پیش‌نویس لایحه اصلاح برنامه هفتم توسعه قرار است در همین چند هفته آینده به مجلس تقدیم شود. به نظر می‌رسد که شرایط پساجنگ، سبب شده است تا دولت برخی از موارد را اصلاح و دوباره تدوین کند. در زمان تدوین برنامه بسیاری از اقتصاددانان درباره فاصله میان اهداف تعیین‌شده و ظرفیت‌های واقعی اقتصاد هشدار…

اخبار باشگاه اقتصاددانان

  • شنبه، ۳۰ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۱۳

    چرخ‌دنده‌های اختصاصی

    مریم رحیمی: گسترش مداخلات دولت در فرآیندهای اقتصادی و سپردن تصمیم‌گیری درباره بخش بزرگی از فعالیت‌ها به نهادهای دولتی، می‌تواند زمینه شکل‌گیری و گسترش رانت را فراهم کند. اگر زمین بازی اقتصاد به نحوی چیده شده باشد که دسترسی به مجوز، سهمیه، ارز ترجیحی یا امتیازهای انحصاری، سودی به‌مراتب بیشتر از فعالیت مولد داشته باشد، انگیزه بنگاه‌ها نیز تغییر می‌کند. رقابت به‌تدریج از بازار کالا و خدمات فاصله می‌گیرد و به میدان گرفتن امتیازهای دولتی منتقل می‌شود. در چنین فضایی، منابعی که می‌توانست صرف تولید، سرمایه‌گذاری و اشتغال شود، به‌جای خلق ارزش اقتصادی، در مسیر دستیابی به رانت و حفظ موقعیت‌های انحصاری هزینه می‌شود. این همان سازوکاری است که آن کروگر، اقتصاددان آمریکایی، بیش از نیم قرن پیش در مقاله مشهور خود با عنوان «اقتصاد سیاسی جامعه رانت‌جو» تشریح کرد. اقتصاد ایران نمونه‌های متعددی از این سازوکار را در خود جای داده است. شکاف میان نرخ‌های رسمی و غیررسمی ارز، نظام چندنرخی، محدودیت‌های وارداتی، انحصار در بازارها و تخصیص یارانه‌های انرژی، همگی می‌توانند زمینه رقابت بر سر امتیازهای محدود و شکل‌گیری رانت را فراهم کنند. پیامد این وضعیت فقط هدررفت منابع یا تضعیف رقابت نیست. اگر سیاستگذاران زمین بازی را به‌نحوی بچینند که اخذ امضاهای طلایی باعث مزیت برخی از فعالان اقتصادی شود، فعال اقتصادی رسمی و سالم نیز برای ادامه فعالیت ناچار است با قواعدی مواجه شود که لزوما بر پایه رقابت و شایستگی شکل نگرفته‌اند. باشگاه اقتصاددانان در این پرونده تلاش دارد ریشه‌ها و سازوکارهای شکل‌گیری رانت در اقتصاد ایران را بررسی کند.
  • رانت جویی در ایران

    بیش از نیم‌قرن از انتشار مقاله تاثیرگذار «اقتصاد سیاسی جامعه رانت‌جو» توسط کروگر می‌گذرد؛ مقاله‌ای که در زمره مقاله برتر تاریخ اقتصاد قرار گرفته است و هنوز یکی از قدرتمندترین ابزارهای تحلیلی برای درک اقتصادهای مداخله‌گر به شمار می‌رود.
  • از وفور تا کمیابی

    دیدگاهی نسبتا خوش‌بینانه درباره آینده اقتصاد ایران وجود دارد که در آن منابع رو به کاهش‌ هستند، درآمدهای نفتی دیگر مانند گذشته در دسترس نیستند، دولت توان توزیع یارانه و حمایت‌های گسترده را از دست داده و ظرفیت منابع انرژی نیز به محدودیت‌های جدی رسیده است. در نتیجه این اتفاقات، اقتصاد ناگزیر خواهد شد از الگوی مبتنی بر توزیع منابع فاصله بگیرد و به سمت رقابت، بهره‌وری، دانش، فناوری و خلق ارزش حرکت کند. با وجود منطق اقتصادی قابل‌توجهی که این روایت از آن برخوردار است، یک پیش‌فرض مهم را نادیده می‌گیرد: پایان یک نظم اقتصادی، الزاما به معنای آماده‌بودن نظم جایگزین نیست.
  • پنجشنبه، ۲۸ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۱۲

