الگوی «دفرا» در جذب نقدینگی
دنیای‌اقتصاد - علی قاسمی : شرکت فرآوردههای تزریقی ایران با ارزش بازار نزدیک به ۲هزار و ۸۰۰میلیارد تومان، یکی از شرکت‌هایی است که سهام آن با نماد «دفرا»، در بازار دوم بورس معامله می‌شود. این شرکت، یکی از تولیدکنندگان خصوصی دارو در این صنعت است و با توجه به اینکه محصول اصلی آن محلول‌‌‌ها و قطره‌‌‌های چشمی است، نسبت به سایر محصولات دارویی، حاشیه سود بالاتری دارد. به‌واسطه قرارگرفتن یک شرکت پخش دارو در شرکت‌های زیرمجموعه «دفرا»، این مزیت ایجاد شده است تا شرکت فرآوردههای تزریقی ایران، در کنترل و مدیریت ریسک نقدینگی به‌خوبی عمل کند و نسبت به سایر شرکت‌های صنعت دارو، دوره وصول مطالبات کمتری داشته باشد. همچنین این شرکت، عمده نقدینگی خود را صرف تحقیق و توسعه و افزایش تولید قطره چشمی و از این بابت درآمدهای خوبی را شناسایی کرده؛ به طوری که تولید این محصول در سال‌جاری بیش از ۱۰۰درصد افزایش یافته است. همچنین این امر، موجب افزایش ۴۵ تا ۵۰درصدی درآمدهای عملیاتی در سال آینده خواهد شد. حاشیه سود این شرکت هم در سال‌های آینده، به احتمال زیاد روند افزایشی خواهد داشت.
تاریخچه
شرکت فرآوردههای تزریقی و دارویی ایران، در تاریخ ۲۳ اسفندماه ۱۳۳۵ به دنبال قراردادی که بین شرکت دون‌‌‌باکستر آمریکا و شرکت تام‌‌‌تریدینگ ایران منعقد شد، با نام شرکت لابراتوارهای دون‌‌‌باکستر تاسیس شد. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، مذاکراتی در خصوص تعیین مدیران شرکت‌های چندملیتی دارویی انجام شد. پس از این رویداد، مطابق مصوبه هیات پنج‌‌‌نفری مقرر شد که شرکت به تملک دولت درآید. طبق صورتجلسه مجمع عمومی فوق‌العاده مورخ اول مهرماه ۱۳۶۰ نام شرکت به فرآوردههای تزریقی ایران تبدیل شد و در تاریخ ۱۷دی ۱۳۶۴ طبق رای دیوان داوری لاهه سهام آن به تملک دولت جمهوری اسلامی ایران درآمد. سپس در سال ۱۳۶۹ مالکیت شرکت به صاحبان سهام اولیه واگذار شد. همچنین در سال ۱۳۷۶ نوع شرکت به سهامی عام تبدیل و در سال ۱۳۷۷ در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شد. در سال ۱۳۸۴ نیز نام شرکت به شرکت فرآوردههای تزریقی و دارویی ایران تغییر کرد. در حال حاضر مالکیت بیش از ۲۷درصد شرکت برعهده محمدحسین محتشمی است و ۱۲درصد از سهام شرکت نیز در اختیار شرکت سرمایه‌گذاری آتیه صباست. همچنین شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین بیش از ۴درصد سهام شرکت را در اختیار دارد.
«دفرا»؛ سربلند در مدیریت ریسک
صنعت دارو و شرکت فرآوردههای تزریقی ایران، تحت‌تاثیر افزایش شدید نرخ ارز و تورم افسارگسیخته با ریسک‌‌‌هایی مواجه‌اند. به نظر میرسد، نماد «دفرا» در مدیریت و کاهش این ریسک‌‌‌ها به‌خوبی عمل کرده؛ چرا که حاشیه سود این شرکت، از وضعیت باثباتی برخوردار بوده و سود هرسهم این شرکت نیز افزایش یافته است. این شرکت در سال‌جاری با خرید به‌موقع مواد اولیه موردنیاز، خود را در مقابل تلاطم‌‌‌های ارزی بیمه کرده است. تولید محلول و قطرهچشمی در میان محصولات دارویی حاشیه سود زیادی را نسبت به سایر محصولات، به ارمغان می‌‌‌آورد؛ اما حفظ و ثبات این حاشیه سود، از اهمیت زیادی برخوردار است و به نظر میرسد شرکت فرآوردههای تزریقی ایران با وجود این ریسک‌‌‌ها همچنان از حاشیه سود خود به‌خوبی محافظت کرده است.
