شماره روزنامه ۶۵۰۷
|

«سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

دنیای اقتصاد؛ احترام به حق مالکیت از قرن‌ها پیش به‌تدریج در برابر قدرت خودسرانه حاکمان شکل گرفت. در انگلستان قرن سیزدهم، سوءاستفاده‌های شاه جان از قدرت، از جمله جریمه‌های نامحدود و مصادره اموال، به شورش بارون‌ها و امضای «مگنا کارتا» در سال ۱۲۱۵ انجامید؛ توافقی که اعمال قدرت بر جان و مال افراد را…

«سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

دنیای اقتصاد: تورم بالا و ماندگار ریشه در سیاستگذاری دارد و علاوه بر کسری بودجه آشکار دولت، از مسیرهای پنهان نیز ایجاد می‌شود.

اخبار سرمقاله

    سه‌شنبه، ۲۳ دی ۱۴۰۴
  • کمپین رسانه‌ای ترامپ

    به نظر می‌رسد در طول اعتراضات اخیر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و مقامات سیاسی و نظامی واشنگتن درصدد هستند که فشارها علیه تهران را تشدید کنند. در موارد مشابه از مداخله آمریکا در امور داخلی دیگر کشورها، مانند ونزوئلا، عراق و سوریه، شاهد بودیم که سیاست اصلی آمریکا تلاش برای تضعیف دولت و ایجاد دولتی در حال ورشکستگی بود تا بتواند هزینه‌های ضربه نظامی یا سیاسی را برای کاخ سفید کاهش دهد. از قرار معلوم، درباره ایران هم سیاست مشابهی در حال پیگیری است، البته با توجه به مختصات خاص کشورمان.
    دوشنبه، ۲۲ دی ۱۴۰۴
  • اصلاحات سریع یا تدریجی؟

    بسیاری «گذار کم‌هزینه» و «اصلاحات تدریجی» را واقع‌بینانه‌ترین مسیر برای خروج از وضعیت فعلی کشور می‌دانند. سخنشان این است که باید ساختار موجود را پیش ببریم و اصلاحات را در دل همین ساختار داشته باشیم؛ زیرا برهم زدن ثبات، هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی در پی خواهد داشت. پس بهتر است ثبات را حفظ کنیم و روی ظرفیت‌هایی حساب کنیم که در حال حاضر در اختیار داریم. اما سوال مهم اینجاست: آیا این راه‌حل واقعا کارساز است؟ در شرایط ایران، اصلاحات تدریجی چه تاثیری بر موضوع رانت و ناکارآمدی نهادها خواهد داشت؟
    یکشنبه، ۲۱ دی ۱۴۰۴
  • روایت علم اقتصاد از رشد مداوم قیمت‌ها

    روزنامه شماره ۶۴۸۳

    چگونه تورم ایجاد می‌کنیم؟ (قسمت اول)

    علت تورم ماندگار و پایدار و روش درمان آن در دنیا کم و بیش شناخته شده‌ است و تورم هم تحت‌کنترل است. احتمالا به همین‌دلیل است که تعداد کشورهای با تورم بالا در دنیا معدود هستند. این بدان معنی نیست که از منظر علمی ما به یقین رسیده‌ایم؛ چراکه یقین در علم بسیار دشوار یا شاید غیرممکن است، شاید به همین‌دلیل است که دکارت فرموده است می‌اندیشم پس هستم. با این مفهوم ضمنی که احساس یقین داشتن در علم با ذات علم ناسازگار است، بلکه این بدان معنی است که مدل‌های نظری ما در علم اقتصاد هم قدرت توضیح بهتری پیدا کرده‌اند و هم روش‌های درمان بهتری تجویز کرده‌اند، لذا هم امکان تکامل مدل‌های نظری ما برای توضیح تورم وجود دارد و هم امکان تجویز روش‌های درمان بهتری وجود دارد. این ماهیت علم است که هیچ‌وقت کامل نمی‌شود اما با گذشت زمان از نقص آن کاسته می‌شود. در همین راستا است که تحلیل نظری قدیمی علم اقتصاد راجع‌به تورم که بیش از دو قرن سابقه دارد، ابتدا بدون تفکیک بین کوتاه‌مدت و بلندمدت ادعا می‌کرد؛ سطح قیمت‌ها متناسب با حجم پول است و افزایش حجم پول عامل افزایش قیمت‌ها است.
    شنبه، ۲۰ دی ۱۴۰۴
  • پیش‌نیازهای اصلاحات ساختاری

