اخبار سرمقاله

امیرحسین امین‌آزاد؛ مدیرکل اسبق مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: اصلاحات اخیر بانک مرکزی در دستورالعمل سرمایه نظارتی (۱۴۰۲) و بخشنامه تسعیر دارایی‌های ارزی (۱۴۰۵)، اگرچه در نگاه نخست فاصله گرفتن از استانداردهای «Basel III» به نظر می‌رسد، اما پاسخی ضروری به شرایط خاص اقتصادی و چالش‌های ساختاری بانکداری ایران است.

اصلاحات اخیر بانک مرکزی در دستورالعمل سرمایه نظارتی(۱۴۰۲) و همچنین بخشنامه نحوه تسعیر دارایی‌ها و بدهی‌های پولی ارزی(۱۴۰۵)، از مهم‌ترین تحولات مقررات احتیاطی نظام بانکی ایران در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.

دکتر حسین عبده‌تبریزی، اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: تورم بالا مساله‌ای جدی است، اما ابرتورم دیگر صرفا به معنای افزایش بیشتر قیمت‌ها نیست. ابرتورم بنیان اقتصاد، اعتبار پول ملی، نظام بانکی، بازار سرمایه و حتی نظم اجتماعی را از میان می‌برد. از این رو، لازم است میان تورم بالا و ابرتورم تفاوت روشنی قائل شویم.

۱. تورم بالا مساله‌ای جدی است، اما ابرتورم دیگر صرفا به معنای افزایش بیشتر قیمت‌ها نیست. ابرتورم بنیان اقتصاد، اعتبار پول ملی، نظام بانکی، بازار سرمایه و حتی نظم اجتماعی را از میان می‌برد. از این رو، لازم است میان تورم بالا و ابرتورم تفاوت روشنی قائل شویم.

دکتر محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: در دهه‌های اخیر، تجربه روابط بین‌الملل نشان داده است که جنگ به ندرت می‌تواند راه‌حلی پایدار برای کشورها فراهم کند. تجربه موفق بسیاری از کشورها نشان می‌دهد هرجا منافع مشترک با همسایگان یا قدرت‌های بزرگ تعریف شده، امنیت و ثبات بیشتری نیز حاصل شده است. مثال روشن آن اتحادیه اروپا است که اتحاد و منافع مشترک، دشمنی‌ها را پایان داد.

در دهه‌های اخیر، تجربه روابط بین‌الملل نشان داده است که جنگ به ندرت می‌تواند راه‌حلی پایدار برای کشورها فراهم کند. تجربه موفق بسیاری از کشورها نشان می‌دهد هرجا منافع مشترک با همسایگان یا قدرت‌های بزرگ تعریف شده، امنیت و ثبات بیشتری نیز حاصل شده است. مثال روشن آن اتحادیه اروپا است که اتحاد و منافع مشترک، دشمنی‌ها را پایان داد.

دکتر پویا جبل‌عاملی، اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: نگاه غالب آن است که ناترازی بانکی، یکی از عوامل اصلی تورم است. هر چند همواره در علوم غیردقیقه، علت و معلول رابطه دو طرفه با یکدیگر دارند، اما ادعای راقم آن است که ناترازی بانکی خود محصول رویکرد تورمی سیاستگذاران پولی در دهه‌های گذشته است؛ رویکردی که تا تغییر نکند با ابزار نظارتی سفت و سخت نیز نمی‌توان ناترازی را کنترل و برطرف کرد.

نگاه غالب آن است که ناترازی بانکی، یکی از عوامل اصلی تورم است. هر چند همواره در علوم غیردقیقه، علت و معلول رابطه دو طرفه با یکدیگر دارند، اما ادعای راقم آن است که ناترازی بانکی خود محصول رویکرد تورمی سیاستگذاران پولی در دهه‌های گذشته است؛ رویکردی که تا تغییر نکند با ابزار نظارتی سفت و سخت نیز نمی‌توان ناترازی را کنترل و برطرف کرد.