یکی از ریسک‌‌‌هایی که گریبان‌‌‌گیر همه شرکت‌های دارویی بوده و درآمد عملیاتی آنها را با نااطمینانی همراه کرده، قیمت‌گذاری دستوری و دخالت‌‌‌های دولتی است. بررسی‌‌‌ها حاکی از آن است که دوره وصول مطالبات شرکت فرآوردههای تزریقی ایران، نسبت به سایر شرکت‌های صنعت دارویی، مقدار کمتری داشته و این شرکت با ایجاد ارتباط موثر با شرکت‌های پخش توانسته است، مطالبات خود را به‌خوبی پیگیری کند و ریسک‌‌‌های ناشی از نقدینگی خود را به‌طور موثر کاهش دهد. همچنین یکی از زیرمجموعه‌‌‌های نماد «دفرا»، پخش سراسری مشاطب است. وجود یک شرکت پخش در میان شرکت‌های زیرمجموعه «دفرا»، به دلیل فروش محصولات و مدیریت ریسک نقدینگی نوعی مزیت به حساب می‌‌‌آید. رقبای شرکت در صنعت دارو، شرکت‌های داروسازی شهید قاضی تبریز، داروسازی ثامن مشهد، شیراز سرم و بخشی از خطوط تولید کارخانه‌های داروپخش هستند. با توجه به شرایط موجود، شرکت فرآوردههای تزریقی ایران، پیش‌بینی کرده است که با ترکیب محصولات و بازاریابی قوی بخش عمدهای از بازار محصولات را در اختیار داشته باشد.
بررسی صورت جریان نقد
جریان نقد ورودی ناشی از فعالیت‌‌‌های عملیاتی در ۶ماه اول سال‌جاری، نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸۸درصد افزایش یافته است. دلیل این امر نقدفروشی محصولات یا فروش آنها با دوره وصول مطالبات پایین است. هرچقدر شرکت دارویی نقدینگی بیشتری در اختیار داشته باشد، این حجم از پول را وارد پروژه‌‌‌های تحقیق و توسعه کرده یا در فعالیت‌‌‌های دیگر سرمایه‌گذاری می‌کند. همان‌طور که کاملا مشهود است، جریان نقدینگی حاصل از فعالیت‌‌‌های سرمایه‌گذاری و تامین مالی با خروج پول همراه بوده که عمدتا به دلیل سرمایه‌گذاری کوتاه‌‌‌مدت و افزایش تقسیم سود است. همچنین بررسی صورت جریان نقدی «دفرا» نشان می‌دهد که جریان نقد حاصل از عملیات در نیمه اول سال ۱۴۰۱ نسبت به مدت مشابه قبل، ۷۷درصد افزایش یافته است، این درحالی است که درآمد عملیاتی شرکت در ۶ماه اول سال‌جاری نسبت به سال گذشته، افزایش ۵۱درصدی را تجربه کرده است. از طرفی دوره وصول مطالبات در این مدت روند کاهشی داشته است.
