱۴۰۵ به ما چه می‌گوید؟
روزنامه شماره ۶۵۱۵

مختصات گلوگاه‌های بودجه

اگر از خوانش‌‎های کلان منابع بودجه فراتر رویم، به ردیف‌های مالیاتی خواهیم رسید که هر یک بر بخش خاصی از اقتصاد ایستاده و ریسک‌های تحقق متفاوتی دارد. بر این اساس، دو ستون اصلی مالیاتی بودجه سال آینده، بر سود بنگاه‌ها و جریان مبادله استوار است.

یکشنبه، ۰۳ اسفند ۱۴۰۴

چه عواملی موتورهای پیشران یکپارچگی جهانی بوده‌اند؟
روزنامه شماره ۶۵۱۴

مکانیسم‌های جهانی‌سازی

ما همیشه در مورد جهانی شدن می‌خوانیم؛ فرآیندی که با ارتباط اقتصادی، مرزهای ملی را از بین می‌برد. اما «باز بودن» یک اقتصاد رو به بازار جهانی به چه معناست؟ کشورها به روش‌های بی‌شماری با یکدیگر تعامل دارند. آشکارترین تعامل، تجارت است: کشورها فقط کالاها و خدمات تولید شده در مرزهای خود را مصرف نمی‌کنند. یک آمریکایی می‌تواند پنیر ایتالیایی بخرد و یک هندی می‌تواند گندم آمریکایی مصرف کند. علاوه بر این جریان‌های بین‌المللی کالا، جریان‌هایی از عوامل تولید نیز وجود دارد. به عنوان مثال، زمانی که پس‌انداز‌کنندگان در ژاپن در ماشین‌آلات برای تولید محصول در اندونزی سرمایه‌گذاری می‌کنند، سرمایه فیزیکی بین آن کشورها جریان می‌یابد. به طور مشابه، همان‌طور که مردم از طریق مهاجرت از مرزها عبور می‌کنند، نیروی کار و سرمایه انسانی نیز از کشوری به کشور دیگر در حال حرکت هستند.
دولت ترامپ ممکن است به نابودی همه ما بینجامد؛
روزنامه شماره ۶۵۱۴

اولین استفاده خطرناک از هوش مصنوعی

من به شدت بر این باورم که عوامل سرکش هوش مصنوعی همه ما را نابود نخواهند کرد. اوضاع تحت کنترل خواهد بود. همراستایی‌سازی هوش مصنوعی ممکن است نیازمند پیشرفت‌های فنی باشد، اما در نهایت، ما به هوش مصنوعی خواهیم گفت چه کند و آن هم به‌خوبی اجرا خواهد کرد. اگر هم هوش مصنوعی خاصی سرکش شود، انتظار دارم که توسط سایر هوش‌های مصنوعی همراستا شده، از میان برداشته شود. نمی‌توانم دلیلی برای این مدعا ارائه دهم جز بر اساس احساس شخصی و اشاره به تمایل بیش از حد به انسان‌پنداری (anthropomorphize) هوش مصنوعی. ما آنها را شبیه انسان تصور می‌کنیم و همان‌طور که ما زیر سلطه یک آدم احمق به ستوه می‌آییم، گمان می‌کنیم هوش مصنوعی نیز چنین خواهد کرد. ترغیب می‌کنم که بیشتر مایل باشیم انسانی را تصور کنیم که نه تنها کاملا خدمتگزار است، بلکه هیچ چیز بیش از خدمتگزاری نمی‌خواهد.

شنبه، ۰۲ اسفند ۱۴۰۴

چرا زنده نگه‌داشتن شرکت‌های ورشکسته به رکود اقتصادی می‌انجامد؟
روزنامه شماره ۶۵۱۳

