نوسانات جهانی و آسیب‌پذیری ایران

بازارهای جهانی در وضعیت بی‌ثباتی به سر می‌برند. طلا، پس از صعودی تاریخی، حالا زیر ۴۸۰۰ دلار در نوسان است. این افت شدید نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران بزرگ در آستانه تغییر ریاست فدرال رزرو، دارایی‌های خود را به سوی پناهگاه‌های امن‌تر منتقل می‌کنند. در سوی دیگر، قیمت نفت، به‌ویژه نفت سنگین ایران و سبد اوپک، در میانه کشمکش ترس از رکود جهانی و تنش‌های ژئوپلیتیک معلق است. این نوسان برای ایران، که بودجه‌اش هنوز به نفت گره خورده، خبر خوبی نیست. اقتصاد ایران با وجود انزوای نسبی، همچنان در برابر این تکان‌های بزرگ جهانی بی‌دفاع است و تاثیر آن می‌تواند در چند جبهه خود را نشان دهد.

دلار گران و نفت ارزان

تصمیمات انقباضی احتمالی وارش دو سناریوی خطرناک را پیش روی ایران قرار می‌دهد. در سناریوی اول، سیاست‌های سخت‌گیرانه او منجر به تقویت بیشتر دلار می‌شود. این تقویت مستقیماً بر بازار ارز غیررسمی ایران فشار می‌آورد و می‌تواند ریال را در مسیر سقوط تازه‌ای قرار دهد. نتیجه، افزایش قیمت کالاهای وارداتی و شعله‌ور شدن مجدد آتش تورم است.

سناریوی دوم اما حتی ترسناک‌تر است. اگر سیاست‌های وارش به کاهش شدید رشد اقتصاد جهانی بینجامد، تقاضا برای نفت به شکل خطرناکی افت خواهد کرد. در این صورت، حتی تنش‌های ژئوپلیتیک هم نخواهد توانست مانع از سقوط سنگین قیمت نفت، از جمله نفت سنگین ایران، شود. چنین اتفاقی ضربه‌ای مهلک به درآمدهای نفتی دولت وارد می‌کند و کسری بودجه بی‌سابقه، کاهش یارانه‌ها و بحران در پرداخت‌های دولت را به دنبال خواهد داشت.

راه فراری هم هست؟

در این شرایط پیچیده، انفعال به معنای پذیرش کامل شوک است. اقتصاد ایران برای عبور از این تنگنا نیازمند اقدام سریع و هوشمندانه است. اولین قدم، تشکیل یک ستاد ویژه برای رصد لحظه‌ای تحولات جهانی و ارزیابی تاثیر آن بر بازارهای داخلی است. این ستاد باید با شفافیت، سناریوهای مختلف را تحلیل کند تا از گسترش شایعات جلوگیری شود. کنترل بازار طلای داخلی در برابر نوسان‌های سرسام‌آور جهانی نیز یک ضرورت فوری است تا دارایی‌های مردم دچار تلاطم شدید نشود.

اما راه‌حل اساسی‌تر، کاهش وابستگی بودجه به نفت است. دولت باید تنظیم بودجه را بر اساس بدبینانه‌ترین سناریوهای قیمت نفت پیش ببرد و تمام تمرکز خود را بر توسعه منابع مالیاتی و درآمدهای پایدار غیرنفتی قرار دهد. در نهایت، تقویت تولید داخلی و رفع موانع کسب و کار می‌تواند بهترین پناهگاه در برابر طوفان‌های خارجی باشد و تاب‌آوری اقتصاد را افزایش دهد.

زمان تنگ است

عصر جدید فدرال رزرو برای اقتصاد ایران، عصر ریسک‌های بزرگ است. ما همزمان با تهدید تشدید فشار ارزی و تورم از یک سو، و خطر شوک درآمدی ناشی از افت قیمت نفت از سوی دیگر روبرو هستیم. عبور از این بحران دووجهه تنها با خرد جمعی، مدیریت فعال و عزمی راسخ برای قطع وابستگی به اقتصاد تک‌محصولی ممکن خواهد بود. هر تاخیری در تصمیم‌گیری، ما را در برابر این طوفان جهانی آسیب‌پذیرتر خواهد کرد. آینده اقتصاد ایران در گرو تصمیماتی است که امروز و با نگاهی واقع‌بینانه به تحولات جهان گرفته می‌شود.