پیش‌بینی وضعیت تولید
شرکت فرآوردههای تزریقی ایران، در چهار سال اخیر، سه محصول محلول ۵۰۰سیسی، محلول هزار سیسی و قطرهچشمی را تولید کرده است. مهم‌ترین و پرفروش‌‌‌ترین محصول شرکت محلول ۵۰۰سیسی است. میزان تولید این محلول، از ۲۴میلیون بطری در سال ۱۳۹۷ به ۴۳میلیون بطری در سال ۱۴۰۰ افزایش یافته است. به نظر میرسد، با افزایش قیمت مواد اولیه و بهای تمام‌شده، قیمت محصولات نیز افزایش یابد. همزمان‌شدن افزایش قیمت دارو و کاهش قدرت خرید مردم، موجب شده است تا تقاضا برای محصولات دارویی کاهش یابد. بنابراین شرکت نیز در بودجه خود پیش‌بینی کرده است که در ۶ماه دوم سال ۱۴۰۱، حدود ۱۶میلیون و ۸۰۰هزار بطری از این محلول تولید کند. بنابراین در صورت تحقق این امر، میزان تولید این محصول تا پایان سال ۱۴۰۱ به ۳۴میلیون بطری برسد. میزان تولید این محصول از ابتدای سال‌جاری تا پایان آبانماه، حدود ۲۴میلیون بطری بوده است که به نظر میرسد، در صورت تحقق تولید ۳میلیون بطری در ماه، بودجه شرکت به صورت کامل محقق خواهد شد. همچنین بررسی میزان تولید محلول هزار سیسی نشان می‌دهد که تولید این محلول در سال ۱۴۰۰ به کمتر از یک‌‌‌سوم سال ۱۳۹۷ کاهش یافته است. شرکت نیز پیش‌بینی کرده است که حدود ۶میلیون و ۵۰۰هزار بطری از این محلول را برای عرضه در بازار تولید کند.
تولید محصول قطرهچشمی نیز به‌واسطه اجرای طرح‌‌‌های جدید توسعه، با افزایش چشمگیری همراه بوده؛ به طوری که تولید این محصول در سال ۱۴۰۰، حدود ۵۸میلیون عدد بوده و در نیمه اول سال‌جاری، به ۴۸میلیون و ۸۰۰هزار عدد رسیده است. افزایش ۱۶۷درصدی تولید قطرهچشمی در نیمه اول سال ۱۴۰۱ نسبت به مدت مشابه سال قبل، حاکی از آن است که این شرکت عمده تمرکز خود را بر تولید و توسعه این محصول گذاشته و از این محل نیز درآمد زیادی به دست آورده است.
افزایش نرخ دارو
با توجه به اطلاعیه‌‌‌هایی که درباره افزایش نرخ محصولات دارویی در سامانه کدال منتشر شده، نرخ محصولات این شرکت از ابتدای سال‌جاری تاکنون بیش از ۱۱۰درصد افزایش یافته است. با فرض خوش‌بینانه انتظار می‌رود، نرخ مواد دارویی شرکت در ادامه سال نزدیک به ۲۰درصد افزایش یابد. با توجه به اینکه در سال آینده، نرخ ارز نیمایی جهش شدیدی نخواهد داشت و قطعا مانند سال گذشته، حذف ارز ترجیحی تکرار نخواهد شد، پیش‌بینی می‌شود، نرخ محلول ۵۰۰سیسی حدود ۱۱درصد و نرخ محصول هزار سیسی حدود ۳۰درصد افزایش قیمت را تجربه کند. در کنار این موارد، قطرهچشمی نیز احتمالا افزایش ۴۰درصدی را تجربه خواهد کرد.
افزایش ملایم درآمدهای عملیاتی
در صورتی که مفروضات اشاره‌شده در سال ۱۴۰۱ به وقوع بپیوندد، به احتمال زیاد، درآمد شرکت تا پایان سال‌جاری، به حدود ۷۱۳میلیارد تومان خواهد رسید. گزارش‌های ماهانه و مجموع درآمد شرکت تا پایان آبانماه سال‌جاری نشان می‌دهد که این شرکت در هشت‌ماه ابتدایی سال حدود ۵۰۰میلیارد تومان درآمد شناسایی کرده و حدود ۷۰درصد از درآمد کل سال، در بودجه ۱۴۰۱ خود را محقق کرده است. همچنین درآمد «دفرا» در سال آینده به هزار و ۱۰۰میلیارد تومان نزدیک خواهد شد. با این تفاسیر درآمدهای عملیاتی شرکت در سال ۱۴۰۱، حدود ۳۵درصد رشد خواهد کرد و درآمدهای عملیاتی در سال آینده نیز، با توجه به افزایش تولید قطرهچشمی، افزایش ۵۳درصدی را تجربه خواهد کرد. به نظر میرسد در سال آینده با توجه به افزایش تولید قطره چشمی و کاهش سرعت رشد نرخ محصولات افزایش ۵۳درصدی بسیار منطقی و قابل قبول است.