اقتصاد سیاسی تخصیص ناکارآمد منابع

دنیای اقتصاد - فربد بهروز: وقتی رشد اقتصادی برای مدتی طولانی در سطوح پایین باقی می‌ماند و بهره‌وری از روند بلندمدت خود فاصله می‌گیرد، نمی‌توان علت را تنها به شوک‌های بیرونی یا نوسانات موقتی تقاضا نسبت داد. تجربه دهه‌های ازدست‌رفته در اقتصادهای پیشرفته نشان می‌دهد ریشه تداوم رکود را باید در اختلال سازوکارهای بنیادین بازار بررسی کرد. کارکرد اصلی بازار هدایت منابع به سمت بخش‌های کارآمد است اما گاهی این فرآیند دچار مشکل می‌شود. این پدیده که در اقتصاد توزیع نامناسب منابع نامیده می‌شود زمانی رخ می‌دهد که نهادهای مالی و نظارتی مانع خروج شرکت‌های ناکارآمد از چرخه اقتصاد می‌شوند.
روزنامه شماره ۶۵۱۳

چرخه خشونت و امکان گذار؛ از چندقطبی‌سازی تا گفت‌وگو

در بسیاری از جوامع، لحظات بحرانی نه با تصمیم‌های اقتصادی بلکه با انفجار هیجان‌های جمعی تعریف می‌شوند. زمانی که اعتراض، انتخابات یا بحران رخ می‌دهد، شکاف‌های پنهان جامعه آشکار می‌شود و قطب‌های مختلف اجتماعی به‌سرعت در برابر یکدیگر صف‌آرایی می‌کنند. در چنین شرایطی، زبان گفت‌وگو جای خود را به زبان حذف می‌دهد و رقیب به دشمن بدل می‌شود. پرسش اساسی این است: چگونه جامعه وارد چرخه خشونت می‌شود و مهم‌تر از آن، چگونه می‌توان از آن خارج شد؟

پنجشنبه، ۳۰ بهمن ۱۴۰۴

چرا بنگاه‌ها در تله ابعاد کوچک گرفتار می‌شوند؟
روزنامه شماره ۶۵۱۲

گذار از رابطه به ضابطه

دنیای اقتصاد - فربد بهروز : نظام اقتصادی در کشورهای توسعه‌یافته بر پایه‌ ساختار حقوقی شرکت‌های سهامی عام و تفکیک کامل مالکیت از مدیریت شکل گرفته است. در این الگوی پیشرفته سرمایه فارغ از شناخت فردی میان سهامداران و مدیران به گردش درمی‌آید و ماشین خلق ثروت بدون نیاز به روابط خونی یا دوستی به حیات خود ادامه می‌دهد. اما کالبدشکافی اقتصاد در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه تصویر متفاوتی را آشکار می‌سازد چرا که در این جوامع اقتصاد در انحصار انبوهی از بنگاه‌های کوچک و متوسط باقی مانده است.

چهارشنبه، ۲۹ بهمن ۱۴۰۴

تنظیم سرعت با ضعیف‌ترین حلقه‌ها
روزنامه شماره ۶۵۱۱

نقش هوش‌مصنوعی در رشد اقتصادی

درحالی‌که پیش‌بینی‌های متعددی از تاثیر AI بر رشد اقتصادی وجود دارد، یک اقتصاددان نشان می‌دهد که سطح رشد بهره‌وری و فعالیت‌های اقتصادی، تحت‌تاثیر ضعیف‌ترین و کم‌بهره‌ورترین بخش‌ها تعیین خواهد شد. به این ترتیب، باید انتظارات خود را از هوش‌مصنوعی با توجه به بخش‌های کم‌بهره‌ور تعدیل کنیم.

سه‌شنبه، ۲۸ بهمن ۱۴۰۴

روزنامه شماره ۶۵۱۰

سیاست‌زدایی از حکمرانی

در تصمیم‌های اخیر دولت در حذف ارز ترجیحی، پرداخت کالابرگ و افزایش قیمت بنزین بسیاری از متخصصان وحدت نظر داشتند که اصل این به اصطلاح جراحی اقتصادی امری ضروری بوده که دیر یا زود باید انجام می‌شده است. برخی ابراز می‌دارند شاید باید در موقعیت بهتر یا با شکل بهتر انجام می‌شد. اما در سوی مقابل برخی نیز بر این نکته تاکید دارند که چندین دهه است هر چند سال یک بار دولت‌ها دست به اصطلاح چنین جراحی‌هایی زده‌اند اما هیچ‌گاه بروندادها و پیامدها و اثرات آنها ارزیابی نشده است و مجددا همان به اصطلاح نسخه‌ها دنبال می‌شود. آنچه سبب چنین رخدادی یعنی پیاده‌سازی چندباره سیاست‌های ناکارآمد برای ایران می‌شود سیاست‌زدایی از عرصه تصمیم‌گیری و حکمرانی و تلاش برای جا زدن و مبدل کردن عرصه سیاست به علوم دقیقه است.

