فراز و فرود صادرات محصولات اصلی لبنی
سیدههاله موسوی/ کارشناس واحد پژوهش انجمن صنایع فرآوردههای لبنی
صنعت لبنیات همواره یکی از شاخههای اصلی صنایع غذایی کشور و پیشرو در زمینه صادرات بوده است که نقش مهمی در صادرات محصولات غذایی و برندهای ایرانی بر عهده دارد. بررسی روند شش ماهه صادرات محصولات لبنی که توسط واحد پژوهش انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران تهیه شده، نشان میدهد طی این مدت تولیدکنندگان صنعت لبنیات در مجموع ۲۸۱ هزار و ۴۵۰ تن محصول صادر کردهاند که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به میزان ۱۷.۳ درصد افزایش نشان میدهد.

بررسی زیربخشهای این صنعت نشان میدهد در این مدت محصول شیر و خامه با ۱۷.۷ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل و رسیدن به ۶۲.۶ هزارتن اولین محصول لبنی صادراتی بر حسب حجم است که ۲۲.۲۷ درصد از مجموع حجم صادرات را به خود اختصاص داده است ، پس از آن دوغ و کفیر با ۵۶.۱ درصد افزایش نسبت به سال قبل و رسیدن به ۵۹.۳هزارتن در رتبه دوم قرار دارد که ۲۱.۱ درصد از مجموع حجم صادرات را دربرمیگیرد و در نهایت شیرخشک صنعتی با ۲۱.۶ درصد افزایش نسبت به سال قبل و رسیدن به ۵۶.۸ هزارتن در رتبه سوم قرار دارند و ۲۰.۱۹ درصد از مجموع حجم صادرات را شامل میشود.
در بین محصولات لبنی بیشترین افزایش در حجم صادرات نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب به محصولات دوغ و کفیر با ۵۶.۱ درصد افزایش، شیرخشک اطفال با ۴۳.۱ درصد افزایش و شیرخشک صنعتی با ۲۱.۶درصد افزایش اختصاص یافته است. همچنین بیشترین کاهش در حجم صادرات به ترتیب به محصولات شیر و خامه غلیظ شده با ۳۶.۲ درصد کاهش، پودر آب پنیر با ۹.۸ درصد کاهش و بسون دلار صادرات محصولات لبنی کشور بوده است که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به میزان ۱۶.۴ درصد افزایش نشان میدهد.
این گزارش میافزاید: در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ محصول شیر خشک صنعتی با ۲۴.۲ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل و رسیدن به ۱۴۸.۶ میلیون دلار اولین محصول لبنی صادراتی برحسب ارزش است که ۳۸.۹۸ درصد از مجموع ارزش صادرات را به خود اختصاص داده است، پس از آن شیر و خامه با ۲۳.۱ درصد افزایش نسبت به سال قبل و رسیدن به ۶۵.۷ میلیون دلار در رتبه دوم قرار دارد که ۱۷.۲۴ درصد از مجموع ارزش صادرات را دربرمیگیرد و در نهایت پنیر با ۸.۲ درصد افزایش نسبت به سال قبل و رسیدن به ۶۳.۵۴ میلیون دلار در رتبه سوم قرار دارد و ۱۶.۶۷ درصد از مجموع ارزش صادرات را شامل میشود.
مقایسه صادرات ماهانه لبنیات بر اساس حجم و ارزش در ۶ ماه نخست دو سال اخیر نشان میدهد با معیار حجم، در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ مجموع صادرات لبنیات نسبت به مدت مشابه سال قبل به میزان ۱۷.۳ درصد افزایش داشته است. همچنین در خرداد ماه ۱۴۰۲ بیشترین افزایش حجم صادرات ماهانه را نسبت به ماه مشابه سال قبل با ۳۵.۱ درصد افزایش داشتهایم. اما بر اساس ارزش در نیمه اول امسال مجموع صادرات لبنیات نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به میزان ۱۶.۴ درصد افزایش داشته و باز هم در خرداد ماه ۱۴۰۲ بیشترین افزایش ارزش صادرات ماهانه را نسبت به ماه مشابه سال قبل با ۳۶ درصد شاهد بودهایم.
