«دنیایاقتصاد» ریشههای بحران در بازار دارو را بررسی کرد
وقتی پیدا کردن دارو، خود درد است
این سوال کوتاهی است که این روزها همه کسانی که به بهانههای جزئی به دکتر و یا مراکز درمانی مراجعه میکنند با آن مواجه هستند. البته موضوع گرانی را باید در کنار نبود داروها با هم دید؛ با نزدیک شدن به فصل شیوع بیماریهای تنفسی واکسن آنفلوآنزا نیز بهدلیل محدودیت واردات هنوز تامین نشده است. هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، اعلام کرده است واکسن آنفلوآنزا قطعا تا مهر نمیرسد و از مردم درخواست کرده است برای افزایش سیستم ایمنی بدن از روشهای دیگر استفاده کنند و در معابر عمومی ماسک بزنند.
زهرا شربت کیدوزیل را که ماه پیش برای نوزاد ۹ماههاش ۳۵۰هزار تومان خریده بود، این ماه به قیمت ۹۵۰هزار تومان تهیه کرده است. مسکن نوافن از ورقی ۱۵هزار تومان در دی ماه به ۷۸هزار تومان در شهریور رسیده است. خبرگزاری مهر هم در گزارشی به مقایسه ارقام برخی داروها در شهریور ماه سال گذشته و شهریور ماه جاری پرداخته است؛ گاباپنتن ۳۰۰ در شهریور ۱۴۰۴، ۳۰۰هزار تومان بوده و در شهریور ۱۴۰۵، به ۹۶۰هزار تومان رسیده است. قیمت هر بسته استامینوفن کدئین از ۱۳۷هزار تومان در شهریور ۱۴۰۴، به ۶۵۰هزار تومان در شهریور ۱۴۰۵، افزایش یافته است. فلوکستین ۲۰ از ۱۷۵هزار تومان به ۳۵۰هزار تومان رسیده است. ایبوپروفن از ۲۰۰هزار تومان به ۴۲۰هزار تومان افزایش قیمت داشته است. آموکسیسیلین از ۳۲۰هزار تومان به یکمیلیون و ۲۳۰هزار تومان، رسیده است و قرص کلاریترومایسین از ۴۵۰هزار تومان در شهریور ۱۴۰۴، به یکمیلیون و ۵۸۰هزار تومان در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. یک دکتر داروساز در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» این اعداد را تایید کرده است.
افزایش قیمت یک سوی چالش بیماران است و کمبود یا نبود دارو، سوی دیگر ماجرا است. برخی داروهای سرطان و تعدادی از داروهای اعصاب و روان، فاکتور ۱۳ بیماران هموفیلی از جمله داروهایی هستند که به ندرت و با سختی فراوان تهیه میشوند. سارا برای خرید داروی پوکی استخوان دو هفته در داروخانههای تهران سرگردان بود، او در نهایت به واسطه یک آشنا توانست دو نسخه از دارو را تهیه کند، اما علاوه بر کمبود، گرانی هم او را شوکه کرد، دارویی که دفعه آخر آن را به قیمت ۶میلیون تومان خریده بود، حالا مجبور شد با رقم ۱۱میلیون تومان تهیه کند. افزایش قیمت و کمبود دارو برای بسیاری از بیماران و خانوادههایشان در ماههای اخیر مکررا تکرار شده است. جنگ، حذف ارز ترجیحی و توقف محمولههای دارو در مسیرهای ترانزیتی و بنادر دلایل اصلی است که برای گرانی دارو اعلام میشود. محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، اخیرا اعلام کرده که این وزارتخانه در تلاش است تا در تعامل با رئیسجمهور، مسوولان بیمه و سازمان برنامه و بودجه پوشش بیمه را در حوزه دارو افزایش دهد. به گفته او گرانی دارو امری طبیعی است؛ چراکه اکنون با تورم در حملونقل و مواد اولیه دارویی مواجه هستیم که به گرانی دارو منجر شده است.
ریشه گرانی و کمبود دارو از نگاه مجلس
سلمان اسحاقی، نایب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» میگوید تصمیمات کلامی دولت منجر به بحران کمبود جدی دارو شده است: «ارز دولتی که باید در اختیار نظام سلامت قرار گیرد متوقف و با تعلل تخصیص پیدا میکند، رویهای که از گذشته بوده و یا صد درصد تخصیص پیدا نمیکرد یا به موقع نبوده و به افزایش قیمت دارو منجر شده است.» به اعتقاد اسحاقی، مساله عدم تعهد بیمهها نیز در این زمینه بیتاثیر نیست؛ چراکه در نظام سلامت ضعیفترین بخش هستند و توانایی پرداخت مابهالتفاوت افزایش قیمت دارو را ندارند.»
نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس میگوید: این امر به امتناع داروخانهها برای عرضه داروهایی که تحت تکلیف بیمهها هستند، منجر میشود و همین موجب میشود دارو از بازار سیاه سر در بیاورد. بیتوجهی به تولید دارو در کشور نکته دیگری است که اسحاقی معتقد است در رشد قیمتها اثرگذار است و میگوید هیچ منابع جدیدی در دوران جنگ شناسایی و تامین نشده است و نسبت به آن هشدار میدهد: «هشدار میدهیم که جامعه با پدیده پذیرش تداوم درد از سوی بیماران بهدلیل گرانی دارو روبهرو خواهد شد؛ چراکه بیمار وقتی میبیند هزینه درمان افزایش یافته و هزینه تامین دارو نیز بسیار گران است، درمان را متوقف و به سمت درمانهای خانگی میرود.»
هشدار چالش در تامین داروهای ساده تا پایان سال
او هشدار میدهد که احتمال دارد قیمت بعضی داروها تا چندین برابر افزایش یافته و تا پایان سال به جایگاهی برسد که برخی بیماران نخواهند توانست داروهای ابتدایی درباره بیماریهای سادهای همچون آنفلوآنزا و سرماخوردگی را تامین کنند و خواستار ورود قوه قضائیه به این ماجرا شد. به گفته اسحاقی، شاهد مرگ برخی بیماران سرطانی و بیماران هموفیلی هستیم؛ چراکه داروهای داخلی عوارض زیادی دارد و باید از داروهای خارجی استفاده میکردند و در این برهه بهدلیل تحریمهای ظالمانه آمریکا و افزایش قیمت ارز از این ظرفیت استفاده نشد و شاهد اتفاق نامبارک در افزایش تعداد فوتیها بودیم.
نایب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس درباره تاثیر جنگ در بحران تامین، عرضه و افزایش قیمت دارو میگوید: «جنگ یک ابزار برای عدم پاسخگویی دولت است. ما معتقدیم با کشورهای چین و روسیه و پاکستان و هندوستان در ارتباط هستیم و اگر در گزارشها میگویند که با این کشورها در ارتباط هستند و از ما حمایت کردند و چنین ارتباطی وجود دارد، استفاده از واژه جنگ فقط برای فرار از پاسخگویی در این حوزه است.»
جنگ بهانه است
او در واکنش به اینکه در این مدت چقدر دارو از این کشورها وارد شده است، میگوید این باید یک مطالبه و در قالب سوال باشد: «آقای پوتین اعلام کردند در یک سال گذشته که ایران درگیر جنگ بود برای تامین کالاها کمک کرده است، آیا دولت در این کالاها تامین دارو و تجهیزات اولیه پزشکی را لحاظ کرده است؟ براساس پیگیری که کردیم در هیچکدام از مذاکرات تامین دارو دیده نشده است.» اسحاقی میگوید در مذاکرات پاکستان انتظار داشتیم که با صلیب سرخ رایزنی شود. دولت به نظام حقوق بینالملل توجهی نمیکند و این اراده در مذاکرات ایران وجود نداشته که درباره تامین دارو به آن توجه ویژه کنند.
او در واکنش به اینکه آیا برای برداشت از صندوق توسعه ملی در راستای تامین ارز دارو و جلوگیری از کاهش قیمتها رایزنی انجام شده یا خیر میگوید: «رایزنی انجام شده است. صندوق توسعه ملی یکی از ارکانهای حاکمیتی است و مجلس ضعف نظارتی خود را در حوزه نهادهای حاکمیتی درک میکند و نمیداند منابع اعتباری که برای نهادهایی همچون بنیاد مستضعفان و بنیاد علوی، از صندوق توسعه ملی دیده شده در کجا هزینه میشود و مجلس هیچ ردی ندارد که اعتبارات کجا هزینه میشود و چرا این منابع در نظام سلامت هزینه نمیشود.»
افزایش هزینه حملونقل دارو
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» معتقد است که افزایش قیمت دارو را نمیتوان صرفا به یک عامل نسبت داد و میگوید: «افزایش هزینه مواد اولیه، بستهبندی، حملونقل، نرخ ارز و سایر نهادههای تولید، در کنار شرایط اقتصادی و تحولات ماههای اخیر، بر قیمت تمامشده دارو اثر گذاشته و اصلاح قیمت یکی از ابزارهای حفظ تولید و استمرار تامین است.»
وی همچنین افزایش هزینه حملونقل را نیز در این زمینه اثرگذار میداند و میگوید: «در ماههای اخیر هزینه حمل برخی محمولهها به شکل قابلتوجهی افزایش یافته است؛ بهعنوان نمونه هزینه حمل یک کانتینر از مسیرهایی مانند هند و چین که پیشتر حدود دو تا سه هزار دلار بود، در مقاطعی به حدود ۳۰ هزار دلار رسیده است.» سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره این دیدگاه که جنگ صرفا بهانهای برای توجیه مشکلات بازار دارو بوده است، تاکید دارد که نمیتوان فاکتور جنگ را از معادلات تامین دارو حذف کرد: «همانطور که درست نیست همه مشکلات موجود را به جنگ نسبت دهیم. کمبود دارو معمولا یکشبه ایجاد نمیشود و ممکن است ریشه آن به چهار یا پنج ماه قبل بازگردد. در سال گذشته نیز با وجود تامین منابع ارزی، در یک دوره حدود ششماهه انتقال ارز به طرف خارجی با مشکل مواجه شد و بخشی از ارزها با تاخیر قابلتوجه منتقل شد.»