دوشنبه، ۲۷ بهمن ۱۴۰۴

در قسمت جدید برنامه «دی‌کست» مطرح شد؛

پیش‌درآمدی بر لیبرالیسم

دنیای اقتصاد: نقطه شروع این پرونده یعنی چهارمین قسمت از «برنامه دی_کست»، آتن باستان است. جایی که ارسطو عقل را به زمین آورد. سپس از میان تاریکی قرون وسطی عبور می‌کند، روایتی از دوران رنسانس ارائه می‌دهد و سپس به زمینی شدن سیاست می‌پردازد. «پیش‌درآمدی بر لیبرالیسم»، روایت حرکت انسان از «رعیت» بودن به سوی «شهروند» بودن است.
چرا مدیران هوشمند گاهی باید احمق به‌نظر برسند؟
روزنامه شماره ۶۵۰۹

پارادوکس پیشگیری

ساعت دوازده شب، یک صدای ممتد از سقف آشپزخانه می‌آمد؛ صدایی شبیه جریان پیوسته آب. اولش ذهنم رفت سراغ توضیح‌های ساده و کم هزینه. شاید از داخل خانه خودمان است. شاید هم چند دقیقه دیگر قطع می‌شود. اما یک چیز در من آرام نمی‌گرفت، همان بخش تصمیم‌گیرنده‌ای که همیشه دنبال «هزینه خطا» می‌گردد، نه دنبال آرام کردن خود. یک ساعت گذشت. صدا قطع نشد. برگشتم آشپزخانه و دقیق‌تر گوش دادم. منشأ صدا از سقف بود، نه از شیرها و لوله‌های داخل واحد. یعنی از واحد بالایی می‌آمد. زنگ همسایه را زدم. پاسخی نیامد. دوباره زدم. باز هم هیچ. هنوز سقف نم نداده بود و چکه‌ای نبود. فقط یک نشانه وجود داشت، نشانه‌ای که پایدار بود و چند ساعت ادامه پیدا کرده بود.

یکشنبه، ۲۶ بهمن ۱۴۰۴

چرا گاهی اوقات،قیمت تعادلی مازاد عرضه و تقاضا را از بین نمی‌برد؟
روزنامه شماره ۶۵۰۸

رمزگشایی از بازارهای تسویه‌نشده

درحالی‌که مدل‌های کلاسیک عرضه و تقاضا، از تسویه بازار در قیمت تعادلی خبر می‌دهند، نمونه‌های واضحی در بازار وجود دارد که قیمت تعادلی بازار را تسویه نمی‌کند. یک اقتصاددان با استفاده از ایده‌های آرمن آلچیان، اقتصاددان سرشناس، این رخداد را توضیح می‌دهد.
ادوارد اچ. کرین؛ معمار نهاد آزادی‌خواه؛
روزنامه شماره ۶۵۰۸

بنیان‌گذار موسسه کیتو درگذشت

یکی از خاطرات زنده و البته چالش‌برانگیز ما، ضیافت ناهاری در موسسه «کیتو» با حضور جمعی از پژوهشگران آنجاست. اد کرین، میزبان آن نشست و هم‌بنیان‌گذار این اندیشکده، از اینکه می‌دید ما به خاطر مخالفتمان با آزادسازی کوکائین و سایر مواد مخدر، زیر رگبار پرسش‌های سخت همکارانش قرار گرفته‌ایم، لذتی ویژه می‌برد. کرین که روز سه‌شنبه در ۸۱سالگی درگذشت، شیفته این‌گونه نبردهای فکری بود؛ تلاشی خستگی‌ناپذیر برای ترویج آزادی فردی و آرمان‌های لیبرتارین. او زاده کالیفرنیا بود، در دورانی که آن ایالت هنوز سرزمین فرصت‌های نوین محسوب می‌شد. ادوارد اچ. کرین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۶۴ با کمپین بری گلدواتر آغاز کرد و سپس در معرفی نامزدهای «حزب لیبرتارین» برای انتخابات ریاست‌جمهوری نقش‌آفرین شد. او به‌درستی دریافته بود که پیش از هرگونه تغییر در سیاست‌های آمریکا، باید در نبرد اندیشه‌ها پیروز شد.