فضای کلی حاکم بر شرایط کنونی میان آمریکا و ایران این‌ گونه است که هر دو طرف در عین حال که نمی‌خواهند به درگیری و جنگ تمام عیار بازگردند، از آن طرف هم نمی‌خواهند که طرف مقابل دست برتر را در تفسیر یادداشت تفاهم داشته باشد. ایران معتقد است که بر اساس ماده پنج یادداشت تفاهم یا توافق موقت، عبور و مرور کشورها از تنگه هرمز باید با مدیریت ایران باشد و کشور دیگری در این عمل دخالت نکند؛ بنابراین از نظر ایران راه‌اندازی کریدور عمان که حتی قبل از آتش‌بس و امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا بود، برخلاف یادداشت تفاهم است. از طرف دیگر، آمریکا معتقد است که ماده پنج تاکیدی بر انحصاری بودن کنترل عبور و مرور از تنگه هرمز توسط ایران ندارد و این کار ایران خلاف حقوق بین‌الملل دریاها است.

دکتر پویا جبل‌عاملی؛ اقتصاددان، در سرمقاله امروز دنیای اقتصاد، بیش از ۳۵ درصد معاملات حضوری جهان با اسکناس انجام می‌شود، درحالی که این رقم در ایران کمتر از ۵ درصد است.

آمار نشان می‌دهد که در سطح جهانی، بیش از ۳۵درصد معاملات حضوری با اسکناس تصفیه می‌شود. این رقم در اقتصاد ایران متاسفانه کمتر از ۵درصد است. دلایل بسیاری برای این رقم که به اشتباه به‌عنوان شاخص توسعه‌یافتگی بعضا مطرح می‌شود، وجود دارد؛ از تمایل و قدرت شرکت‌های حوزه تراکنش‌های الکترونیک گرفته تا تحریم امکانات چاپ اسکناس و تورم بالای اقتصاد ایران که باعث می‌شود، هزینه فراهم آوردن پول کاغذی برای معاملات در اقتصاد ایران افزایش یابد. اما به دلایلی که ذکر خواهد شد، بسیار ضروری است که هر چه سریع‌تر درصد معاملات کاغذی در اقتصاد ایران به سطح جهانی برسد و این نیز با چاپ پول‌های درشت‌تر امکان‌پذیر است.

اخیرا خبری مبنی بر تشکیل اتاق وضعیت منتشر شده که تاسف‌آور است. خبر این است: «کارگروهی با نام اتاق وضعیت در سطح ستاد و استان‌ها با هدف هماهنگی میان ارگان‌های نظارتی، جلوگیری از احتکار، گران‌فروشی و تخلفات در حوزه کالاهای اساسی توسط پلیس امنیت اقتصادی راه‌اندازی شده است.» این خبر حیرت‌انگیز است؛ چون حاکی از اضافه کردن یک دستگاه یا سازوکار دولتی جدید به قبلی‌ها برای کنترل و مداخله در بازار است که همگی ناکارآمدی خود را پیش از این نشان داده‌اند و تاسف‌بار از این جهت که نه تنها نیروها و منابع دولتی با این قبیل اقدامات هدر داده می‌شود، بلکه چه بسا مانع گسترش ثروت و رفاه در جامعه می‌شود.

دکتر سعید بیات؛ پژوهشگر اقتصادی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: اگر مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه برسد و فضای اقتصادی تغییر کند، سیاستگذار باید ذهن خود را سریع با محیط جدید تطبیق دهد و از «جنگیدن با جنگ قبلی» یا استفاده از ابزارهای متناسب با شرایط گذشته پرهیز کند.