    جهان در محاصره

    نمایندگان کشورهای جهان بار دیگر گرد هم آمده‌اند تا در چارچوب کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل، اهداف زیست‌محیطی خود را بازنگری کنند، میزان پیشرفت در تحقق تعهدات پیشین را بسنجند و درباره اولویت‌های آینده به توافق برسند. با این‌ حال، نشست‌های اقلیمی سال‌های اخیر بیش از آنکه صحنه همگرایی کشورها برای مقابله با تهدیدی مشترک باشند، به عرصه‌ای برای تقابل منافع اقتصادی و سیاسی تبدیل شده‌اند. کشورهایی که منافع تجاری و اقتصادی خود را در اولویت قرار داده‌اند، بارها مانع از دستیابی به توافق‌هایی شده‌اند که مستلزم محدود کردن فعالیت‌های آلاینده یا پذیرش تعهدات مالی بیشتر بوده است. اکنون نیز همزمان با برگزاری نشست COP۳۱، مجموعه‌ای از بحران‌های تازه بر چشم‌انداز مذاکرات سایه انداخته است؛ از یک‌سو، ابر ال‌نینو با شدت بی‌سابقه خود در هزار سال گذشته، جهان را در معرض موجی از خشکسالی، سیل، آتش‌سوزی و نابودی محصولات کشاورزی قرار داده و از سوی دیگر، توان و تمایل دولت‌ها برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو شده است.
  • هدفی که به خاک سپرده نمی‌شود

    نشست آنتالیا نخستین مذاکرات اقلیمی پس از آن است که سازمان ملل متحد به جهان هشدار داد گرمایش زمین به‌زودی از آستانه ۱.۵درجه سانتی‌گراد فراتر خواهد رفت؛ موضوعی که عملا به معنای به خاک سپردن هدف نمادین توافق‌نامه پاریس است؛ هدفی که بیش از یک دهه مسیر مذاکرات کنفرانس‌های اقلیمی سازمان ملل (COP) را تعیین کرده است. بااین‌حال، رهبران حاضر در این نشست سخت می‌کوشند این هدف را همچنان زنده نگه دارند.
  • چهارشنبه، ۲۷ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۱۱

    سراب استخدام ایده‌آل

    مائده جعفری: فاصله معنادار میان متقاضیان کار و گله همیشگی کارفرمایان از کمبود نیروی متخصص از عجیب‌ترین تناقض‌های بازار کار ایران است. کارجویان از ارسال رزومه‌های متعدد و نیافتن شغل دلخواه و مدیران کسب‌و‌کارها از دریافت رزومه‌های بی‌شمار و نیافتن نیروی دلخواه خسته شده‌اند. آمارها نیز تایید می‌کنند که میانگین ارسال رزومه برای هر موقعیت شغلی افزایش محسوسی داشته است؛ اما همچنان مساله تامین نیروی سازمان‌ها حل نشده است. به نظر می‌رسد ریشه این بحران را باید در شکاف عمیق مهارتی نیروی کار و نگاه کمال‌گرایانه بسیاری از شرکت‌ها جست‌وجو کرد. اغلب سازمان‌ها به دنبال نیرویی با دانش کامل هستند و گاه فراموش می‌کنند مزیت رقابتی پایدار متعلق به کسب‌وکارهایی است که روی آموزش و رشد مستمر کارکنانشان پس از استخدام سرمایه‌گذاری می‌کنند و آنها را به افرادی توانمندتر تبدیل می‌کنند. در باشگاه اقتصاددانان قصد داریم به واکاوی ابعاد مختلف این تناقض بپردازیم و بررسی کنیم که چرا پیدا کردن نیروی کار مناسب برای سازمان‌ها دشوار است؟ چگونه صاحبان کسب‌وکار باید روی توانمندسازی نیروهای خود متمرکز شوند؟ و در نهایت باید چه شرایطی فراهم کنند تا استعدادها بخواهند در آن محیط بمانند و رشد کنند؟
  • دانستنى‌هاى روزمره اقتصادى