شنبه، ۲۵ بهمن ۱۴۰۴

جزئیات و پیامدهای پنج بلوک مالیاتی بودجه بررسی شد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۷

مالیات‌ستانی از سفره به‌جای ثروت

اگر بودجه ۱۴۰۵ را بدون پیش‌داوری بخوانیم، یک واقعیت خیلی زود آشکار می‌شود: ستون اول مالیات در ایران، شرکت‌ها هستند. نزدیک به ۴۰ درصد کل مالیات از محل مالیات اشخاص حقوقی تامین می‌شود. اما اهمیت این پایه فقط در بزرگی عدد نیست؛ در منطق پشت آن است. دولت در مالیات، پیش از هر چیز سراغ «قابل اعمال‌ها» می‌رود. شرکت‌ها قابل اعمال‌اند، چون دیده می‌شوند. وقتی داخل این بلوک را باز کنیم، تصویر دقیق‌تر می‌شود: سهم اصلی را شرکت‌های غیردولتی می‌پردازند؛ یعنی بنگاه‌های ثبت ‌شده‌ای که حساب بانکی دارند، صورت‌حساب رسمی صادر می‌کنند و ردپای مالی‌شان قابل پیگیری است. این یعنی بخش رسمی اقتصاد، هم «تولیدکننده» است و هم «پرداخت ‌کننده اصلی مالیات». همین ‌جا باید مکث کرد؛ اگر فشار مالیاتی روی این بخش بالا برود اما بخش غیررسمی هم‌ زمان مهار نشود، مالیات ناخواسته به «مالیات بر رسمی ‌بودن» تبدیل می‌شود. یعنی آن‌که قانون‌‌پذیرتر و شفاف‌تر است، بار بیشتری می‌کشد؛ آن‌که کم ‌ردپا‌تر است، نسبی‌تر سبک‌تر می‌گذرد.
گزینه مدنظر ترامپ برای فدرال رزرو زیر ذره‌بین؛
روزنامه شماره ۶۵۰۷

بازی وارش در جلد کبوتر

دونالد ترامپ، کوین وارش را برای ریاست فدرال‌رزرو (بانک مرکزی آمریکا) برگزیده است. رسانه‌ها نیز طبق معمول همیشه، طرفداری از «کاهش نرخ بهره» را لزوما به معنای «سیاست‌های پولی آسان‌گیرانه و انبساطی» تفسیر می‌کنند. می‌دانم که از شنیدن این تذکر تکراری من خسته شده‌اید که «هرگز نباید صرفا بر اساس تغییر نرخ بهره درباره ماهیت سیاست پولی قضاوت کرد»، اما تا زمانی که این اصل حیاتی در تحلیل‌ها نهادینه نشود، چاره‌ای جز تکرار آن نیست.

دوشنبه، ۲۰ بهمن ۱۴۰۴

در نشست هم‌اندیشی،‌به میزبانی گروه رسانه‌ای «دنیای اقتصاد» بررسی شد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۵

آناتومی حکومت قانون

حاکمیت قانون یک مفهوم مدرن است که بسیاری از جریان‌های سیاسی و اجتماعی، آن را هدف نهایی خود اعلام می‌کنند. در نشست هم‌اندیشی گروه رسانه‌ای «دنیای‌اقتصاد» که با حضور صاحب‌نظران برگزار شد، ابعاد مختلف این مفهوم مورد بررسی قرار گرفت و پیش‌نیازهای برقراری آن به بحث گذاشته شد.