    مقدمه: در سال‌های اخیر، تصویر نسبتا همگرایی از وضعیت صنعت ایران در اظهارات فعالان اقتصادی و گزارش‌های رسمی دیده می‌شود: رشد مستمر هزینه‌های تولید، نااطمینانی در دسترسی به انرژی و دشوارتر شدن برنامه‌ریزی برای بنگاه‌ها. فعالان از صنعتی سخن می‌گویند که زیر فشار همزمان ناترازی انرژی، تورم مزمن و بی‌ثباتی متغیرهای کلان، بخش قابل توجهی از ظرفیت تاب‌آوری خود را از دست داده است.
    پنجشنبه، ۱۸ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «پیامدهای فشار مالیاتی»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • پیامدهای فشار مالیاتی

    دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، راهبرد مالی خود را بر محور یک جراحی بزرگ قرار داده است: کاهش چشم‌گیر وابستگی به درآمدهای نفتی و در مقابل، تکیه بر درآمدهای مالیاتی. در این لایحه، سهم درآمدهای نفتی نسبت به سال قبل تقریبا نصف شده و در مقابل، هدف‌گذاری برای رشد ۴۲درصدی درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی شده است. اگرچه این حرکت در نگاه نخست، گامی به سوی انضباط مالی و رهایی از بند «دولت رانتی» به نظر می‌رسد، اما به‌عنوان کسی که سال‌ها در زمینه رانت‌های منابع و ساختار مالی دولت‌ها مطالعه کرده‌ام، معتقدم یک متغیر حیاتی در این میان نادیده گرفته شده است: اقتصاد زیرزمینی.
    چهارشنبه، ۱۷ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «آینه تمام‌نمای اقتصاد ایران»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • آینه تمام‌نمای اقتصاد ایران

    صنعت ساختمان نه‌فقط یک بخش اقتصادی، بلکه پیشران توسعه، اشتغال، رفاه اجتماعی و ثبات اقتصادی کشور است. در واقع صنعت ساختمان آینه تمام‌نمای اقتصاد ایران است.
    سه‌شنبه، ۱۶ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «توزیع یارانه انرژی»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • توزیع یارانه انرژی

    لایحه بودجه پیشنهادی دولت که ظاهرا دچار دست‌اندازی در مجلس هم شده است، توسط صاحب‌نظران زیادی از زوایای مختلف مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. از آنجا که من هرگونه بودجه پیشنهادی را در شرایط تورمی بالا و دشواری تامین مالی دولت، موضوعی جدی تلقی نمی‌کنم و احتمال زیاد می‌دهم که هر قانون بودجه‌ای هم تصویب شود، بسیار بعید است که قابل اجرا باشد و در ضمن اشکال مختلف سلطه مالی و میل به خرج کردن دولت حتی اگر از طریق قانون بودجه پیش نرود، از طریق عملیات فرابودجه‌ای و از طریق خلق نقدینگی پیش خواهد رفت، ضرورتی برای تحلیل و نقد بودجه نمی‌بینم. اما موضوعی که از زمان روی کار آمدن دولت کنونی گاه و بی‌گاه مطرح شده است و نشانه‌هایی از گنجاندن احتمالی آن در بودجه هست و ظاهرا توافقی بین دولت و مجلس هست که دنبال شود، افزایش قیمت انواع کالاها و خدماتی است که تاکنون به طرقی کنترل شده بود و اکنون تداوم آن قیمت‌ها ناممکن شده است.
    دوشنبه، ۱۵ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «رهایی از تعلیق کسب‌وکارها»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • رهایی از تعلیق کسب‌وکارها

    نوسانات قیمتی ارز به حدی رسیده است که فعالان بازار به‌خصوص در بازارهایی که قیمت نهایی کالا همبستگی کاملی با نرخ ارز دارد، قادر به ادامه فعالیت خود نیستند. مساله کاملا آشکار است؛ به قدری نوسانات قیمتی بالاست که فروشنده مطمئن نیست اگر الان کالای خود را بفروشد، سود که هیچ، حتی بتواند کالای بعدی را برای فروش جایگزین کند. در حقیقت بی‌ثباتی قیمتی موجب گسست در چرخه کسب‌وکار وی شده است. وقتی چرخه کاری فروشنده متوقف شود، تولیدکننده نیز دیگر متقاضی نخواهد داشت و‌ ای‌بسا خود تولیدکننده نیز نداند کالایش را باید به چه قیمتی بفروشد.
    یکشنبه، ۱۴ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «پادزهر جهش‌های ارزی»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • پادزهر جهش‌های ارزی