اگر مذاکرات سیاسی بین ایران و آمریکا به سرانجام برسد و دریچه‌ای امیدبخش نسبت به آینده باز شود، محیط سیاستگذاری اقتصادی نیز تغییر خواهد کرد و موفقیت در محیط سیاستگذاری جدید نیازمند درک پیرامونی نسبت به چارچوب و اقتضائات این محیط است. بنابراین، سیاستگذار اقتصادی باید تلاش کند که در حداقل زمان، ذهن خود را با محیط جدید تطبیق دهد تا گرفتار اُریب ذهنی نشود و ابزارهای سیاستگذاری محیط قبلی را به محیط جدید منتقل نکند.

دکتر جعفر خیرخواهان؛ اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: مساله اصلی امروز این نیست که آیا توافق حاصل می‌شود یا نه، بلکه این است که در صورت تحقق آن، ایران چگونه می‌تواند بدون گرفتار شدن در بی‌ثباتی‌های ساختاری از این فرصت استفاده کند.

اگرچه تحلیل ماهیت این دور از مذاکرات و بررسی دقیق‌تر موانعی نظیر «بحران اعتماد» و فرصت‌های کلانی همچون «بازگشت به زنجیره ارزش جهانی» از اهمیت بالایی برخوردار است، اما نگارنده با این فرض عملیاتی پیش می‌رود که روند گفت‌وگوها به نتایجی مثبت، پایدار و قابل اجرا منجر می‌شود. درواقع مساله اصلی امروز «آیا توافق حاصل می‌شود یا خیر» نیست، بلکه این پرسش حیاتی است که: «اگر توافق حاصل شد، ما چگونه آماده هستیم تا از آن استفاده کنیم بدون اینکه در دام بی‌ثباتی‌های ساختاری بیفتیم؟»

دنیای اقتصاد: دکتر ولی‌الله سیف، رییس کل پیشین بانک مرکزی در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: این روز‌ها بار دیگر بحث افزایش نرخ سود بانکی در محافل اقتصادی و رسانه‌‌ای مطرح شده است. هرچند بانک مرکزی تاکنون گزارش‌ها و شایعات مربوط به افزایش نرخ سود را تایید نکرده و در مواردی نیز آن را رد کرده است، اما نفس شکل‌گیری این بحث نشان می‌دهد که اقتصاد ایران با یک مساله اساسی در بازار پول مواجه شده است؛ مساله‌ای که دیگر نمی‌توان آن را صرفا با ملاحظات سیاسی یا اداری نادیده گرفت.

این روز‌ها بار دیگر بحث افزایش نرخ سود بانکی در محافل اقتصادی و رسانه‌‌ای مطرح شده است. هرچند بانک مرکزی تاکنون گزارش‌ها و شایعات مربوط به افزایش نرخ سود را تایید نکرده و در مواردی نیز آن را رد کرده است، اما نفس شکل‌گیری این بحث نشان می‌دهد که اقتصاد ایران با یک مساله اساسی در بازار پول مواجه شده است؛ مساله‌ای که دیگر نمی‌توان آن را صرفا با ملاحظات سیاسی یا اداری نادیده گرفت.

کوروش احمدی، دیپلمات سابق در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: صدور یک مجوز عام (general license X) GLX توسط اداره کنترل دارایی‌های خارجی (اوفک) وزارت خزانه‌داری آمریکا دایر بر «مجاز شدن تولید، تحویل و فروش نفت خام و تولیدات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی از مبدأ ایران» و انواع خدمات مربوطه برای یک دوره دو ماهه تا ۳۰ مرداد، تحول مهمی است که عمدتا با هدف پیشبرد مذاکرات و ارائه مشوقی جدی به ایران در جریان مذاکرات هسته‌ای انجام شده‌است.

صدور یک مجوز عام (general license X) GLX توسط اداره کنترل دارایی‌های خارجی (اوفک) وزارت خزانه‌داری آمریکا دایر بر «مجاز شدن تولید، تحویل و فروش نفت خام و تولیدات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی از مبدأ ایران» و انواع خدمات مربوطه برای یک دوره دو ماهه تا ۳۰ مرداد، تحول مهمی است که عمدتا با هدف پیشبرد مذاکرات و ارائه مشوقی جدی به ایران در جریان مذاکرات هسته‌ای انجام شده‌است.