شرکای تجاری اصلی کشور بر اساس حجم صادرات
بررسی آمارهای صادراتی در دو نیمه امسال و سال قبل حکایت از آن دارد که بر اساس حجم صادرات در نیمه امسال مجموعا به ۳۹ کشور صادرات لبنیات انجام شده که نسبت به ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۱ به تعداد این کشورها ۳ مورد اضافه شده است، در این میان ۱۵ کشور ۹۹.۳۹ درصد از حجم صادرات را به خود اختصاص دادهاند و سایر مقاصد صادراتی نظیر: کانادا، آلمان، اتریش، استرالیا، نیوزیلند، ژاپن، دانمارک، انگلستان و .. مجموعا کمتر از ۰.۶ درصد از حجم صادرات لبنیات را شامل میشوند.
عراق با افزایش ۳۱ درصدی حجم صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۱۸۴ هزار تن صادرات اولین مقصد لبنیات ایران با ۶۵.۴ درصد از سهم صادرات بر اساس حجم است و پاکستان با افزایش ۱۳.۸ درصدی حجم صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۴۳.۵ هزارتن صادرات دومین مقصد لبنیات ایران با ۱۵.۴ درصداز سهم صادرات بر اساس حجم است.
افغانستان با کاهش ۱۵.۴ درصدی حجم صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۲۰.۸ هزارتن صادرات سومین مقصد لبنیات ایران با ۷.۴ درصداز سهم صادرات بر اساس حجم است و روسیه با کاهش ۱۸.۱ درصدی حجم صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال قبل و رسیدن به ۱.۱ هزارتن صادرات تنها ۰.۴ درصد از سهم صادرات لبنیات ایران بر اساس حجم را به خود اختصاص داده است.
شرکای تجاری اصلی کشور بر اساس ارزش صادرات
عراق با افزایش ۳۰.۵ درصدی ارزش صادرات در ۶ ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل و رسیدن به ۲۲۱.۳ میلیون دلار صادرات اولین مقصد لبنیات ایران با ۵۸ درصد از سهم صادرات بر اساس ارزش است. پاکستان با افزایش ۲۴.۵ درصدی ارزش صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۷۷.۲ میلیون دلار صادرات دومین مقصد لبنیات ایران با ۲۰.۲ درصد از سهم صادرات بر اساس ارزش است. در عین حال افغانستان با کاهش ۰.۶ درصدی ارزش صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۲۷ میلیون دلار صادرات سومین مقصد لبنیات ایران با ۷.۰۹ درصداز سهم صادرات بر اساس ارزش است. روسیه نیز با کاهش ۳۴ درصدی ارزش صادرات در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۱.۴ میلیون دلار صادرات تنها ۰.۳۵ درصد از سهم صادرات لبنیات ایران برحسب ارزش را به خود اختصاص داده است.
شرکای تجاری اصلی کشور بر اساس ارزش صادرات به تفکیک محصولات
شیرخشک صنعتی: در ۶ ماه سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۱ در مجموع شیرخشک صنعتی به ۱۷کشور صادر شده است که اولین مقصد شیرخشک صنعتی ایران در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ کشور پاکستان با ۴۳.۶۴ درصد از ارزش صادرات و پس از آن کشور عراق با ۳۷.۳۲ درصد از ارزش صادرات در رتبه دوم و سپس افغانستان با ۶.۲۴ درصد از ارزش صادرات در رتبه سوم قرار دارند. سهم صادرات شیرخشک صنعتی به ترکیه برحسب ارزش به یک پنجم رسیده است و از ۳.۶۵ درصد در ۶ ماه ۱۴۰۱ به ۰.۶۹ درصد در ۶ ماه ۱۴۰۲ کاهش داشته است. سهم صادرات شیرخشک صنعتی به عراق برحسب ارزش با افزایش ۳۰درصدی از ۲۸.۶۲ درصد در ۶ ماه ۱۴۰۱ به ۳۷.۳۴درصد در ۶ ماه ۱۴۰۲ رسیده است.
در عین حال در ۶ ماه ۱۴۰۲مجموعا به ۳۴ کشور صادرات پنیر داشتهایم که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به تعداد کشورها ۴ مورد افزوده شده است که از این میزان ۱۰کشوری که در جدول آورده شده است بیش از ۹۸ درصد از سهم صادرات پنیر برحسب ارزش را به خود اختصاص دادهاند. در هر دو دوره اولین مقصد پنیر ایران کشور عراق با حدود ۸۰ درصد از سهم ارزش صادرات و پس از آن افغانستان با حدود ۷ درصد از سهم ارزش صادرات در رتبه دوم قرار دارد. همچنین در ۶ ماه سال ۱۴۰۱ کشور روسیه با اختصاص ۲.۹ درصد از سهم ارزش صادرات پنیر ایران (۱.۷میلیون دلار ) در رتبه سوم قرار داشته است که در ۶ ماه سال ۱۴۰۲ با کاهش ۱.۴برابری در سهم ارزش صادرات به رتبه چهارم نزول داشته است.