    روزنامه شماره ۶۷۱۱

    افزایش قیمت‌هاى دولتى و تورم

    بخش قابل‌توجهى از قیمت‌هایى که تحت کنترل نسبى دولت هستند یا با اعطاى یارانه قیمت آنها پایین نگه داشته شده‌ است (بنزین، گازوئیل، برق، آب، گاز، نان و حتى نرخ ارز) در طول سال‌هاى اخیر دچار افزایش شده‌اند. به‌طور طبیعى، هنگامى که این قیمت‌ها افزایش داده مى‌شوند علاوه بر آنکه مستقیما سبب افزایش شاخص قیمت‌ها شده و در تورم خود را نشان مى‌دهند، داراى آثار ثانویه‌اى بر سایر قیمت‌ها هستند و این‌گونه با افزایش سطح عمومى قیمت‌ها همراه هستند.
  • دوگانه جذب و پرورش

    یکی از تناقض‌های عجیب بازار کار ایران این است که از یک طرف، تعداد زیادی از کارجویان از دشواری پیدا کردن شغل مناسب گله دارند و از طرف دیگر، بسیاری از مدیران شرکت‌ها معتقدند پیدا کردن نیروی انسانی توانمند، روز به‌ روز دشوارتر می‌شود. کارجویان از ارسال ده‌ها رزومه بی‌پاسخ می‌گویند و کارفرمایان از اینکه با وجود دریافت صدها رزومه همچنان نمی‌توانند افراد موردنیازشان را پیدا کنند. چطور ممکن است در بازاری که متقاضی کار فراوان است، کمبود نیروی انسانی مناسب همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کسب‌وکارها باشد؟
  • آزمون‌های روانی؛ ضرورت یا ژست؟

    آزمون‌های روانی که در ایران امروز توسط شرکت‌های مدرن از متقاضیان گرفته می‌شود، میراث جنگ جهانی اول هستند. اوایل قرن بیستم مقارن با پروژه‌های ارتش در جنگ جهانی اول رابرت یرکز، روان‌شناس و رئیس وقت انجمن روان‌شناسی آمریکا، در هنگام پیوستن این کشور به جنگ جهانی اول تصمیم نوآورانه‌ای در راستای سامان‌دهی سرمایه انسانی ارتش گرفت.‌‌میلیون‌ها مرد جوان به ارتش فراخوانده شده بودند و ارتش نیاز به ابزار صنعتی سیستماتیک داشت تا هر سرباز به‌طور بهینه در پست نظامی مناسب با خود به‌کار گرفته شود. وی در این راستا از آزمون آلفا و بتا استفاده کرد که بیشتر متمرکز بر هوش و توانمندی‌های شناختی بود؛ اما به‌طور همزمان عضو دیگری از کمیته مشترک تحت نظر انجمن روان‌شناسی آمریکا به اسم رابرت وودورث اهمیت سنجش ثبات هیجانی سربازان را مطرح کرد تا به این ترتیب بتواند از فروپاشی روانی آنها در هنگام جنگ پیشگیری کند.
  • سه‌شنبه، ۲۶ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۱۰

    مولود سیاه انسداد

    مائده جعفری: این روزها اینترنت به تار و پود زندگی روزمره انسان‌ها گره خورده است. اینترنت در جهان معاصر از یک کالای لوکس یا ابزاری برای سرگرمی به بستر اصلی یادگیری و ارتباطات انسانی تبدیل شده است. اما شهروندان در ایران برای دسترسی آزاد به این ابزار مهم مجبور به استفاده از فیلترشکن‌ها هستند. مشکل اینجاست که استفاده از فیلترشکن‌ها به شکلی پنهان و فرساینده، کیفیت، سرعت و میزان دسترسی به داده‌های ضروری را کاهش می‌دهند و مسیر طبیعی یادگیری و جریان آزاد اطلاعات را مختل می‌کنند. محدودیت فیلترینگ موجب شکل‌گیری یک بازار غیرشفاف نیز شده است. این مانع بزرگ کسب و کارها را وادار می‌سازد تا توان و سرمایه خود را به جای نوآوری و خلق ارزش، صرف سازگاری با اختلالات مداوم شبکه کنند. از طرفی، تبعیض در دسترسی به اینترنت آزاد اعتماد عمومی را کاهش می‌دهد و شکاف نابرابری‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌کند. در نگاه اول هزینه سیاست فیلترینگ به خرید اشتراک برای دور زدن محدودیت برآورد ‌می‌شود؛ اما هزینه اصلی و پنهان این سیاست، از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی و به خطر افتادن حریم خصوصی است. با وجود نقدهای فراوان، تغییر این سیاست آسان نیست. اقتصادی که سال‌ها دور یک محدودیت شکل گرفته، با یک دستور از بین نمی‌رود. در پرونده امروز باشگاه اقتصاددانان به نقد و بررسی فیلترینگ می‌پردازیم.
  • ضربه فیلترینگ به اقتصاد دیجیتال