امیرحسین امین‌آزاد؛ مدیرکل پیشین مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی در سرمقاله امروز دنیای اقتصاد نوشت: با دستیابی احتمالی ایران و آمریکا به توافق پایدار و کاهش محدودیت‌های بین‌المللی، فرصت مهمی برای بازسازی روابط مالی و بانکی ایران با جهان ایجاد می‌شود؛ اما تجربه پس از برجام نشان داد رفع تحریم‌ها به‌تنهایی مشکلات ساختاری نظام بانکی را حل نمی‌کند. ✍️ چالش اصلی نظام بانکی ایران علاوه بر محدودیت‌های خارجی، ناشی از مداخلات داخلی، ناترازی‌های انباشته و ضعف‌های نهادی است. ✍️ بنابراین اصلاح نظام بانکی در دوره پساتوافق باید بر اصلاح محیط کسب‌وکار بانکی، بازگرداندن منطق اقتصادی به عملیات بانک‌ها و تقویت نظارت بانک مرکزی متمرکز باشد. ✍️ نخستین اولویت، اصلاح محیط کسب‌وکار بانکی و کاهش مداخلات در تصمیمات تجاری بانک‌هاست؛ از جمله کاهش تسهیلات تکلیفی، پرهیز از تعیین دستوری نرخ سود، جلوگیری از تحمیل هزینه‌های بودجه‌ای، محدود کردن بخشودگی‌های غیرهدفمند، احترام به استقلال مدیریتی بانک‌ها و تغییر رویکرد مقررات از مداخله به نظارت. بدون اختیار بانک‌ها در مدیریت دارایی و بدهی، اصلاح پایدار ممکن نیست. ✍️ دومین اولویت، اصلاح و بازسازی بانک‌های ناتراز است؛ زیرا ناترازی برخی بانک‌ها موجب رشد نقدینگی و فشار بر بانک مرکزی می‌شود. در این زمینه ارزیابی مستقل بانک‌ها، شناسایی مشکلات ساختاری، اجرای ادغام یا افزایش سرمایه و اعمال استانداردهای کفایت سرمایه و مدیریت ریسک ضروری است. ✍️ اولویت‌های دیگر شامل تقویت اقتدار نظارتی بانک مرکزی، تکمیل الزامات تعامل مالی بین‌المللی مانند تعیین تکلیف FATF و ارتقای شفافیت، احیای روابط کارگزاری و تامین مالی خارجی، اصلاح حاکمیت شرکتی و خروج بانک‌ها از بنگاه‌داری و توسعه بازار سرمایه برای کاهش وابستگی اقتصاد به تامین مالی بانکی است. ✍️ دوره پساتوافق فرصتی برای بازسازی نظام مالی است. چالش اصلی صرفا تحریم‌ها نیست، بلکه نحوه حکمرانی بر بانک‌هاست. ✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇 @den_ir

در صورت دستیابی ایران و آمریکا به یک توافق پایدار و کاهش محدودیت‌های بین‌المللی، اقتصاد کشور با فرصت کم‌نظیری برای بازسازی روابط مالی و بانکی خود با جهان روبه‌رو خواهد شد. با این حال، تجربه دوره پس از برجام نشان داد که رفع تحریم‌ها به تنهایی قادر به حل مشکلات ساختاری نظام بانکی نیست.

دکتر ایمان چراتیان؛ دکترای اقتصاد بین‌الملل و عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی در سرمقاله امروز دنیای اقتصاد نوشت: جنگ‌های معاصر تنها مناطق درگیر را متاثر نمی‌کنند و از طریق پنج کانال مشخص بازارهای کار را حتی در کشورهای دور از خط مقدم دچار اختلال می‌کنند.