    روند افزایشی نرخ ارز در ماه‌‌ها و حتی سال‌‌های اخیر، بار دیگر این واقعیت بنیادین را پیش‌ روی سیاستگذاران و تحلیلگران اقتصادی قرار داده است که بازار ارز، نه یک بازار مستقل، بلکه برآیند مجموعه‌ای از ناترازی‌‌های ساختاری، محدودیت‌های بیرونی و تصمیمات سیاستی بعضا ناهماهنگ است. برخلاف روایت‌های ساده‌‌انگارانه‌ که نوسانات ارزی را صرفا به شوک‌‌های مقطعی، اخبار سیاسی یا رفتارهای هیجانی بازار نسبت می‌دهند، تداوم و تکرار جهش‌های ارزی نشان می‌دهد که مساله، ریشه‌ای‌تر و عمیق‌تر از آن است که با ابزارهای کوتاه‌‌مدت یا مداخلات مقطعی مهار شود.
    پنجشنبه، ۱۱ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «بودجه سیاسی یا اصلاحی؟»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • بودجه سیاسی یا اصلاحی؟

    در وانفسای نبود سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و اقدام برای مواجهه با چالش‌ها و مهار بحران‌های اقتصادی از جمله کاهش شدید ارزش پول ملی، تداوم تورم بالا و مهم‌تر از همه افزایش بی‌اعتمادی به سیاستگذاری‌های اقتصادی و احساس سرگردانی و بی‌پناهی فعالان اقتصادی و صاحبان سرمایه‌های خرد و کلان، انتظار برای ارائه لایحه بودجه سال۱۴۰۵ و رونمایی از نقشه راه یک‌ساله دولت برای راهبری اقتصاد کشور، به‌مثابه تنها روزنه امید پیش‌روی اقتصاد ایران تلقی می‌شد.
    چهارشنبه، ۱۰ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «نقش رئیس بانک مرکزی در بحران‌ها»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • نقش رئیس بانک مرکزی در بحران‌ها

    بر اساس ادبیات اقتصادی، رئیس بانک مرکزی نقش محوری در ایجاد اعتماد و اعتبار در سیستم اقتصادی یک کشور دارد. نقش رئیس بانک مرکزی، بر اساس سیاستگذاری، ارتباطات و استقلال رفتارها در اقتصاد شناسایی می‌شود و می‌تواند فضای اعتماد و اعتبار را در اقتصاد و زمینه ایجاد ثبات را در اقتصاد فراهم کند. همچنین در اقتصاد کلان نوین، بانک مرکزی نقش اصلی و کلیدی در به‌کارگیری سیاست‌های پولی در راستای ایجاد ثبات در اقتصاد بر عهده دارد. در واقع، بانک مرکزی نقش تثبیت‌کننده را در اقتصاد ایفا می‌کند. با توجه به نقش و جایگاه بانک مرکزی در اقتصاد کلان مدرن، در ادامه بر ابعاد مختلف تغییر رئیس بانک مرکزی در شرایط فعلی اقتصاد کشور پرداخته می‌شود.
    سه‌شنبه، ۰۹ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «ایران در مذاکرات «مارآلاگو»»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • ایران در مذاکرات «مارآلاگو»

    سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، به آمریکا که پنجمین سفر او به این کشور از زمان بازگشت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به کاخ سفید است، در حالی انجام می‌شود که بین این دو بر سر برخی موضوعات و مشخصا پیشبرد روند صلح در غزه برخی اختلافات روشی جدی وجود دارد. ترامپ تلاش می‌کند مطابق آنچه در سند استراتژی امنیت ملی سال ۲۰۲۵ آمده، پرونده‌های تنش و بحران در خاورمیانه را ببندد و از حضور نظامی آمریکا در منطقه بکاهد و به سمت اجرای دکترین مونرو در آمریکای لاتین حرکت کند. اما نتانیاهو بر این باور است که کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه به نفع ایران و به ضرر واشنگتن و تل‌آویو است و لذا سعی می‌کند با بزرگ‌نمایی تهدید ایران، نظر ترامپ را برای همراهی با انجام اقدام نظامی دیگر علیه تهران جلب کند.
    دوشنبه، ۰۸ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «کوچ سرمایه انسانی از صنعت»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • کوچ سرمایه انسانی از صنعت

    پدیده کمبود نیروی کار در بخش صنعت و بی‌رغبتی نیروی کار جوان به اشتغال در کارخانه‌ها را نمی‌توان صرفا به تغییرات فرهنگی، ناسازگاری نسلی یا ضعف انگیزه فردی فروکاست. آنچه امروز در قالب «کوچ نیروی کار از صنعت» مشاهده می‌شود، نشانه‌ای هشداردهنده از اختلال‌های عمیق‌تر در تصویر کلان اقتصاد ایران است؛ اختلال‌هایی که طی بیش از یک دهه انباشته شده است و اکنون خود را به‌صورت خروج سرمایه انسانی از بخش‌های مولد نشان می‌دهد. گزارش‌های متعدد از خالی‌شدن خطوط تولید، کمبود نیروی کار در صنایعی مانند نساجی و معادن و انتقال نیروی انسانی به بخش خدمات، همگی مؤید این واقعیت‌ هستند که صنعت ایران در حال از دست دادن یکی از حیاتی‌ترین نهاده‌های خود است.
    یکشنبه، ۰۷ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «سیاست‌های حمایتی در بودجه»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • سمت و سوی بودجه ۱۴۰۵