    زیرساخت اقتصاد دیجیتال به اینترنت وابسته است. شاید گفته شود که این یک امر بدیهی است اما همین امر بدیهی برای کاربر ایرانی خیلی بدیهی نیست؛ چراکه کاربر ایرانی برای وصل شدن به بسیاری از پلتفرم‌ها و سایت‌ها باید از هفت‌خوان فیلترینگ عبور کند. این سوای قطعی‌های اینترنت است که در سال۱۴۰۴ در سه دوره شاهد آن بودیم و بخشی از آن نیز به سال ۱۴۰۵ کشیده شد.
  • یک سیاست ناکارآمد

    این روزها کمتر کسی را می‌توان یافت که در نقد فیلترینگ سخنی نداشته باشد. فعالان اقتصادی از خسارت‌های آن می‌گویند، کارشناسان فناوری از ناکارآمدی فنی، جامعه‌شناسان از پیامدهای اجتماعی و حتی برخی مسوولان از ضرورت بازنگری در این سیاست سخن می‌گویند. با وجود چنین همگرایی گسترده‌ای، پرسش مهمی همچنان بی‌پاسخ مانده است: چرا تغییر معنادار و پایداری در این سیاست رخ نمی‌دهد؟
  • زنده‌باد آزادی

    بهمن احمدی‌امویی‌ در کتاب اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی از روزهای پایانی جنگ می‌گوید و جو هیات دولت را توصیف می‌کند؛ انگار که آن زمان، در هیات دولت اتاقی وجود داشته و وزرا به آنجا که می‌رفتند، با هر پُکی که به سیگار می‌زدند، دود را با تاسف از حلق بیرون می‌دادند‌، از وضعیت بد مملکت می‌گفتند و مشکلات را یکی یکی برمی‌شمردند و لعنتی هم به آن حواله می‌کردند؛ اما همین که به اتاق جلسه برمی‌گشتند شعارهای قبلی را سر می‌دادند و روز از نو و روزی هم از نو.
  • دوشنبه، ۲۵ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۰۹

    دو روی آموزش مدرن

    جهان آموزش امروز با ورود گسترده فناوری از ر‌اه‌های گوناگون به ساختار خود روبه‌رو شده است. نظامی که تازه داشت به حضور صفحه‌های نمایش در کلاس‌های درس عادت می‌کرد، حالا باید خود را با هوش مصنوعی تطبیق دهد؛ فناوری‌ای که نه ‌فقط ابزارهای یادگیری، بلکه نقش آموزگاران، شیوه انتقال دانش و حتی معنای آموختن را با پرسش‌هایی نو روبه‌رو کرده است. الگوهای آموزشی تازه‌ وعده می‌دهند دانش‌آموزان را در زمانی کوتاه‌تر و با سرعتی بیشتر آموزش دهند؛ اما تجربه برخی از این الگوها نشان می‌دهد که تحقق چنین وعده‌هایی چندان ساده نیست. کاهش نقش معلمان، محدود شدن مواجهه دانش‌آموزان با کتاب‌ها و ابزارهای آموزشی فیزیکی و وابستگی فزاینده به اپلیکیشن‌ها، نگرانی‌هایی جدی درباره کیفیت و عمق یادگیری آنها ایجاد کرده است. مشکل آنجا عمیق می‌شود که فناوری نه پدیده‌ای قابل چشم‌پوشی است و نه می‌توان دانش‌آموزان را از مواجهه با آن دور نگه داشت. در این پرونده، با مرور تجربه‌ها و گزارش‌های رسانه‌های مطرح جهان، دو روی ورود فناوری به کلاس‌های درس را بررسی می‌کنیم؛ فرصت‌های تازه‌ای که پیش روی آموزش قرار داده و مخاطراتی که غفلت از آنها می‌تواند آینده یادگیری را تحت‌تاثیر قرار دهد.
  • ذهن‌ بزرگ از کودکی شکل می‌گیرد

