هوش مصنوعی؛ بهانه تعدیل نیرو
او میگوید: «ما تشویق میشدیم، یا بهتر است بگویم تحت فشار بودیم تا از هوش مصنوعی استفاده کنیم. آنها در واقع داشتند از ما استفاده میکردند تا سیستمی را آموزش دهیم که در نهایت قرار بود جای خودمان را بگیرد.»
اوراکل یکی از دهها کارفرمای بزرگی است که در سه سال اخیر، علت تعدیل نیروی دستهجمعی خود را هوش مصنوعی اعلام کرده.
طبق گزارش شرکت مشاوره و خدمات کاریابی «چلنجر،گری و کریسمس»، از ماه مه ۲۰۲۳ تاکنون، بیش از ۱۸۰ هزار شغل شرکتی به دلیل هوش مصنوعی از بین رفتهاند که ۱۱۲ هزار مورد آن فقط در سال ۲۰۲۶ رخ داده است.
دادههای این موسسه همچنین نشان میدهد که در ماه ژوئیه، برای پنجمین ماه متوالی، هوش مصنوعی رایجترین دلیلی بوده که شرکتها برای تعدیل نیرو ذکر کردهاند.
شرکتهای بزرگی مثل سلزفورس، لوفتهانزا، اکسنچر و استاندارد چارترد از جمله شرکتهای بزرگی هستند که در ۱۲ماه گذشته، هوش مصنوعی را، دستکم به عنوان یکی از دلایل خود، برای تصمیم به تعدیل نیرو اعلام کردهاند.
این اخبار به نگرانیها درباره تاثیر هوش مصنوعی بر بازار کار دامن زده؛ به ویژه حوزههایی مثل مهندسی نرمافزار، بازاریابی و شغلهای ردهپایین و تازهکار که بیش از سایر حوزهها در معرض جایگزینی با هوش مصنوعی هستند.
با وجود این، اقتصاددانان و کارشناسان بازار کار هشدار میدهند که نباید این اتفاقات را، شروع موج بزرگ بیکاری کارکنان بدانیم. خیلیها معتقدند پای عوامل دیگری نیز در میان است و قضیه فقط جایگزین شدن آدمها با ماشینها نیست. البته درست است که خیلی از شرکتها میگویند به دلیل تکنولوژیهای بهتر، حالا به نیروی کار کمتری نیاز دارند. مثلا جک دورسی، همبنیانگذار شرکت «بلاک»، ماه فوریه همزمان با اخراج ۴ هزار نفر گفت: «یک تیم خیلی کوچکتر با ابزارهایی که داریم میسازیم، میتواند کار بیشتری را با کیفیت بهتر انجام دهد.»
اما تحلیلگران میگویند شرکتها به نفعشان است که اخراجها را به حساب «رشد بهرهوری با هوش مصنوعی» بگذارند تا دلایل پیشپاافتادهتری مثل عملکرد مالی ضعیف، تغییر ساختار یا تمرکز روی بخشهای سودآورتر کسب و کار.
مثلا اخراج ۱۰۰۰ نفر در شرکت متا در ماه ژانویه، مربوط به بخش متاورس بود، چون شرکت میخواست بودجهاش را به سمت سختافزارهای هوش مصنوعی سرازیر کند
(این اخراجها اصلا ربطی به جایگزینی نیروها با هوش مصنوعی نداشت). بسیاری از این تعدیل نیروها توسط شرکتهای نرمافزاری انجام میشود که ارزش سهامشان، امسال و در پی «موج فروش سهام ناشی از هوش مصنوعی» افت شدیدی داشته و حالا در تلاشند مسیر خود را به سمت این تکنولوژی تغییر دهند. به عنوان مثال، شرکت اطلسیان در ماه مارس اعلام کرد که تعدیل ۱۶۰۰ شغل باعث میشود «سرمایهگذاریهای بعدی در حوزه هوش مصنوعی از همین محل تامین مالی شد.» سازنده نرمافزار «اتودسک» نیز در ماه ژانویه هنگام اعلام اخراج ۱۰۰۰ نفر که بیشترشان در بخش فروش بودند، گفت «داریم بودجه را به سمت هوش مصنوعی معطوف میکنیم.»
