مسیر دانش

سخن گفتن از این پیوند، بدون اشاره به جایگاه برجسته پروفسور عباس نجفی‌زاده کامل نیست؛ استاد پیشکسوت دانشگاه صنعتی اصفهان، رئیس هیات‌مدیره انجمن و از چهره‌های اثرگذار آموزش و پژوهش در حوزه آهن و فولاد کشور. بی‌تردید میراث ماندگار ایشان را نباید صرفاً در دستاوردهای پژوهشی جست‌وجو کرد. بخش مهمی از این میراث، در تربیت نسلی از مهندسان و پژوهشگرانی جلوه یافته که امروز در دانشگاه‌ها و بخش‌های گوناگون صنعت فولاد کشور مسئولیت دارند. دانشجویان دیروز ایشان، امروز بخشی از بازوان توانمند این صنعت‌اند. مصداقی روشن از اینکه اثر یک استاد، فراتر از کلاس درس، در توان حل مسئله یک صنعت تداوم می‌یابد. 

ناگفته نماند که حضور و همراهی‌های بی‌بدیل جناب پروفسور علی شفیعی، دبیر انجمن آهن و فولاد ایران، که بنده نیز افتخار شاگردی ایشان را داشته‌ام، یکی از نقاط قوت این انجمن در پیشبرد رسالت علمی و صنعتی آن بوده است. دانش عمیق، نگاه راهگشا و اهتمام مستمر ایشان به تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، پشتوانه‌ای ارزشمند برای فعالیت‌های انجمن و تداوم این گردهمایی تخصصی به‌شمار می‌رود. حضور و مشارکت این استادان برجسته و دیگر اعضای هیات‌مدیره انجمن، که هر یک از چهره‌های شاخص صنعت آهن و فولاد کشورند، نشان می‌دهد که اعتبار و اثرگذاری نهادهای علمی، پیش از هر چیز، بر سرمایه انسانی و تعهد چهره‌هایی استوار است که دانش و تجربه خود را در خدمت توسعه صنعت کشور قرار می‌دهند. 

همین نگاه به نقش دانش و سرمایه انسانی، در فعالیت‌های انجمن آهن و فولاد ایران نیز بازتاب پیدا کرده است. این انجمن با برگزاری سمپوزیوم سالانه فولاد، یکی از مهم‌ترین بسترهای گردهمایی تخصصی این صنعت را شکل داده است؛ رویدادی که امسال به بیست‌وهشتمین دوره خود می‌رسد. ارزش این تداوم، تنها در سابقه برگزاری نیست؛ بلکه در فراهم کردن فرصتی برای طرح مسائل مشترک، انتقال تجربه و پیوند دادن پژوهش دانشگاهی با نیازهای واقعی کارخانه‌هاست. این پیوند مستمر با مسائل تولید، در انتخاب موضوع‌ها و محورهای سمپوزیوم نیز قابل مشاهده است. مرور موضوعات محوری دوره‌های اخیر، تصویری از تغییر اولویت‌های صنعت به‌دست می‌دهد. در سمپوزیوم فولاد سال ۱۴۰۲، مراحل عبور از تکنولوژی‌های موجود به فناوری‌های فولاد سبز در کشور مطرح شد. در دوره سال ۱۴۰۳، فناوری‌های موجود و نوآورانه بازیافت پسماندها در تولید فولاد سبز مورد توجه قرار گرفت و در دوره سال ۱۴۰۴، نقش انقلاب صنعتی چهارم و پنجم و هوش مصنوعی در تولید فولاد سبز محور گفت‌وگوها بود. این مسیر نشان می‌دهد که بحث توسعه فولاد، دیگر صرفاً افزایش تولید نیست، چگونگی تولید، میزان مصرف منابع و ارزش اقتصادی حاصل از هر واحد انرژی و ماده نیز اهمیت دارد. 

شعار امسال، هم‌افزایی اکوسیستم علمی-صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز، حلقه تکمیل‌کننده همین مسیر است. کاهش مصرف انرژی، بازیافت پسماندها و استفاده از ابزارهای هوشمند، پروژه‌هایی جدا از یکدیگر نیستند. تحقق آنها به همکاری تولیدکننده، دانشگاه، شرکت فناور و سرمایه‌گذار نیاز دارد. از منظر اقتصادی، حرکت به‌سوی فولاد سبز زمانی پایدار می‌شود که راهکارهای فناورانه، علاوه‌بر کاهش آثار محیط ‌زیستی، به بهبود بهره‌وری و تقویت قدرت رقابت بنگاه‌ها بینجامند. 

فرصت پیش‌رو برای پیشبرد این رویکرد، بیست‌وهشتمین همایش پژوهشگران و متخصصان صنعت فولاد کشور است که با عنوان سمپوزیوم فولاد ۱۴۰۵ از پنجم تا هفتم آبان ۱۴۰۵ در تالار شیخ بهایی دانشگاه صنعتی اصفهان برگزار می‌شود. نمایشگاه بین‌المللی سالانه فولاد نیز همزمان با این رویداد برپا می‌شود. ارسال ۳۱۳ مقاله به دبیرخانه، نشانه‌ای از استقبال دانشگاهیان و صنعتگران و تداوم انگیزه برای به‌اشتراک‌گذاری یافته‌ها و تجربه‌های تخصصی است. ارزیابی این آثار با مشارکت ۹۵ داور دانشگاهی و صنعتی انجام شده و هر مقاله را دست‌کم سه داور بررسی کرده‌اند. بر پایه نتایج این فرآیند، ۲۷ مقاله برای ارائه شفاهی و ۷۳ مقاله برای ارائه پوستری و درج در مجموعه مقاله‌ها انتخاب شده‌اند. همچنین ۸۳ اثر دیگر برای انتشار در مجموعه الکترونیکی همایش در نظر گرفته شده است. 

حضور همزمان دستاوردهای پژوهشی و تجربه‌های صنعتی، فرصتی است تا شناخت علمی و دانش انباشته کارخانه‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرند.  البته تعداد مقاله‌ها، تنها یکی از نشانه‌های پویایی یک رویداد است. معیار نهایی موفقیت آن است که این دانش تا چه اندازه به کاهش اتلاف منابع، ارتقای کیفیت، رفع گلوگاه‌های تولید و توسعه فناوری بینجامد. انجمن آهن و فولاد ایران بر آن است که این مشارکت را به همکاری‌های ماندگار میان دانشگاه و صنعت تبدیل کند. درواقع، سمپوزیوم فولاد همراه با نمایشگاه بین‌المللی فولاد، فراتر از یک گردهمایی سالانه، به بستری برای تقویت رقابت‌پذیری صنعت فولاد بدل شده است. آینده فولاد ایران، به همان اندازه که به تجهیزات نیاز دارد، به نهادهای پیونددهنده، استادان جریان‌ساز و اعتماد متقابل دانشگاه و صنعت وابسته است. 

*  دبیر علمی سمپوزیوم فولاد