پیامدهای جهش قیمت خوراک دام بر تولید گوشت و لبنیات بررسی شد
شوک قیمتی نهاده به دامداری
فعالان صنعت دامداری میگویند در مقاطعی از دوره جنگ، حتی با وجود جهش شدید قیمتها نیز تامین یونجه به آسانی امکانپذیر نبود و کمبود عرضه، دامداران را ناگزیر به خرید از بازارهای غیررسمی و با نرخهایی بهمراتب بالاتر کرد. هرچند با فروکش کردن تنشها و بازگشت نسبی آرامش به بازار، قیمت این محصول تا حدود ۳۰ هزار تومان تعدیل شده است، اما همچنان بیش از دو برابر سطح قیمتی سال گذشته قرار دارد. برخی فعالان این حوزه حتی از افزایش چند برابری قیمتها و دشواری دسترسی به علوفه در برخی مناطق کشور طی ماههای جنگ خبر میدهند. این روند در کنار رشد بهای سایر نهادههای کشاورزی و دامی، هزینه تولید گوشت، شیر و سایر فرآوردههای دامی را افزایش داده و فشار مضاعفی را بر واحدهای دامداری کشور تحمیل کرده است.
کاهش انگیزه سرمایهگذاری دامداران
افزایش قیمت علوفه در شرایطی رخ داده که دامداران همزمان با محدودیتهای مالی گسترده مواجه هستند. در سالهای اخیر سرمایه در گردش مورد نیاز واحدهای دامداری به شکل محسوسی افزایش یافته است. دامداری که پیش از این با سرمایه مشخصی میتوانست خوراک مورد نیاز دام خود را برای چند ماه تامین کند، امروز برای همان حجم تولید به منابع مالی چند برابری نیاز دارد. در چنین شرایطی بسیاری از واحدهای تولیدی ناچار شدهاند از حجم فعالیت خود بکاهند یا بخشی از سرمایهگذاریهای توسعهای را متوقف کنند. دسترسی محدود به تسهیلات بانکی و افزایش هزینه تامین مالی نیز این مشکلات را تشدید کرده است. از سوی دیگر، افزایش هزینههای تولید لزوما به معنای افزایش درآمد تولیدکنندگان نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها موجب شده بازار محصولات پروتئینی نیز با رکود نسبی تقاضا مواجه شود. بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند امکان انتقال کامل افزایش هزینهها به مصرفکننده وجود ندارد و همین موضوع سودآوری بنگاههای تولیدی را تحت فشار قرار داده است. نتیجه این وضعیت، کاهش انگیزه سرمایهگذاری، افت تولید و افزایش نااطمینانی در بخش دامپروری است.
کارشناسان هشدار میدهند تداوم روند رشد هزینههای خوراک دام میتواند آثار بلندمدتی بر امنیت غذایی کشور برجای بگذارد. در شرایطی که تولیدکنندگان با افزایش هزینهها و محدودیت منابع مالی دستوپنجه نرم میکنند، سیاستهای حمایتی هدفمند، تسهیل دسترسی به منابع مالی و ایجاد ثبات در بازار نهادهها بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. در غیر این صورت، فشار هزینهای موجود میتواند به کاهش ظرفیت تولید و تشدید نوسانات بازار محصولات دامی منجر شود.
خطر افت تولید بنگاهها
فعالان حوزه نهادههای دامی بر این باورند که افزایش قیمت نهادههایی مانند یونجه فشار قابلتوجهی بر دامداران وارد کرده و هزینه تامین نقدینگی و سرمایه در گردش واحدهای تولیدی را افزایش داده است. به گفته آنها، رشد قیمت نهادهها مستقیما بهای تمامشده محصولات لبنی و گوشتی را افزایش میدهد و در صورت تداوم میتواند به کاهش تولید منجر شود.
در این باره داود رنگی، رئیس هیاتمدیره اتحادیه واردکنندگان نهادههای دامی و نایبرئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» گفت: افزایش قیمت نهادههایی مانند یونجه، مطمئنا هزینه دامداران را افزایش میدهد. در نتیجه دامداران در حوزه تامین نقدینگی و مدیریت تنخواه خود با چالشهایی مواجه خواهند شد.
این عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران افزود: همچنین باید توجه داشت که افزایش نهادههای دامی به رشد بهای تمامشده محصولات لبنی و گوشتی منجر میشود. این موضوع نیز در حجم تولید اثرگذار خواهد بود و تداوم این وضعیت میتواند تولید را به صورت قابلتوجهی کاهش دهد. همچنین، افزایش قیمتها، خرید مصرفکنندگان را کاهش میدهد. البته باید اشاره کرد که در بازار گوشت، میزان تقاضا به شدت کاهش یافته است. برای مثال، بهرغم آنکه قیمت مرغ نسبت به بهای تمامشده آن پایینتر است، مصرفکننده همچنان قدرت خرید مرغ را نیز ندارد.
راهکار تامین مالی بنگاهها
تحولات بازار نهادههای دامی نشان میدهد که چالش امروز دامداران صرفا به افزایش قیمت یک یا چند قلم خوراک دام محدود نمیشود، بلکه مساله اصلی به رشد مستمر هزینههای تولید و کاهش توان مالی بنگاهها بازمیگردد. در چنین شرایطی، حتی افزایش تدریجی قیمت محصولات نهایی نیز نمیتواند فشار هزینهای موجود را به طور کامل جبران کند؛ زیرا بازار مصرف با محدودیت تقاضا مواجه است و خانوارها توان خرید گذشته را ندارند. از سوی دیگر، افزایش قیمت علوفهای مانند یونجه، که بخش مهمی از جیره غذایی دام را تشکیل میدهد، زنگ هشدار تازهای برای تولیدکنندگان به شمار میرود. هرچه هزینه خوراک دام افزایش یابد، نیاز واحدهای تولیدی به سرمایه در گردش نیز بیشتر خواهد شد. این در حالی است که بسیاری از دامداران از دشواری دسترسی به منابع مالی و تسهیلات بانکی گلایه دارند.
در پایان باید اشاره کرد که بررسی روندهای موجود نشان میدهد تداوم این وضعیت میتواند به کاهش تعداد دام مولد، افت سرمایهگذاری در واحدهای دامداری و کاهش تولید محصولات پروتئینی منجر شود. از این رو فعالان بخش خصوصی معتقدند سیاستگذار باید همزمان با مدیریت بازار نهادهها، راهکارهایی برای تامین نقدینگی تولیدکنندگان و کاهش هزینههای مالی آنها در نظر بگیرد. در غیر این صورت، فشار هزینهای موجود نه تنها تولیدکنندگان، بلکه مصرفکنندگان را نیز تحتتاثیر قرار خواهد داد و آثار آن در بازار گوشت، لبنیات و سایر محصولات دامی نمایان خواهد شد.