    لایحه بودجه دولت به‌عنوان سند سیاستگذاری مالی در اقتصاد اهمیت دارد و لذا تحلیل دقیق و صحیح آن می‌تواند به فهم شرایط اقتصادی کشور کمک کند. در ایران به دلایلی این سند اهمیت بیشتری دارد. یکی از این دلایل، فقدان سندی شفاف برای تبیین سیاست‌های اقتصادی سالانه دولت‌ها است و لذا نقش بودجه از این منظر دوچندان می‌شود. علاوه بر این به‌دلیل کسری بودجه ساختاری دولت در ایران نحوه تامین مالی این کسری بر بخش پولی اقتصاد اثر مهمی خواهد داشت. در کنار بعد سیاستگذاری مالی، سند بودجه نمایش‌دهنده مخارج دولت برای تامین مالی وظایفی است که دولت عهده‌دار آن است (سلامت، آموزش، سرمایه‌گذاری زیرساختی، حمایت از اقشار ضعیف، دفاع و...). از این منظر کاهش مخارج حقیقی دولت بدون اولویت‌بندی وظایف یا بهبود کارآیی، حاکی از کاهش کیفیت یا کمیت تامین کالاهای عمومی خواهد بود.
    شنبه، ۰۶ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «مسوولیت تصمیمات اقتصادی»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • مسوولیت تصمیمات اقتصادی

    «پوست در بازی» (Skin in the Game) عنوان کتابی از نسیم طالب و مفهومی در تصمیم‌گیری و مدیریت ریسک به معنای شریک بودن تصمیم‌گیر در پیامدهای تصمیمش، چه سود و چه زیان و سهم داشتن او در ریسک‌های آن است. وقتی سیاستگذار پوست در بازی دارد، تنها تجویزکننده یک برنامه کلان در کشور نیست، بلکه همه پیامدهای اقتصادی-اجتماعی آن را در زندگی شخصی‌اش نیز تجربه می‌کند و در قبال نتایج حتی ناخواسته سیاست پیشنهادی‌اش نیز پاسخ‌گوست؛ مانند فرماندهی که تنها دستور جنگ نمی‌دهد و همراه سربازان خود به جبهه جنگ می‌رود.
    پنجشنبه، ۰۴ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «دولت و اعتبار تعهد»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • دولت و اعتبار تعهد

    در پیچیده‌ترین بازی اقتصاد جهانی، ایران با معمایی سخت روبه‌روست؛ از یک‌سو، از مواهب ژئوپلیتیک، ذخایر استراتژیک و ظرفیت‌های منطقه‌ای بی‌نظیری برخوردار است و از سوی دیگر، در جذب پایدار شرکای اقتصادی، توسعه روابط تجاری و تثبیت جایگاه در زنجیره‌های ارزش جهانی، با چالش‌‌های مکرر مواجه است. در تحلیل‌های متداول، اغلب تقصیر به گردن عوامل بیرونی می‌افتد. اما شاید باید نگاه را به درون دوخت؛ به کانونی که تعیین‌کننده اعتبار ایران در عرصه بین‌الملل است و آن کیفیت حکمرانی اقتصادی است. بر اساس چارچوب نظری تعهد معتبر در اقتصاد سیاسی، ریشه بسیاری از دشواری‌های تعاملات اقتصادی ایران را باید در ناتوانی در ایجاد محیطی قابل پیش‌بینی، قاعده‌مند و قابل اتکا جست‌وجو کرد.
    چهارشنبه، ۰۳ دی ۱۴۰۴
  • «سرمقاله» دنیای اقتصاد را بخوانید و بشنوید!

    «سه گره کور اقتصاد ایران»

    دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.
  • سه گره کور اقتصاد ایران

    اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که دیگر نمی‌توان مشکلات آن را صرفا به شوک‌های مقطعی یا تصمیمات کوتاه‌مدت نسبت داد. تورم مزمن، رشد اقتصادی پایین یا منفی، افت سرمایه‌گذاری تا سطحی پایین‌تر از نیاز برای تامین استهلاک و کاهش رفاه خانوارها تا سرحد فقر در اکثریت جامعه نشان می‌دهد که مساله اصلی، ناترازی‌های ساختاری است. در چنین شرایطی، سیاست‌های واکنشی و موقت کارآمد نیستند و تنها یک چارچوب منسجم می‌تواند مسیر خروج از وضعیت موجود را روشن کند.