کره: در ۶ ماهه ۱۴۰۲مجموعا به ۱۷ کشور صادرات کره داشتهایم که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به تعداد کشورها ۳ مورد افزوده شده است. در ۶ ماهه سال ۱۴۰۲و ۱۴۰۱ اولین مقصد کره ایران کشور آذربایجان با حدودا ۳۷ درصد از سهم ارزش صادرات است. کشور گرجستان با افزایش حدود ۳.۷ برابری در سهم صادرات کره بر حسب ارزش از جایگاه هشتم در ۶ ماهه ۱۴۰۱ به جایگاه سوم در ۶ ماهه ۱۴۰۲ رسیده است.
شیر و خامه: در ۶ ماهه ۱۴۰۲ مجموعا به ۲۶ کشور صادرات شیر و خامه داشتهایم که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به تعداد کشورها ۶ مورد افزوده شده و ۱۰ کشور بیش از ۹۹ درصد از سهم صادرات شیر وخامه برحسب ارزش را به خود اختصاص دادهاند. در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ اولین مقصد شیر و خامه ایران کشور عراق با حدود ۶۵.۵ درصد از سهم ارزش صادرات بوده است که نسبت به سهم ارزش صادرات در ۶ ماهه ۱۴۰۱ به میزان ۱.۲برابر افزایش داشته است.

گمرکات اصلی کشور بر اساس حجم و ارزش صادرات
بر اساس این گزارش در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۲ مجموعا از ۶۱ گمرک کشور صادرات لبنیات داشتهایم که نسبت به ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۱ به تعداد این گمرکات ۵ مورد اضافه شده است. بر اساس حجم صادرات گمرک منطقه ویژه اقتصادی نوشهر در رتبه اول قرار دارد و ۱۷.۷ درصد صادرات کشور برحسب حجم از این گمرک صورت میگیرد، گمرک غرب تهران با ۴۲ درصد افزایش حجم صادرات در ۶ماه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ از جایگاه سوم به جایگاه دوم رسیده است و ۱۳.۳ درصد از حجم صادرات لبنیات کشور از این گمرک انجام میشود.
گمرک اصفهان با ۱۷ درصد کاهش در حجم صادرات در ۶ماهه ۱۴۰۲ نسبت به ۶ ماهه ۱۴۰۱ از جایگاه دوم در ۶ماهه نخست سال ۱۴۰۱ به جایگاه چهارم در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نزول داشته است و ۸.۷ درصد حجم صادرات لبنیات کشور از این گمرک انجام میشود (در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۱ سهم این گمرک از صادرات لبنیات بر حسب حجم ۱۲.۳ درصد بوده است) و در نهایت گمرک مشهد با ۱۳ درصد افزایش حجم صادرات در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ از رتبه چهارم به رتبه سوم رسیده است و در ۶ماهه نخست سال ۱۴۰۲ به میزان ۹.۷ درصد از حجم صادرات لبنیات به این گمرک تعلق دارد.
بر اساس ارزش صادرات نیز گمرک منطقه ویژه اقتصادی نوشهر در رتبه اول قرار دارد و ۱۸.۳ درصد صادرات کشور برحسب ارزش متعلق به این گمرک است، گمرک غرب تهران با ۴۰.۵ درصد افزایش ارزش صادرات در ۶ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ از جایگاه سوم به جایگاه دوم رسیده است و ۱۶.۱ درصد صادرات لبنیات کشور بر حسب ارزش از این گمرک انجام میشود. گمرک اصفهان با ۲۴.۳ درصد کاهش در صادرات لبنیات برحسب ارزش در ۶ماهه ۱۴۰۲ نسبت به ۶ ماهه ۱۴۰۱ از جایگاه دوم به جایگاه سوم نزول داشته است، ۱۱.۴ درصد صادرات لبنیات کشور بر حسب ارزش از این گمرک انجام میشود (در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۱ سهم این گمرک از صادرات لبنیات بر حسب ارزش ۱۷.۵ درصد بوده است) و در نهایت گمرک مشهد با ۱۰.۱ درصد افزایش صادرات بر حسب ارزش در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ در جایگاه چهارم قرار دارد.