یکشنبه، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴

فارن افرز با اقتصاد‌دان ونزوئلایی، فرانسیسکو رودریگرز، گفت‌و‌گو کرد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۴

چرا «ماچادو» به قدرت نرسید؟

نشریه فارن‌افرز در گفت‌وگویی با اقتصاددان سرشناس ونزوئلایی پیامدهای دستگیری نیکولاس مادورو توسط آمریکا را بررسی کرد. به گفته این استاد دانشگاه، ماچادو، رهبر مخالفان مادورو، به‌دلیل بی‌مهری آمریکا و عدم حمایت نیروهای صاحب قدرت و قوای قهریه در ونزوئلا به قدرت نرسید.
خوانشی در اندیشه اسنایدر و عجم‌اوغلو
روزنامه شماره ۶۵۰۴

آزادی و دولت کارآمد

آزادی یکی از بنیادی‌ترین مفاهیمی است که در طول تاریخ سیاسی و اقتصادی همواره مورد بحث بوده است، اما پرسش اساسی این است که آیا آزادی تنها به معنای فقدان محدودیت و دخالت دولت است یا چیزی فراتر از آن دارد؟ تیموتی اسنایدر و دارون عجم‌اوغلو، هر دو از منظرهای متفاوت، این پرسش را مورد بررسی قرار داده‌اند، اما هر یک بر جنبه خاصی تاکید دارند. اسنایدر به بعد اخلاقی و نهادگرایانه آزادی توجه دارد و عجم‌اوغلو بعد اقتصادی و نهادی آن را مورد تحلیل قرار می‌دهد. بررسی تطبیقی دیدگاه‌های این دو متفکر نشان می‌دهد که آزادی بدون وجود دولت کارآمد و نهادهای پایدار فرود می‌آید و دوام نمی‌آورد.

شنبه، ۱۸ بهمن ۱۴۰۴

خطای محاسباتی کاخ سفید در جنگ تعرفه‌ها بررسی شد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۳

ترامپ و بیگانگی با منطق نظریه بازی‌ها

هرچند بقا و شکوفایی انسان در گرو همکاری است، اما نباید از یاد برد که برترین و خلاقانه‌ترین دستاوردهای بشری اغلب از دل رقابت زاده می‌شوند. ایجاد توازن صحیح میان همکاری و رقابت همواره آسان نیست، اما وقتی پای اقتصاد جهانی به میان می‌آید، به لطف بینش‌های عمیق نظریه بازی‌ها، این مساله آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد پیچیده نیست. دونالد ترامپ اگر با این مفاهیم آشنا شود، خدمت بزرگی به کشورش و جهان خواهد کرد. جان نش، برنده جایزه نوبل، با تکیه بر آثار جان فون نویمان ریاضی‌دان و اسکار مورگنسترن اقتصاددان، با تحلیل تعاملات همکارانه و غیرهمکارانه میان کارگزاران عقلایی، بنیان‌های ریاضی نظریه بازی‌های مدرن را پی‌ریزی کرد. در میان انبوه بازیگران اقتصادی، رقابت آزاد و عادلانه به نتایجی بهینه یا نزدیک به بهینه می‌انجامد؛ اما هرگاه این رقابت با عواملی نظیر قدرت انحصاری یا مداخله دولت مختل شود، نتایج رو به وخامت می‌گذارد.
روزنامه شماره ۶۵۰۳

مساله توسعه در ایران؛ اقتصاد یا بلوغ فکری؟

موضوع توسعه در ایران، دهه‌هاست که حول سیاست‌های اقتصادی، ساختارهای نهادی، نرخ ارز، بهره‌وری سرمایه و اصلاحات مالی می‌چرخد. گویی اگر نسخه‌های درست اقتصادی نوشته شوند، توسعه نیز به‌طور خودکار محقق خواهد شد. با این حال، تجربه مکرر شکست یا نیمه‌کاره‌ماندن اصلاحات در حوزه اقتصاد این پرسش را جدی‌تر از همیشه به عنوان پرسشی تاریخی مطرح می‌کند که آیا مساله اصلی توسعه در ایران، صرفا مربوط به عملکرد و رفتارهای اقتصادی دولت‌ها است یا در سطح عمیق‌تری از لایه‌های روان‌شناسی اجتماعی و فرهنگ عمومی مردم مبتنی بر ساختارهای فکری و بلوغ کنشگران ریشه دارد؟!

