اخبار اخبار

ایده کربن صفر پس از توافق پاریس در سال ۲۰۱۵ به یکی از اهداف اصلی سیاست‌های اقلیمی جهان تبدیل شد. بسیاری از کشورها متعهد شده‌اند تا میانه قرن، انتشار خالص گازهای گلخانه‌ای را به صفر برسانند، اما تداوم مصرف زغال‌سنگ، به‌ویژه در اقتصادهای بزرگ، پرسش‌هایی درباره امکان تحقق این هدف ایجاد کرده است. البته بحران‌های انرژی و تنش‌های ژئوپلیتیک، اهمیت امنیت عرضه، قیمت و قابلیت ذخیره‌سازی سوخت‌ها را به صدر تصمیم‌گیری کشورها بازگردانده‌اند. سعید ساویز، کارشناس حوزه انرژی، به تناقض‌های سیاست کربن صفر، جایگاه زغال‌سنگ و نسبت میان اهداف اقلیمی و واقعیت‌های بازار انرژی می‌پردازد.

ﻓﻮﻻد ﻳﻜﻲ از ﺻﻨﺎﻳﻊ اﺻﻠﻲ ﻣﻨﺘﺸﺮﻛﻨﻨﺪه ﻛﺮﺑﻦ و ﮔﺎزﻫﺎى ﮔﻠﺨﺎﻧﻪاى اﺳﺖ، ازاین‌رو ﺿﺮورت ﺳﻴﺎﺳﺖﮔﺬارى ﺑﺮاى ﻛﺎﻫﺶ ﻛﺮﺑﻦ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ. ﺗﺠﺎرت اﻧﺘﺸﺎر ﻛﺮﺑﻦ یک ﺳﻴﺎﺳﺖ زﻳﺴﺖﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ‌ﺑﺮ ﺑﺎزار و یک ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﮕﻴﺰﺷﻲ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاى اﻳﺠﺎد اﻧﮕﻴﺰه ﻛﺎﻫﺶ اﻧﺘﺸﺎر ﺑﺎ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﺮﺑﻦ، ﻃﺮاﺣﻲ و ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. اﻳﻦ ﺳﻴﺎﺳﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺨﺼﻴﺺ ﺳﻬﻤﻴﻪﻫﺎى اﻧﺘﺸﺎر ﻛﺮﺑﻦ ﺑﻪ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎى ﺗﺠﺎرى و ﮔﻨﺠﺎﻧﺪن ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎى ﺧﺎرﺟﻲ آﻟﻮدﮔﻲ زﻳﺴﺖﻣﺤﻴﻄﻲ در سازوکار ﻗﻴﻤﺖﮔﺬارى ﺑﺮاى ﻛﺎﻫﺶ اﻧﺘﺸﺎر ﻛﺮﺑﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ. در این مقاله ﺑﺎزار اﻧﺘﺸﺎر ﻛﺮﺑﻦ ﺑﻴﻦ اﻳﺮان و ﺑﺮﺧﻲ از ﺷﺮﻛﺎى ﻋﻤﺪه ﺗﺠﺎرى آن (ﭼﻴﻦ، ﻫﻨﺪ، ﺗﺮﻛﻴﻪ و اﻣﺎرات ﻣﺘﺤﺪه ﻋﺮﺑﻲ) ﻃﻲ دوره ٢٠١٥ ﺗﺎ ٢٠٥٠ ﺷﺒﻴﻪﺳﺎزى ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ تاثیر آن ﺑﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻗﻴﻤﺖ، ﺻﺎدرات و واردات ﺻﻨﻌﺖ آﻫﻦ و ﻓﻮﻻد اﻳﺮان ارزﻳﺎﺑﻲ ﺷﻮد.