هاشمی درباره تهیه دارو از شرکتهای هندی توضیح میدهد: «در دوره جنگ نیز مسیرهای انتقال دارو و مواد اولیه با محدودیت مواجه شد. برای نمونه، در تامین برخی مواد اولیه از هند، همکاری طرف هندی وجود داشت؛ اما نبود مسیر زمینی مستقیم و محدودیت در مسیرهای دریایی و هوایی باعث شد انتقال برخی محمولهها با دشواری مواجه شود. بنابراین باید میان «تامین» و «انتقال» دارو تفاوت قائل شد. ممکن است یک شرکت دارو یا ماده اولیه را خریداری کرده باشد، اما بهدلیل محدودیتهای حملونقل یا انتقال پول، محموله با تاخیر به کشور برسد.»
تاثیر ارز بر قیمت دارو
وی همچنین نقش بیمهها در قیمت دارو را بسیار مهم میداند؛ چراکه اصلاح قیمت دارو نباید به همان میزان به افزایش پرداخت از جیب بیمار منجر شود: «وقتی قیمت تمامشده دارو افزایش پیدا میکند و برای استمرار تولید نیاز به اصلاح قیمت وجود دارد، لازم است پوشش بیمهای نیز متناسب با آن مورد توجه قرار گیرد تا فشار اصلی به بیمار منتقل نشود. از سوی دیگر، بیمهها یکی از حلقههای نقدینگی زنجیره دارو هستند. تاخیر در پرداخت مطالبات داروخانهها میتواند نقدینگی این بخش را تحت تاثیر قرار دهد و این مساله به شرکتهای پخش و تولیدکنندگان نیز منتقل شود. بنابراین حمایت بیمهای باید همزمان با اصلاح قیمت مورد توجه باشد تا اصلاح قیمت با افزایش غیرقابلتحمل سهم پرداختی مردم همراه نشود.»
وی درباره اقدامات انجامشده برای کنترل بازار دارو به تقویت ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات پزشکی اشاره میکند و میگوید: «۷۰۰میلیون دلار برای تقویت ذخایر راهبردی اختصاص یافت که ۳۵۰میلیون دلار آن به منابع ریالی تبدیل شد و برای خرید از تولیدکنندگان داخلی مورد استفاده قرار گرفت. در بخش خارجی نیز منابع ارزی برای تامین دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک اختصاص یافت و تاکنون کالاهایی به ارزش ۱۸۴میلیون دلار وارد کشور شده است.» وی درباره استفاده از منابع صندوق توسعه ملی توضیح میدهد که در سال گذشته ۳۰۰میلیون دلار از صندوق توسعه ملی برای تامین دارو و تجهیزات پزشکی تخصیص یافت. علاوه بر این، یکمیلیارد دلار نیز با سازوکار دیگری برای حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اختصاص یافت که از این میزان، ۷۰۰میلیون دلار برای ایجاد ذخایر راهبردی در نظر گرفته شد و ۳۰۰میلیون دلار برای پرداخت بخشی از بدهیهای نظام سلامت مورد استفاده قرار گرفت.
هاشمی در پاسخ به این موضوع که آیا عدم تخصیص بهموقع ارز در افزایش قیمت دارو موثر بوده است، این موضوع را اثرگذار میداند؛ اما معتقد است باید میان «تخصیص ارز»، «تامین ارز» و «انتقال ارز» تفاوت قائل شد: «در مقطعی منابع ارزی وجود داشت، اما مشکل اصلی انتقال ارز به طرف خارجی بود. این موضوع باعث شد برخی شرکتها با وجود اینکه ماهها قبل ریال مورد نیاز را تامین کرده بودند، نتوانند ارز خود را بهموقع دریافت کنند و در نتیجه خرید مواد اولیه یا داروی مورد نیاز با تاخیر مواجه شود. وقتی انتقال ارز چند ماه به تاخیر میافتد، اثر آن بلافاصله در بازار دیده نمیشود؛ زیرا شرکت ممکن است برای مدتی از موجودی قبلی استفاده کند، اما چند ماه بعد این تاخیر خود را در کاهش تولید، تاخیر در واردات یا کمبود دارو نشان میدهد. برای تحلیل دقیق افزایش قیمت، باید مجموعه عوامل موثر بر هزینه تولید و تامین را همزمان در نظر گرفت.»
