اثر حذف ارز ترجیحی بر صنعت نوشیدنی بررسی شد
نوسان شدید قیمت آبمیوه
در سالهای گذشته، بخشی از مواد اولیه و ملزومات تولید با استفاده از ارز ترجیحی تامین میشد و همین موضوع تا حدی از شدت افزایش قیمتها در بازار مصرف جلوگیری میکرد، اما با حذف این سیاست، هزینه تامین نهادهها به شکل محسوسی افزایش یافته است. صنعت آبمیوه به دلیل ماهیت تولید، وابستگی قابلتوجهی به مواد اولیه متنوع، کنسانترههای میوه، افزودنیها و همچنین انواع بستهبندی دارد که بخشی از آنها وارداتی است یا تولید داخلی آنها نیز متکی به مواد اولیه خارجی است. همین وابستگی باعث شده نوسان نرخ ارز و دشواریهای نقلوانتقال پول، اثر مستقیم و سریعی بر هزینه تمامشده تولید بگذارد.
از سوی دیگر، ساختار تولید در این صنعت بهمراتب پیچیدهتر از برخی دیگر از صنایع غذایی است. تنوع بالای محصولات، نیاز به ترکیب چند نوع کنسانتره در یک محصول و حساسیتهای کیفی، باعث شده هر اختلال در تامین یک قلم ماده اولیه، کل برنامه تولید را تحتتاثیر قرار دهد. همزمان، کندی واردات، طولانی شدن فرآیند تخصیص ارز و محدودیتهای ثبتسفارش، عملا سرمایه واحدهای تولیدی را برای مدت طولانیتری درگیر کرده و هزینههای مالی آنها را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، تولیدکنندگان علاوه بر رشد هزینهها، با مشکل تامین سرمایه در گردش نیز مواجهاند. موضوعی که در کنار نرخ بالای سود تسهیلات بانکی، فشار مضاعفی بر بنگاهها وارد کرده است. حاصل این وضعیت، کاهش حاشیه سود، تهدید استمرار تولید و در نهایت احتمال افزایش قیمت برای مصرفکنندهای است که خود نیز با محدودیت قدرت خرید دست و پنجه نرم میکند. علاوه بر این موارد، افزایش نرخ تامین انرژی و رشد نرخ حقوق و دستمزد هم شرایط این صنعت را سختتر کرده است. گزارش پیشرو به چالشهای تولیدکنندگان فعال در صنعت آبمیوه میپردازد.
تامین مواد اولیه؛ چالش اصلی تولیدکنندگان
ولیالله داودآبادی، فعال صنعت آبمیوه، درباره تاثیر حذف ارز ترجیحی بر تامین مواد اولیه کارخانههای تولیدکننده آبمیوه توضیح داد: این صنعت با مشکلات جدی در تامین مواد اولیه مواجه است. در کنار دشواریهای تامین مواد اولیه، قیمت تمامشده مؤلفههای تولید نیز بهطور چشمگیری افزایش یافته، طوری که در مقایسه با یک ماه گذشته تقریبا هیچ محصولی با قیمت ثابت در بازار وجود ندارد. بخش مهمی از بستهبندی آبمیوه، بهویژه پاکتها، وارداتی است و حتی تولیدکنندگان داخلی این اقلام نیز بخشی از مواد اولیه خود را از خارج تامین میکنند. مبنای پرداخت این خریدها یورو است که نرخ آن در مدت اخیر رشد قابلتوجهی داشته و فشار مضاعفی بر هزینههای تولید وارد کرده است. صنعت آبمیوه از نظر ساختار تولید با صنعت آب معدنی تفاوت اساسی دارد.
در حالی که تولید آب معدنی عمدتا به بطری، آب و لیبل محدود میشود، تولید آبمیوه زنجیره تامین پیچیدهتری دارد. برخی برندها تا ۵۰ نوع محصول مختلف تولید میکنند. برای نمونه، تولید آبمیوه هفتمیوه مستلزم استفاده از هفت نوع کنسانتره مختلف است. قیمت کنسانتره آلبالو که سال گذشته هر کیلوگرم حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود یکمیلیون تومان رسیده است. در نتیجه، از نی آبمیوه و پاکتهای بستهبندی گرفته تا کنسانتره، هزینههای حملونقل، انرژی و سایر نهادههای تولید، همگی با افزایش قیمت مواجه شدهاند.
او در ادامه گفت: از سوی دیگر، در حوزه تامین مواد اولیه هم اختلالهایی وجود دارد. معمولا زمانی که قیمت یک کالا افزایش پیدا میکند، میزان عرضه آن کاهش مییابد و همین موضوع به کمبود مواد اولیه در بازار دامن میزند. همزمان، روند واردات نیز با کندی قابلتوجهی همراه شده است. به عنوان نمونه، محمولهای که باید ظرف ۱۰ روز به دست تولیدکننده برسد، اکنون گاه با تاخیری نزدیک به یک ماه تحویل داده میشود. این تاخیرها بهمعنای خواب سرمایه و افزایش هزینههای مالی بنگاههاست و در نهایت بر قیمت تمامشده محصول اثر مستقیم میگذارد.
تحریم؛ عامل تشدید فشار بر صنعت آبمیوه
داودآبادی با اشاره به نقش تحریمها در شرایط فعلی صنعت تولید آبمیوه اظهار کرد: علاوه بر حذف ارز ترجیحی، تحریمها نیز مشکلات متعددی در حوزه صادرات و تامین مواد اولیه ایجاد کردهاند. از سوی دیگر، محدودیت ارتباط بانک مرکزی با بانکهای خارجی و الزام صادرکنندگان به بازگرداندن بخشی از ارز حاصل از صادرات به چرخه رسمی، فشارهای مالی این صنعت را تشدید کرده است.