دوشنبه، ۱۳ بهمن ۱۴۰۴

تضاد میان آموزش تئوریک اقتصاد و اقتصاد کاربردی بررسی شد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۱

شکاف اقتصاد واقعی و دانشگاهی

در ایران شکاف عمیقی میان نظریه‌های دانشگاهی اقتصاد و چالش‌های عملی اقتصاد کشور وجود دارد. بسیاری از دانشجویان و اقتصاددانان ایرانی این خلأ را تجربه کرده‌اند: دانشجویان با انگیزه وارد دانشکده اقتصاد می‌شوند؛ اما زود با محتوای آموزشی انتزاعی و به دور از مسائل واقعی (مانند کنترل تورم، رشد اقتصادی یا تخصیص منابع) روبه‌رو شده و انگیزه خود را از دست می‌دهند. ساختار فکری و روش‌شناختی حاکم بر آموزش اقتصاد در ایران، از ریشه‌های اصلی فاصله دانشگاه با واقعیت اقتصادی کشور است. از یک سو برنامه‌های درسی اقتصاد کشور عمدتا برگرفته از کتاب‌های درسی دانشگاه‌های غربی است و پارادایم غالب نئوکلاسیک بر آن سیطره دارد. روش‌های متعارف آموزش اقتصاد که پس از جنگ جهانی دوم و جنگ سرد شکل گرفته و یادگیری حجم بالایی از مدل‌های ریاضی را مبنا قرار می‌دهند، چنان بر دانشگاه‌های اقتصاد ایران حاکم است که اغلب دوره‌ها تنها به انتقال «روش اصلی تفکر اقتصادی» می‌پردازند.
یک اقتصاددان تشریح کرد؛
روزنامه شماره ۶۵۰۱

هر چیز قیمتی دارد!

شنیدن این عبارت بسیار رایج است: «نمی‌توان برای آن قیمتی تعیین کرد.» این جمله بیشتر جنبه هنجاری دارد؛ به این معنا که قیمت‌گذاری بر برخی امور ناپسند یا ممنوع تلقی می‌شود. در مواردی دیگر، این عبارت به‌صورت واقعی به‌کار می‌رود. در این کاربرد، منظور این است که چیزی که توصیف می‌شود اساسا قابل‌خرید و فروش نیست. این عبارت اغلب برای توصیف یک تجربه، یک لحظه، یا چیزی از جنس زیبایی‌های طبیعی به‌کار می‌رود.

یکشنبه، ۱۲ بهمن ۱۴۰۴

عوامل رشد بسیار بالای شاخص قیمت‌ها؛
روزنامه شماره ۶۵۰۰

ابرتورم چگونه شکل می‌گیرد؟

ابرتورم بیانگر پایان کارکرد پول ملی به‌عنوان ابزار ذخیره ارزش است. در این شرایط بانک مرکزی استقلال خود را می‌بازد و تابع جبر بودجه‌ای دولت می‌شود. به واسطه این فرآیند انتظارات تورمی مهارناپذیر می‌شوند. عبور از این بحران، تنها با رفع ناترازی بودجه و توقف پولی‌سازی کسری‌ها امکان‌پذیر است.
چرا بنگاه‌ها تصمیم می‌گیرند ناکارآمد باشند؟
روزنامه شماره ۶۵۰۰

تراژدی تولید در بازارهای بسته

چرا بنگاه‌های اقتصادی به جای بهینه‌سازی تولید مسیر ناکارآمدی را برمی‌گزینند؟ مقاله سال ۱۹۶۶‌ هاروی لایبنستاین درباره «ناکارآمدی ایکس» نقطه عطف ادبیات بهره‌وری مدرن محسوب می‌شود که به بررسی شکاف عمیق میان عملکرد شرکت‌ها و بقای طولانی‌مدت بنگاه‌های ناکارآمد می‌پردازد. پرسش کلیدی این است که چرا مدیران از سودهای در دسترس چشم‌پوشی می‌کنند؟ ناکارآمدی در تولید واقعیتی عینی و حاصل انتخاب‌های مدیریت است زیرا در غیاب فشار رقابتی انگیزه‌ای برای کشف روش‌های نوین تولید وجود ندارد.