    روی دیوار کلاس تاریخ جهان در دبیرستان کنیون هیلز در سن‌دیگو، جمله‌ای از مارتین لوتر کینگ نقش بسته است: «زندگی ما از روزی رو به پایان می‌رود که درباره مسائل مهم سکوت می‌کنیم.» او بی‌تردید از بحث‌ اخیر این کلاس لذت می‌برد. حدود ۲۴دانش‌آموز ۱۵ تا ۱۶ساله، در مدرسه‌ای که بیش از نیمی از دانش‌آموزان آن از خانواده‌های کم‌درآمد هستند، برای یک جلسه یک‌ساعته گرد هم آمده‌اند. مطالب آموزشی این جلسه را بنیاد آموزشی اکونومیست در اختیار مدرسه قرار داده است. دنی والش، معلم کلاس، نسخه‌های چاپی سه‌ خبر را میان گروه‌های کوچک دانش‌آموزان توزیع می‌کند.
  • ادعای مبهم آموزش سریع

    مدرسه آلفا، شبکه‌ای روبه‌رشد از مدارس خصوصی گران‌قیمت، وعده می‌دهد با استفاده از هوش مصنوعی، کودکان را در نیمی از زمان مورد نیاز در کلاس‌های درس سنتی، دوبرابر بیشتر آموزش دهد. آموزش دروس اصلی تنها دو تا سه ساعت در صبح و از طریق رایانه انجام می‌شود و بعدازظهرها به کارگاه‌هایی درباره کدنویسی خلاقانه با کمک هوش مصنوعی، سخنرانی در جمع و ورزش اختصاص می‌یابد. دولت ترامپ از آلفا به‌عنوان الگویی برای «بهره‌گیری از هوش مصنوعی» با هدف آماده‌سازی نیروی کار آینده حمایت کرده است. مدارس خصوصی این مجموعه در ۵۰پردیس آموزشی، حدود ۱۵۰۰دانش‌آموز دارند. بااین‌حال، آلفا بلندپروازی‌های بزرگی دارد و قصد دارد از طریق «معلم خصوصی هوش مصنوعی» اختصاصی خود به یک‌میلیارد دانش‌آموز در سراسر جهان دسترسی پیدا کند. بخشی از این برنامه به گسترش فعالیت در مدارس دولتی وابسته است. بر اساس سندی متعلق به شرکت که نیویورک‌تایمز آن را بررسی کرده، نرم‌افزار آلفا پیش‌تر به‌صورت بی‌سروصدا در چند منطقه آموزشی در تگزاس و کارولینای جنوبی به کار گرفته شده است. در حال حاضر حدود ۲۶۰۰دانش‌آموز مدارس دولتی از این نرم‌افزار استفاده می‌کنند.
  • یکشنبه، ۲۴ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۰۸

    نفس در قفس وارونگی

    مائده جعفری: با شروع فصل سرما، هوای کلان‌شهرها روزبه‌روز نفس‌گیرتر می‌شود. یکی از پیامدهای پدیده‌های فصلی نظیر دما، بحران آلودگی است. در فصل سرما، وارونگی بسان سرپوشی، دود خفه‌کننده وسایل نقلیه وابسته به سوخت فسیلی و صنایع آلاینده را در سطح زمین محبوس می‌کند. این معضل، خسارت‌های پنهان اقتصادی و آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر سلامت جامعه می‌گذارد که در برنامه‌ریزی‌های کلان بودجه‌ای نادیده گرفته ‌می‌شود. برای رها شدن از این آسمان غبارآلود نیازمند تغییراتی در برنامه‌ریزی شهری و شیوه حمل‌و‌نقل هستیم. تا زمانی که عمده خودروهای شهری وابسته به سوخت فسیلی هستند و زیرساخت‌های حمل‌ونقل پاک توسعه پیدا نکرده است، امیدی به تنفس در هوای پاک نیست. این اتفاق مستلزم پیوند سیاستگذاری‌های هوشمندانه، بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشگاهی و همراهی آگاهانه تمامی شهروندان است. امروز در پرونده باشگاه اقتصاددانان به راهکارهایی برای باز کردن این گره گور می‌پردازیم.
  • هزینه مهار آلودگی

