محدودیت اینترنت
ما از حقوق پایهای هر انسان صحبت میکنیم و مدعی آن هستیم اگر مدیریتی تنها با خدشه به این حقوق پایهای میسر شود، آن مدیریت اشتباه است، نه استیفای حقوق انسانها. اگر مدیریت جامعه تنها با برداشتن حقی میسر شود که در همه جای دنیا انسانها از آن بهره میبرند، آن مدیریت نقص دارد، نه حقوقی که همگان دارند به جز شهروندان ما. بدون شک مسوولان ما نمیخواهند مثلا با کرهشمالی مقایسه شوند؛ جایی که باقی ماندن حزب کمونیست بهواسطه ممنوعیت بسیاری از حقوق انسانها از جمله اینترنت میسر است. همچنین تاریخ از نمونههایی روایت میکند که حقوقهای مشابه از شهروندان سلب میشد و همه ما میدانیم هیچکدام از مقامات و تصمیمگیرندگان کشورمان نمیخواهند خود را مشابه آنها ببینند. در هر کدام از این نمونهها نیز بهانهای وجود داشت، برای آنکه نشان داده شود، سلب آن حق به سود افرادی است که از آن حقوق محروم شدهاند.
یکی از این حقوق در دنیای پیش از اینترنت، سلب حق سوادآموزی بود. در رژیم پیشین آفریقای جنوبی، سیستم آموزشی سیاهپوستان بر مبنای قانون بانتو استوار بود. این سیستم آنگونه طراحی شده بود تا سیاهپوستان تنها برای کارهای ساده و کارگری آماده شوند. در واقع آموزش طبقهبندی شده بود و اکثریت شهروندان تنها در پله نخست میتوانستند تحصیل کنند و حق برخورداری از طبقات بالاتر تحصیل را نداشتند. مشخص بود که وقتی سیاهپوستان نمیتوانستند مشاغل بالاتری را در جامعه داشته باشند، به نفعشان بود با همان چهار کلاس اولیه وارد بازار کار شوند و وقت خود را برای تحصیل بیشتر تلف نکنند.
نمونهای دیگر، در کامبوج دهه۱۹۷۰ روایت شده است؛ جایی که نه تنها سوادآموزی ترویج نمیشد، بلکه افراد تحصیلکرده نیز مورد انگ قرار میگرفتند. حتی داشتن عینک نیز میتوانست خطرناک باشد؛ چون نشانهای از روشنفکری بود. به عبارت دیگر، در جامعه تکصدایی آن خطه در آن روزگار، حق داشتن عینک نیز مورد تردید بود. به این ترتیب سواد و تحصیلات میتوانست راهی باشد برای پذیرش ارزشهای استثماری سرمایهداری و مرعوب شدن در مقابل تهاجم فرهنگی غرب، پس بیسواد بودن به نفع مردم بود. البته این نمونهها از قرون وسطای اروپا تا بردهداری آمریکا و حتی به نوعی افغانستان امروز گسترش مییابد. هنوز هیچ یک از مسوولان از سلب حق داشتن اینترنت صحبت نکردهاند و به این ترتیب نمیخواهیم از این زاویه، درسی در کتب تاریخی باشیم. اما طولانی شدن این وضعیت، طبقاتی کردن اینترنت و بعضا صحبتهایی که برخی مطرح میکنند که اصلا چرا باید به شبکه جهانی وصل شد، این بیم را در مردم ایجاد کرده که شاید این امر مقدمهای است برای ممنوعیت دائمی اینترنت.
* اقتصاددان
پویا جبل عاملی، مترجم و اقتصاددانی که مدرک دکتری خود را از دانشگاه لستر انگلیس گرفته است. او کتابهای اقتصادی مهمی را به زبان فارسی برگردانده است. از بهترین ترجمههای پویا جبل عاملی میتوان به «اقتصاد کلان مدرن»، «چرا کشورها شکست میخورند» و «جاده باریک آزادی» اشاره کرد.