فولاد از پایه‌های اصلی اقتصاد مدرن است. ساختمان‌ها، پل‌ها، راه‌آهن، خودروها، ماشین‌آلات و زیرساخت‌های انرژی بدون آن قابل تصور نیستند. بااین‌حال، تولید فولاد به حجم قابل‌توجهی از مواد اولیه و انرژی نیاز دارد و یکی از منابع مهم انتشار گازهای گلخانه‌ای در بخش صنعت به‌شمار می‌رود. اکنون که دولت‌ها و تولیدکنندگان در پی کاهش آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های اقتصادی هستند، پرسش اساسی مطرح‌شده این است که چگونه می‌توان ارزش بیشتری از فولاد به‌دست آورد، بی‌آنکه منابع بیشتری مصرف کرد؟

صنعت فولاد ایران در سال‌های گذشته با چالش تامین پایدار انرژی روبه‌رو بود و ناترازی انرژی، عملکرد این صنعت را به‌شدت تحت تاثیر قرار داد. مهدی محمدی، رئیس هیات‌مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی، درباره ابعاد تاثیرگذاری بحران انرژی بر عملکرد صنعت فولاد کشور بر این باور است که در سال‌های گذشته از دو محل محدودیت‌های شدید مصرف برق و گاز و جهش نرخ انرژی به‌شدت در فشار بوده است.

صنعت فولاد یکی از مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین صنایع جهان است؛ اما وابستگی بخش مهمی از فرآیند تولید آن به سوخت‌های فسیلی، این صنعت را به سمت سیاست‌هایی برده است تا مسیر تولید فولاد را به‌گونه‌ای تغییر دهند که با کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای همراه باشد. براساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، صنعت آهن و فولاد سهم قابل ‌توجهی از مصرف انرژی و انتشار دی‌اکسید کربن مرتبط با انرژی در جهان را به خود اختصاص می‌دهند.

صنعت فولاد یکی از نمونه‌های روشن پیوند میان بهره‌وری، مدیریت منابع و رقابت‌پذیری در اقتصاد صنعتی است. مزیت یک تولیدکننده فولاد فقط به دسترسی به سنگ‌آهن، انرژی و ظرفیت تولید بستگی ندارد، بلکه چگونگی استفاده از این منابع و هماهنگی میان مراحل مختلف تولید و توزیع نیز در تعیین هزینه تمام‌شده و سودآوری بنگاه نقش دارد. دقیقاً به همین دلیل است که نوآوری در صنعت فولاد تنها به‌معنای استفاده از فناوری‌های جدید در کوره‌ها یا خودکارسازی خطوط تولید نیست. تولید فولاد به سرمایه‌گذاری سنگین و فعالیت پیوسته بخش‌های مختلف زنجیره تولید وابسته است.

مهم‌ترین مسئله امروز صنعت فولاد این است که چگونه ظرفیتی بزرگ را که در کشور ایجاد شده، به تولید پایدار، رقابتی و با ارزش افزوده بیشتر تبدیل کنیم.

آینده صنعت فولاد ایران را نمی‌توان تنها با ظرفیت کوره‌ها و تناژ تولید سنجید. در صنعتی که رقابت‌پذیری آن بیش از گذشته به بهره‌وری، فناوری و الزامات محیط‌زیستی وابسته است، سرمایه انسانی و توان تبدیل دانش به راه‌حل صنعتی، اهمیتی تعیین‌کننده دارد. انجمن آهن و فولاد ایران را باید در همین چهارچوب شناخت؛ نهادی علمی و تخصصی که ارتقای دانش، توسعه فناوری و پیوند میان پژوهشگران، متخصصان و صنعتگران را دنبال می‌کند و می‌تواند زبان مشترک دانشگاه و صنعت باشد.

انجمن جهانی فولاد (worldsteel) پیش‌بینی خود را از تقاضای فولاد در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ در قالب گزارش چشم‌انداز کوتاه‌مدت (SRO) منتشر کرد. این انجمن پیش‌بینی می‌کند که تقاضای جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶، در مقایسه با سال ۲۰۲۵، عملاً بدون تغییر و در سطح یک میلیارد و ۷۲۲ میلیون تن باقی بماند، اما در سال ۲۰۲۷ دوباره رشد کند و با افزایش ۷/۱درصدی به ۱۷۵۲ میلیون تن برسد.