    وقتی خسارت آلودگی هوا به صدها هزار‌میلیارد تومان می‌رسد، اما ردیف اجرای قانون هوای پاک در لایحه بودجه۱۴۰۵ تنها ۲۹۸‌میلیارد تومان است، مساله فقط کمبود اعتبار نیست؛ مساله، شیوه تصمیم‌گیری درباره هزینه‌های عمومی است. در جریان بررسی جداول لایحه بودجه۱۴۰۵ در مجلس، رئیس فراکسیون محیط زیست از پیش‌بینی ۲۹۸‌میلیارد تومان برای اجرای قانون هوای پاک در جدول ۹ خبر داد. این رقم را باید کنار برآورد وزارت بهداشت از خسارت اقتصادی آلودگی هوا گذاشت؛ حدود ۶۰۰هزار‌میلیارد تومان در سال۱۴۰۲، معادل ۱۲‌میلیارد دلار. حاصل این مقایسه، نسبت تقریبی ۰.۰۵درصد است؛ یعنی اعتبار این ردیف، حتی به یک‌دهم درصد خسارت برآوردشده هم نمی‌رسد.
  • گذار با مشارکت اجتماعی

    یک مطالعه جامع درباره کیفیت هوای تهران، سهم منابع متحرک را حدود ۸۲ الی ۸۴درصد از انتشار آلاینده‌های شهری برآورد کرده است؛ بنابراین به نظر می‌رسد برای دریافت نتیجه هرچه بهتر در کاهش و حل معضل آلودگی و وارونگی دما پایش و کنترل حمل‌ونقل باید در مرکز هر برنامه بهبود کیفیت هوای تهران قرار گیرد.
  • شنبه، ۲۳ آبان ۱۴۰۵
  • `پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۰۷

    دیپلماسی بدون تضمین

    بن‌بستی را که به‌نظر می‌رسد در مذاکرات ایران و آمریکا به‌وجودآمده است، نمی‌توان صرفا به اختلاف بر سر مفاد توافق یا بازگشایی تنگه هرمز تقلیل داد. مساله اصلی، بی‌اعتمادی متقابل و اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات است؛ وضعیتی که در آن هیچ‌یک از طرفین حاضر نیست پیش از دریافت امتیازی ملموس، از اهرم‌های فشار خود چشم‌پوشی کند. طرح دو روزه ایران نیز در چنین فضایی شکل گرفته است؛ تلاشی برای تنظیم توالی اقدامات و جلوگیری از آنکه گام نخست هر طرف به امتیازی یک‌جانبه برای طرف مقابل تبدیل شود.
  • دو تحول اساسی در تنش‌ها

    ترامپ در چند روز اخیر طی دو پیام در شبکه اجتماعی‌اش تحولی اساسی در روند تقابلات و تجاوزات آمریکا علیه ایران ایجاد کرده است. او در پیام نخست به نحوی صریح و با استناد به اینکه گویا کشورهای منطقه ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی علیه ایران را ترجیح می‌دهند، علامتی جدی مخابره کرد مبنی بر اینکه فعلا قصدی برای اقدام به جنگ تمام‌عیار دیگری علیه ایران ندارد. او در پیام دوم عملا دست معاونش جی‌دی ونس را از امور مربوط به ایران کوتاه کرد و به‌طور علنی و با لحنی غیرمعمول از او خواست تا به کاری که قبلا برایش مقرر شده بود، یعنی رسیدگی به فساد در ایالات و شهرهایی که کنترلشان در دست دموکرات‌ها است، بپردازد.
  • معضل تعهد