همبستگی دلار با نرخ مواد اولیه
مواد اولیه شرکت با نسبت مصرف مشخصی مورد استفاده قرار می‌‌‌گیرند. عمده مواد اولیه با نسبت مصرفی نزدیک به ۵درصد و مواد بسته‌بندی با ضریب مصرف ۲۴۲درصد، برای تولید محصولات به کار می‌روند. ۸۱درصد از مواد اولیه نیز از شرکت‌های داخلی تامین می‌شود. با متغیرهای فعلی، میزان مصرف مواد اولیه داخلی در سال ۱۴۰۱، حدود یک‌میلیون و ۷۰۰هزار کیلوگرم و میزان مصرف مواد اولیه وارداتی ۳۹۶هزار کیلوگرم خواهد بود. با توجه به اینکه مطابق مفروضات میزان تولید در سال ۱۴۰۲ تغییر خاصی نخواهد داشت، احتمالا میزان مصرف مواد اولیه نیز در سال آینده با تغییراتی همراه نخواهد بود.
نرخ مواد اولیه نیز با توجه به تغییرات نرخ ارز افزایش خواهد یافت. همچنین نرخ تورم در برآورد نرخ مواد دارویی موثر بوده است؛ چرا که بخش عمدهای از این مواد از داخل کشور تامین شده و این نرخ‌ها به واسطه تورم تعدیل می‌‌‌شوند. نرخ مواد اولیه وارداتی، به طور متوسط در سال آینده ۲۵/ ۱دلار در نظر گرفته شده است. همچنین پودر PP نیز از منابع داخلی و از پتروشیمی شازند اراک، تامین شده است. نرخ حقوق و دستمزد در سال‌جاری افزایش ۵۰درصدی و در سال ۱۴۰۲، افزایش حدود ۴۵درصدی خواهد یافت. همچنین هزینه انرژی و حمل‌ونقل و سایر هزینه‌‌‌ها در سال آینده به میزان تورم افزایش خواهد یافت.
مقایسه حاشیه سود در «دفرا»
در صورت محقق‌شدن مفروضات، حاشیه سود ناخالص در سال مالی ۱۴۰۱ از ۶۶درصد به ۷۰درصد و در سال ۱۴۰۲، به ۷۲درصد افزایش خواهد یافت. این امر با وجود افزایش‌‌‌های شدید در نرخ مواد اولیه و بهای تمام‌شده و افزایش دستوری و اندک نرخ دارو، اتفاق خوبی در این شرکت به شمار می‌‌‌آید.
سود عملیاتی شرکت نیز از ۵۷درصد در سال ۱۳۹۷ به ۷۰درصد در سال ۱۴۰۲ افزایش خواهد یافت. همچنین حاشیه سود خالص شرکت از ۶۱درصد در سال ۱۴۰۰ به ۶۳درصد و در نهایت به ۶۵درصد در سال ۱۴۰۲ خواهد رسید. پیش‌بینی سود هر سهم، در سال ۱۴۰۱، ۳۲۱تومان و در سال ۱۴۰۲، حدود ۵۰۰تومان است. با این تفاسیر نسبت قیمت به سود آینده‌نگر در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، به‌ترتیب ۶واحد و ۴واحد خواهد بود. نسبت قیمت به سود هر سهم گذشته‌نگر، بین ۵ تا ۱۵واحد است. در صورتی که سود هر سهم در دوسال آینده بالاتر از ۴۰۰تومان تثبیت شود، قیمت سهم به‌نسبت سودآوری آن بسیار بهتر می‌شود.