جنگ‌های معاصر دیگر تنها بر مناطق درگیر تاثیر نمی‌گذارند؛ شوک‌های ناشی از درگیری‌های ژئوپلیتیک از طریق پنج کانال مشخص، بازارهای کار را در کشورهای دور از خط مقدم نیز دچار اختلال می‌کنند. مطالعات تازه با بررسی جنگ روسیه-اوکراین (۲۰۲۲ تاکنون) و بحران خاورمیانه (۲۰۲۳ تاکنون) نشان می‌دهد که این مکانیسم‌ها، اشتغال، دستمزدها و شرایط کاری را حتی در اقتصادهای به‌ظاهر ایمن دستخوش تغییر می‌کند. سازمان بین‌المللی کار (ILO) هشدار داده است که فراتر از هزینه‌های انسانی، بحران خاورمیانه «یک شوک آرام، اما بالقوه طولانی‌مدت است که به تدریج بازارهای کار را بازتعریف خواهد کرد».

دکتر مهرداد سپه‌وند؛ کارشناس اقتصاد مالی و بین‌الملل در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: طرح صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری در تفاهم‌نامه ایران و آمریکا می‌تواند یا در حد شعار باقی بماند یا با طراحی دقیق حقوقی، مالی و نظارتی به نقطه آغاز تحولی در اقتصاد ایران تبدیل شود.

صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰‌میلیاردی که در متن تفاهم‌نامه ایران و آمریکا گنجانده شده است، می‌تواند فقط در حد حرف باقی بماند یا با طراحی هوشمندانه به نقطه آغاز یک برنامه جسورانه برای گذر اقتصاد ایران از تنگناهای موجود و فرصتی برای خروج از انزوا بدل شود.

دکتر پویا جبل‌عاملی، اقتصاددان در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: تفاهم‌نامه فعلی میان ایران و آمریکا فرصتی مهم برای سیاستگذار اقتصادی ایجاد می‌کند؛ هرچند ممکن است به تنهایی توان توقف چرخه‌های جنگ و آتش‌بس را نداشته باشد؛ تحقق نتایج گسترده‌تر به توافق جامع در ۶۰ روز آینده وابسته است. با این حال همین تفاهم‌نامه می‌تواند فضایی برای اجرای برخی سیاست‌های اصلاحی فراهم کند.

تفاهم‌نامه فعلی بین ایران و آمریکا، فرصتی بااهمیت برای سیاستگذار اقتصادی است؛ هرچند ممکن است پتانسیل کافی برای توقف موج‌های سینوسی جنگ و آتش‌بس را نداشته باشد. امری که با اجرای این تفاهم‌نامه و رسیدن به توافق جامع در ۶۰روز بعد از آن به‌دست می‌آید. با وجود این، همین تفاهم‌نامه نیز می‌تواند فضایی برای اجرای برخی از سیاست‌های اصلاحی فراهم کند.

دکتر کامران کرمی پژوهشگر مسائل خلیج فارس در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: اعلان تفاهم میان ایران و آمریکا بلافاصله در خاورمیانه بازتاب یافت؛ منطقه‌ای که به‌شدت تحت‌تاثیر معادله جنگ و توافق است.

اعلان تفاهم میان ایران و آمریکا، بلافاصله در خاورمیانه طنین‌انداز شد؛ منطقه‌ای که بیش از سایر مناطق جهانی، تحت‌تاثیر معادله جنگ و توافق قرار دارد. بر این اساس، اگر در پایان‌دوره ۶۰ روزه مذاکرات، تهران و واشنگتن بتوانند چارچوب تفاهم را به یک توافق تبدیل کنند، آنچه در معادلات منطقه‌ای رخ خواهد داد، صرفا یک توافق میان دو بازیگر فرامنطقه‌ای و منطقه‌ای نخواهد بود، بلکه نشانه‌ای از ورود خاورمیانه به مرحله‌ای تازه از بازتنظیم ژئوپلیتیک خواهد بود.