درست است که صنعت فولاد ایران در دو دهه گذشته در میزان تولید پیشرفت‌های گسترده‌ داشته و موفق شده جایگاه خود را در میان ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان تثبیت کند، اما بررسی سبد محصولات تولیدشده فولاد در ایران نشان می‌دهد حجم زیادی از توان تولیدی این صنعت استراتژیک در دسته محصولات پایه مانند شمش‌های ساختمانی و مقاطع طویل ساده مثل میلگرد و تیرآهن معمولی قرار می‌گیرد. این تولیدات در بازه‌های زمانی مختلف، نیازهای عمرانی کشورمان را به‌خوبی تامین کرده‌ و گاهی ارزآوری مطلوب نیز ایجاد کرده‌اند، اما در شرایطی که معادلات بازار جهانی تغییر کرده، تاکید بر تولید چنین محصولاتی، بقا و رشد کیفی پایدار صنعت فولاد را تضمین نمی‌کند.

گزارش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) درباره صنعت فولاد در سال ۲۰۲۶، فقط گزارشی از میزان تولید و مصرف نیست، بلکه تصویری از بحران ساختاری در بازار جهانی فولاد ترسیم می‌کند. ظرفیت تولید رو‌به افزایش است، رشد تقاضا ضعیف مانده، رقابت تحت تاثیر یارانه‌ها و سیاست‌های حمایتی قرار گرفته و محدودیت‌های تجاری در حال گسترش است. در این شرایط، جنگ و اختلال در عرضه انرژی و مواد اولیه نیز فشاری مضاعف بر تولیدکنندگان وارد می‌کند.

همواره از صنعت فولاد به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه صنعتی در جهان یاد شده است که نقشی مهم در اقتصاد کشورها ایفا می‌کند. بااین‌حال، این صنعت به ‌دلیل مصرف بالای انرژی و انتشار گازهای گلخانه‌ای، با چالش‌های محیط زیست جدی مواجه است. در سال‌های گذشته، فشارهای بین‌المللی برای کاهش انتشار کربن و حرکت به سمت تولید پایدار، صنعت فولاد را بر سر یک دوراهی قرار داده است: ادامه مسیر رشد با روش‌های فعلی یا تحول به سمت فناوری‌های کم‌کربن. ایران به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان مهم فولاد در منطقه، با چالش‌های ویژه‌ دست به‌گریبان است. از یک‌سو، اسناد بالادستی و برنامه‌های توسعه، اهدافی جاه‌طلبانه‌ برای افزایش تولید تعیین کرده‌اند. از سوی دیگر، محدودیت‌های منابع طبیعی مانند آب، انرژی و محدودیت‌های بین‌المللی، موجب شده‌اند تحقق این اهداف با موانع جدی روبه‌رو باشد. شکاف میان اهداف تعیین‌شده و عملکرد واقعی، یکی از مسائل اصلی سیاست‌گذاری صنعتی در کشور است.

بازگشت کوره‌های آسیب‌دیده به مدار تولید، پایان بازسازی صنعت فولاد ایران نیست. کارخانه‌ای که تعمیر شده، اگر برق کافی، سرمایه در گردش و بازار فروش نداشته باشد، همچنان پایین‌تر از توان خود فعالیت خواهد کرد. این مسئله برای صنعتی که پیش از جنگ نیز با کمبود انرژی و تحریم‌های خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اهمیتی دوچندان دارد. برآوردهای اولیه از خروج حدود ۱۰ میلیون تن ظرفیت تولید سالانه فولاد از مدار حکایت داشت. اکنون پرسش این است که در اقتصاد گرفتار محدودیت منابع، کدام سیاست‌ها می‌توانند احیای این ظرفیت را به تولیدی پایدار و سودآور تبدیل کنند؟

صنعت فولاد را نمی‌توان تنها با تعداد کارخانه‌ها، ظرفیت اسمی یا میزان تولید سنجید. این صنعت به سرمایه‌گذاری‌های سنگین و بلندمدت نیاز دارد و بازدهی آن به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است که همه آنها در اختیار بنگاه‌ها نیستند؛ از دسترسی به انرژی و مواد اولیه و زیرساخت‌های حمل‌ونقل گرفته تا تامین مالی، فناوری و امکان حضور در بازارهای صادراتی. دقیقاً به‌دلیل همین عوامل، سرنوشت صنعت فولاد فقط در کارخانه‌ها یا خطوط تولید رقم نمی‌خورد. به همان اندازه که تصمیم بنگاه‌ها اهمیت دارد، کیفیت سیاست‌هایی که مسیر سرمایه‌گذاری و فعالیت آنها را شکل می‌دهد، تعیین کننده است.