    طرح دو روزه ایران را نباید صرفا تلاشی برای کوتاه‌کردن زمان مذاکرات یا تسریع در بازگشایی تنگه هرمز ارزیابی کرد. اهمیت این پیشنهاد در مساله‌ای عمیق‌تر نهفته است: کدام طرف باید نخستین گام را بردارد و چه تضمینی وجود دارد که اقدام اولیه او به امتیازی یک‌طرفه تبدیل نشود؟ در شرایطی که هر دو طرف خواهان تغییر وضعیت موجود هستند، اما هزینه‌های عقب‌نشینی و خطر نقض تعهدات را به شکلی متفاوت محاسبه می‌کنند، ترتیب اجرای اقدامات به اندازه محتوای توافق اهمیت پیدا می‌کند.
  • تله‌ میانجی‌گری نامتوازن

    آنچه امروز میان ایران و ایالات متحده جریان دارد، نزاعی ساختاری و فرساینده است که همزمان ابعاد ژئوپلیتیک، هویتی و تمدنی دارد و باید آن را در مقیاس کلان، در بستر گذار نظام بین‌الملل و بازآرایی معماری قدرت در خاورمیانه تحلیل کرد. در این افق، مساله هسته‌ای و تنگه هرمز صرفا یکی از نمودهای عینی این خصومت است و نه تمامیت آن. ریشه این شکاف در جایگاه راهبردی ایران در نظم منطقه‌ای، امنیت اسرائیل، آینده ترتیبات امنیتی خلیج‌فارس و حق حاکمیتی ایران برای عاملیت مستقل در معادلات نظام بین‌الملل و نظم امنیتی خاورمیانه نهفته است. بر همین مبنا، این منازعه دارای نوسان است، دوره‌هایی از تشدید تنش و آرامش نسبی را تجربه می‌کند و در افق کوتاه‌مدت حل‌وفصل‌شدنی نیست.
  • چهارشنبه، ۲۰ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۰۵

    پایان یک دوگانه

    مریم رحیمی: در اقتصاد، گاهی جدال بر سر انتخاب میان بازار و دولت، خود به مانعی برای دیدن مساله اصلی تبدیل می‌شود. طرفداران بازار آزاد، ناکارآمدی‌های دولت را دستاویز دفاع از سازوکار بازار قرار می‌دهند و دولت‌گرایان نیز با اشاره به کاستی‌های بازار، مداخله بیشتر دولت را توجیه می‌کنند. بااین‌حال، هیچ‌یک از این دو نهاد از خطا مصون نیستند. بازار ممکن است به‌دلیل انحصار، آثار خارجی یا نابرابری اطلاعاتی از کارآیی فاصله بگیرد و دولت نیز به‌واسطه محدودیت اطلاعات، خطاهای سیاستگذاری و مداخلات نامتناسب، هزینه‌هایی بر اقتصاد تحمیل کند. مساله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که ناکارآمدی این دو با یکدیگر همزمان شود و زمینه رانت‌جویی و اتلاف منابع را فراهم کند. از این منظر، شاید زمان آن رسیده باشد که به‌جای تکرار پرسش بازار یا دولت، کیفیت قواعد و نهادهایی را بررسی کنیم که می‌توانند از شکست هر دو جلوگیری کنند.
  • دانستنى‌هاى روزمره اقتصادى

    روزنامه شماره ۶۷۰۵

    حمایت اجتماعى و تورم

    حمایت اجتماعى به شکل انواعى از یارانه آشکار و پنهان در تمام کشورهاى دنیا وجود دارد. اگر به‌عنوان یک واقعیت و مستقل از اینکه تحلیل علمى و قضاوت ارزشى ما وجود این حمایت اجتماعى را موجه مى‌داند یا ناموجه، حمایت اجتماعى وجود دارد، آن‌گاه دولت‌ها باید چگونه حمایت اجتماعى را انجام دهند که اسباب تورم نشود؛ اما پرسشى که مطرح مى شود آن است که چرا اساسا حمایت اجتماعى باعث تورم مى‌شود؟ دلیل ساده است. هرگاه دولت حمایت اجتماعى انجام مى‌دهد (مثلا کالابرگ مى‌دهد یا یارانه نقدى به اقشار کم‌درآمد مى‌دهد و…)، به‌طور طبیعى قدرت خرید کالاها و خدمات به آنها مى‌دهد و آنها با استفاده از آن قدرت خرید تقاضاى بیشترى براى کالاها و خدمات خواهند داشت. اما اگر عرضه کالاها و خدمات افزایش نیافته است، این تقاضاى بیشتر براى کالاها و خدمات سبب افزایش قیمت کالاها و خدمات مى شود که همان تورم است.
  • مکانیسم‌‌ها معجزه نمی‌کنند