شنبه، ۱۱ بهمن ۱۴۰۴

نوبلیست اقتصاد در مطالعه اخیر،‌ مدلی نوین در ادبیات رشد اقتصادی ارائه کرد؛
روزنامه شماره ۶۴۹۹

نقش فناوری در توسعه

مقاله «فناوری و توسعه اقتصادی» (Technology and Economic Development) اثر عجم اوغلو، آکجیگیت و جانسون (۲۰۲۶) که در ژانویه سال جاری میلادی در ژورنال NBER به چاپ رسیده است، چارچوبی تحلیلی و قابل مدیریت برای مطالعه پذیرش و انتشار فناوری در بستر توسعه اقتصادی ارائه می‌دهد. ایده محوری مقاله این است که اگرچه کشورهای در حال توسعه می‌توانند با اتکا به «مزیت عقب‌ماندگی» از فناوری‌های موجود در مرز جهانی عقب‌مانده بهره‌برداری کنند و با نرخی برابر با کشورهای پیشرفته رشد بلندمدت داشته باشند، اما فاصله درآمدی سرانه آنها با مرز جهانی پایدار خواهد ماند. این فاصله نسبی تابعی است از عواملی که سرعت و کارآیی پذیرش فناوری را تعیین می‌کنند: ظرفیت جذب (متاثر از نظام آموزشی، روش‌های مدیریتی و موانع نهادی)، تحریفات نهادی، نامناسب بودن فناوری‌های مرزی برای شرایط محلی (فناوری نامناسب) و ناکارآیی‌های بازار اعتبار.

پنجشنبه، ۰۹ بهمن ۱۴۰۴

مراحل سه‌گانه برای پیشگیری از فجایع مالی بررسی شد
روزنامه شماره ۶۴۹۸

چرخه تکرار بحران

بحران‌های بانکی با نظمی نگران‌کننده تکرار می‌شوند؛ اما وقوع بحران لزوما به معنای فروپاشی کامل اقتصاد جهانی نیست. درک ویژگی‌های مشترک آشفتگی‌های مالی به ما کمک می‌کند تا مانع از تبدیل شدن یک سقوط به یک فاجعه تمام‌عیار شویم. بررسی تاریخچه یک قرن سقوط‌های اقتصادی نشان می‌دهد که بحران‌ها معمولا سه مرحله مشترک دارند (یو، ۲۰۲۳). شناخت دقیق این مراحل می‌تواند از تکرار فجایعی همچون بحران مالی جهانی ۲۰۰۹-۲۰۰۷جلوگیری کند.
چگونه سلطه مالی، کارکردهای حیاتی سیستم را مختل می‌کند؛
روزنامه شماره ۶۴۹۸

خودتحریمی با سلطه مالی

سلطه مالی شرایطی است که در آن مدیریت بدهی‌های دولت بر تمام اهداف سیاستگذاری اولویت پیدا می‌کند. در این چرخه، بانک مرکزی توانایی تنظیم نرخ بهره را از دست می‌دهد و تابع الزامات بودجه‌ای می‌شود. دولت برای تامین مالی خود، با اعمال سرکوب مالی و تعیین نرخ‌های دستوری، منابع بانکی را به سمت خرید اوراق بدهی هدایت می‌کند. این فرآیند ضمن اختلال در تخصیص منابع، موجب خروج سرمایه و گریز از پول ملی می‌شود. بازگشت ثبات در این شرایط، تنها با رفع ناترازی‌های ساختاری بودجه امکان‌پذیر است.

چهارشنبه، ۰۸ بهمن ۱۴۰۴

روزنامه شماره ۶۴۹۷

کوتاه‌ترین دیوار مالیات‌ستانی

برای ورود تحلیلی به جدول درآمدهای مالیاتیِ بودجه ۱۴۰۵، قبل از هر چیز باید روشن کنیم وقتی می‌گوییم «کل مالیات» دقیقا از چه حرف می‌زنیم. اگر «کل مالیات» را صرفا جمع جبریِ ردیف ‌های پراکنده جدول بگیریم، خیلی زود در عددها گم می‌شویم؛ نه به این دلیل که ارقام زیادند، بلکه به این دلیل که ردیف‌ها همیشه «معماری» را نشان نمی‌دهند.