این فعال صنعت آبمیوه درباره مشکلات تامین نقدینگی کارخانهها عنوان کرد: یکی دیگر از چالشهای جدی کارخانههای تولیدکننده آبمیوه، کمبود نقدینگی است. اگر پیشتر یک برند بزرگ برای ادامه فعالیت خود به حدود هزارمیلیارد تومان نقدینگی نیاز داشت، اکنون این رقم به حدود سه برابر افزایش یافته است. در عین حال، تامین سرمایه در گردش از طریق تسهیلات بانکی نیز با موانع متعددی همراه است. نرخ بالای بهره بانکی و شرایط دشوار دریافت وام باعث شده استفاده از تسهیلات بانکی برای بسیاری از تولیدکنندگان توجیه اقتصادی نداشته باشد. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان ناگزیرند برای جبران افزایش هزینهها، قیمت نهایی محصولات خود را افزایش دهند.
او افزود: حذف ارز ترجیحی علاوه بر موارد فوق، بر کاهش حاشیه سود کارخانهها هم اثر میگذارد. چرا که بسیاری از کالاها اکنون افزایش قیمت پیدا کردهاند. بنابراین بهدلیل افزایش قیمت کالاها، مصرف آنها هم روند نزولی پیدا میکند. در چنین شرایطی حتی بنکداران، سوپر مارکتها وهایپرمارکتها هم کمتر چنین محصولاتی را خریداری میکنند. چرا که مصرفکننده ترجیح میدهد کالاهای ضروریتر را تهیه کند. هرچند با وجود این شرایط، هنوز قیمت انواع آبمیوه نسبت به چند ماه گذشته افزایش پیدا نکرده، اما احتمال افزایش قیمت وجود دارد.
محدودیت تجارت
داودآبادی درباره فرآیند تجارت بعد از حذف ارز ترجیحی در صنعت تولید آبمیوه تشریح کرد: به گفته بعضی از مدیران این صنعت، بخشی از ثبتسفارشها در انتظار تامین و تخصیص ارز هستند. در عین حال، برای ثبتسفارشها سقف مشخصی تعیین شده است. برای مثال به گفته یکی از مدیران، سقف در نظر گرفتهشده حدود ۲۰۰ هزار دلار است و تولیدکنندگان معتقدند این رقم باید افزایش یابد. در شرایط فعلی، ثبتسفارش بیش از سقف تعیینشده عملا امکانپذیر نیست. مجموع این محدودیتها مشکلات متعددی برای تولید و صادرات ایجاد کرده است. در برخی موارد، واردات اقلام واسطهای یا مواد اولیه، پیشنیاز تولید محصولاتی است که در نهایت صادر میشوند. بنابراین اختلال در واردات، زنجیره تولید و صادرات را بهطور همزمان تحت تاثیر قرار میدهد.جلساتی هم با معاونان وزیر صمت برگزار شده و امید است برای رفع این مشکلات گشایشی حاصل شود.
دبیر انجمن تولید و صادرکنندگان کنسانتره و آبمیوه ایران، با اشاره به برخی مشکلات این صنعت پیشنهاد داد: تولیدکنندگان ملزم هستند قیمت مصرفکننده را روی بستهبندی محصولات درج کنند. با این حال، در عمل تولیدکننده فاکتور فروش را در اختیار خردهفروشان و فروشگاههای زنجیرهای قرار میدهد و فروشنده بر اساس حاشیه سود خود، قیمت نهایی را محاسبه و برچسبگذاری میکند. با توجه به نوسان مداوم هزینهها، بهویژه تغییرات ناشی از نرخ ارز، تولیدکننده امکان بهروزرسانی پیوسته قیمت درجشده روی بستهبندی را ندارد. در چنین شرایطی، صدور فاکتور میتواند به شفافیت بیشتر کمک کند و این امکان را به فروشنده بدهد که متناسب با شرایط جدید، برچسب قیمت را اصلاح کند.
در مجموع، شواهد نشان میدهد صنعت آبمیوه در شرایطی قرار گرفته که همزمان از چند جهت تحت فشار است. از یکسو افزایش شدید هزینه مواد اولیه، بستهبندی، حملونقل و انرژی و از سوی دیگر، دشواری در تامین ارز، کندی واردات، محدودیتهای ثبتسفارش و کمبود نقدینگی، حاشیه سود تولیدکنندگان را به حداقل رسانده است. پیچیدگی زنجیره تولید در این صنعت و وابستگی به اقلام متنوع وارداتی باعث شده هر اختلالی مستقیما بر تیراژ تولید و قیمت تمامشده اثر بگذارد. در سمت تقاضا نیز کاهش قدرت خرید خانوارها، بازار مصرف را کوچکتر کرده و ریسک فعالیت را بالا برده است.
در چنین فضایی، تداوم تولید با قیمتهای فعلی برای بسیاری از بنگاهها دشوار خواهد بود و در صورت تداوم این روند، افزایش قیمت محصولات، کاهش تنوع تولید یا حتی افت ظرفیت فعالیت واحدها دور از انتظار نیست. مگر آنکه در حوزه تامین ارز، تسهیل واردات مواد اولیه و حمایت از سرمایه در گردش تولیدکنندگان، تصمیمات موثری اتخاذ شود.