    چرا ما تا این اندازه از شکست بازار‌ها می‌ترسیم؟ چرا دوست داریم تا جایی که می‌شود بازارها را رها کنیم و مشکلات را با مکانیسم قیمت تنها بگذاریم تا خود با یکدیگر تعادل بلند‌مدتی پیدا کنند؟ آیا ما در بطن ماجرا از پذیرش شکست بازار هراسانیم یا راه‌‌هایی که تا امروز برای درمان شکست‌ها استفاده شدند آن‌قدر دور و نامتعارف بودند که برخی راضی شدند مکانیسم‌هایشان اصلا هیچ‌وقت شکست نخورند تا اینکه شکست بخورند و سیاستگذاران با راه‌حل‌ها و ساختار‌های بدیع خود از راه برسند و چوب اصلاح بر سر بازار بکوبند؟
  • شکست توأمان

    در لغت‌نامه دهخدا، «جنگِ زرگری» چنین تعریف شده است:جنگ زرگری. [ ج َ گ ِ زَ گ َ ] (ترکیب وصفی، اِ مرکب) کنایه از جنگ ساختگی باشد. (برهان). جنگ دروغی با کسی برای فریفتن دیگران. (فرهنگ فارسی معین). جنگ مصلحتی بدون کینه برای فریب دادن شخص دیگر. (ناظم الاطباء).
  • یاور همیشه مومن اقتصاد

    بحث درباره نقش دولت در اقتصاد، یکی از مناقشه‌های دیرپای علم اقتصاد است؛ جدالی میان مدافعان سازوکار بازار و طرفداران مداخله دولت. اقتصاددانان کلاسیک بر توانایی بازار در تخصیص منابع و ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا تاکید می‌کنند. در مقابل، کینزین‌ها یادآوری می‌کنند که اقتصاد همواره در مسیر تعادل حرکت نمی‌کند و ممکن است در دام رکودی گرفتار شود که در آن، تقاضای موثر برای جذب ظرفیت‌های تولیدی وجود ندارد. از این منظر، مداخله دولت نه لزوما یک انتخاب سیاسی، بلکه گاه ضرورتی اقتصادی است.
  • سه‌شنبه، ۱۹ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۰۴

    دارو در محاق

    مائده جعفری: این روزها دچار شدن به بیماری علاوه بر چالش سلامتی به یک شوک مالی و ویرانگر برای خانواده‌های ایرانی تبدیل شده است. تقاضا برای دارو و خدمات درمانی نوعی تقاضای بی‌کشش است؛ این به آن معنی است که بیمار برای حفظ جان خود ناچار به تامین دارو و پرداخت هزینه‌های خدمات درمانی است. افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها، اقشار آسیب‌پذیر جامعه ایران را به سمت رها کردن درمان یا پناه بردن به بازار سیاه سوق داده است.
  • بیماری به‌مثابه شوک مالی

    امروزه بیماری به جای اینکه یک مشکل زیستی باشد بیشتر جنبه شوک مالی به خود گرفته است. گرانی دارو و تجهیزات درمانی و خدمات پزشکی به قدری شتاب گرفته است که بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد توانایی پرداخت هزینه این خدمات را ندارند و رسیدگی به مواردی مثل سلامت دهان و دندان را از چرخه هزینه خانوار خود حذف کرده‌اند. هرچه سهم پرداخت مستقیم بیمار در تامین مالی نظام سلامت بیشتر باشد، خطر فقیر شدن خانوار به علت بیماری بالاتر می‌رود و این همان چیزی است که هزینه‌های کمرشکن درمان نامیده می‌شود. برای خانوارهایی که توان مالی کافی ندارند یک بیماری ساده هم می‌تواند تعادل کل زندگی را بر هم بزند. امروزه بیماری یک عضو خانواده، زندگی سایر اعضا را با چالش روبه‌رو می‌کند و کل خانواده را به زیر خط فقر سوق می‌دهد.