در این مقاله مروری داریم بر خلاصه آنچه فرهاد نیلی، اقتصاددان، در همایش «صنعت فولاد و سنگ آهن در دوران تحول» که گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد برگزار کرد بیان کرد.

ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻧﻮآوری در ﻛﺸﻮرﻫﺎی درحال‌توسعه ﺑﺎ ﺑﻬﺒﻮد ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪی ﻧﻮآوری بنگاه‌هایی آﻏﺎز می‌شود ﻛﻪ ﺑﺎ شرکت‌های ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺰرگ و ﭼﻨﺪﻣﻠﻴﺘﻲ ﺗﻌﺎﻣﻞ دارﻧﺪ و داﻧﺶ و ﻓﻨﺎوری را از شرکت‌های ﭘﻴﺸﺮو ﺟﺬب می‌کنند. ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ می‌تواند ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﻧﻮﻇﻬﻮر را، از ﻃﺮﻳﻖ روﻳﻜﺮدﻫﺎی ﻧﻮآوری ﺑﺎز، ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻓﻨﺎوری و ﻧﻮآوری تبدیل ﻛﻨﺪ. بااین‌حال، ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ و ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی ﻛﺎﻧﻮﻧﻲ در ﻧﻮآوری ﺑﺎز ﺑﻪ‌ﻛﺎر می‌گیرند و ﺑﻪ ارﺗﻘﺎی ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪی ﻓﻨﺎوراﻧﻪ می‌انجامد، ﻫﻨﻮز به‌طور ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ.

فولاد هرمزگان با وجود فشارهای ناشی از دو جنگ تحمیلی در یک سال اخیر و محدودیت‌های انرژی ناشی از ناترازی‌ها، رکورد ۱۵ساله تولید در شش‌ ماه ابتدای سال جاری را شکست.

مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره خطر جدی تشدید مجدد تنش آمریکا و ایران هشدار داد.

آخرین وضعیت آبی مخازن سد‌های تهران در اینفوگرافیک ارائه شده است.

یک کارشناس مسائل منطقه گفت:هرچند احتمال وقوع جنگ را نمی‌توان به‌طور کامل منتفی دانست، به نظر می‌رسد هرگونه حمله جدید علیه ایران تا زمان برگزاری انتخابات آمریکا با محدودیت‌ها و ملاحظات جدی مواجه باشد.

خودروی رئیس شاخه حزب لیکود در نزدیکی تل‌آویو در چند متری این دفتر منفجر شد.

سخنگوی وزارت صمت از لغو مصوبه اخیر هیئت وزیران درباره محاسبه نرخ روز ارز در ارزش‌گذاری گمرکی کالاهای وارداتی خبر داد.

نیویورک تایمز مدعی شد که قطری هادرحال کار بر روی طرحی هستند که ایران و آمریکا طی پنج روز مجموعه‌ای از امتیازها را به یکدیگر خواهند داد.

الیاس حضرتی از سمت دبیرکلی حزب اعتماد ملی استعفا کرد.

نیروی دریایی ایالات متحده اعلام کرد این کشور تا پایان سال ۲۰۲۷ زیردریایی هسته‌ای یواس‌اس کلرادو را به استرالیا اعزام خواهد کرد.

معاون دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی گفت: کشورهای منطقه به نتیجه رسیدند که منشا و منبع و سرچشمه ناامنی و بی‌ثباتی و بحران در منطقه اسرائیل است.

انفجاری در ادلب سوریه رخ داد که لحظه وقوع آن در ویدئو قابل مشاهده است.

وزیران دفاع پنج قدرت اروپایی در بیانیه‌ای مشترک، روسیه را جدی‌ترین تهدید بلندمدت علیه امنیت منطقه یوروآتلانتیک معرفی کردند.

خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی آگاه ادعا کرد همزمان با افزایش تنش میان کره شمالی و کره جنوبی، توپ‌های هویتزر کره شمالی در نزدیکی مرز این دو کشور رویت شده‌اند.