چند شرکت مثل «بلاک» و «سیسکو» پس از اعلام استراتژی جدید و کاهش تعداد نیروهای خود، با رشد چشمگیر ارزش سهامشان مواجه شدند. با این حال، تحلیل فایننشال تایمز نشان میدهد که سرمایهگذاران، همیشه هم از شرکتهایی که به بهانه هوش مصنوعی، دست به تعدیل نیرو زدهاند، استقبال نکردهاند. کمتر از نیمی از اعلامیههای تعدیل نیرو در یک سال گذشته منجر به افزایش ارزش سهام در روز بعد شده. حتی شرکتهایی که هوش مصنوعی را به عنوان دلیل اخراجها ذکر کرده بودند، در ۳۰ روز کاری بعد از اعلام این خبر، تقریبا ۱۰درصد عملکرد ضعیفتری نسبت به شاخص «نزدک» داشتند.
تحلیل اخیر «آزمایشگاه بودجه ییل» نشان داد که گرچه تعدیل نیرو در بخش اطلاعات آمریکا، که شامل شرکتهای رسانهای و تکنولوژی میشود، از دسامبر ۲۰۲۵ رو به افزایش بوده، اما نمیشود این موضوع را مستقیما به هوش مصنوعی ربط داد. این تحلیل همچنین، تفاوت چندانی میان مشاغل در معرض هوش مصنوعی و سایر شغلها از نظر میزان دستمزد، رشد شغلی یا نرخ استخدام پیدا نکرد.
بر اساس آمارهای دولتی، نرخ تعدیل نیرو در آمریکا و بریتانیا در سطوح غیرعادی و بالا قرار ندارد. در ماه ژوئیه، آمار تقاضای جدید برای دریافت بیمه بیکاری در آمریکا به پایینترین حد هفتگی خود از سال ۱۹۶۹ رسید.
بر اساس مقالهای که ماه فوریه توسط دفتر ملی پژوهشهای اقتصادی منتشر شد، مدیران ارشد در آمریکا و اروپا انتظار دارند که هوش مصنوعی در سه سال آینده تعداد نیروها را تنها ۰.۷ درصد کاهش دهد. مقاله دیگری که امسال منتشر شد نشان داد شرکتهایی که بیشترین استفاده را از هوش مصنوعی داشتهاند، ۱۰ درصد نیروی کار بیشتری نسبت به زمان پیش از بهکارگیری این تکنولوژی استخدام کردهاند.
با این حال، این به آن معنا نیست که هوش مصنوعی بازار کار را دگرگون نخواهد کرد.
برخی آمارها نشان میدهند که این تکنولوژی همین حالا هم در برخی حوزهها تاثیر خود را گذاشته.
طبق تحلیل «آزمایشگاه اقتصاد دیجیتال استنفورد»، میزان استخدام در شغلهای سطح مبتدی که بیشتر در معرض هوش مصنوعی هستند، با افت شدیدی مواجه شده است.
«کیت لگت»، تحلیلگر موسسه «فارستر»، معتقد است مشاغل بخش خدمات مشتریان همین حالا هم ضربه خوردهاند. تعدیل ۴ هزار نیروی پشتیبانی در شرکت سلزفورس در سپتامبر گذشته تنها یک نمونه از این تعدیلهاست.
او میگوید: «روز به روز، بیشتر شاهد دستوراتی از سوی هیاتمدیرهها هستم که خواهان خودکارسازی طیف وسیعی از مشاغل پشتیبانی هستند. این بخشها معمولا مرکز هزینهتراشی در سازمانها تلقی میشوند و نیروی کار بسیار زیادی هم دارند. به همین دلیل، خودکار کردن این وظایف شغلی برای سازمانها بسیار جذاب است.»
حتی در مواردی که شغلها مستقیما خودکار نمیشوند، هوش مصنوعی همچنان میتواند در کاهش اطمینان کسبوکارها نقش داشته باشد.
«لیزا سایمون»، اقتصاددان ارشد شرکت دادههای نیروی کار «رولیو لبز» میگوید: «من واقعا فکر میکنم هوش مصنوعی زمینهساز بخش زیادی از افت استخدامهاست. از آنجا که افراد میتوانند با امکانات کمتر، کار بیشتری انجام دهند، شرکتها حالا کمتر نیرو میگیرند، بدون اینکه پیامدی منتظرشان باشد یا تاوان خاصی بدهند. من باور ندارم که این اعلامیههای بزرگ تعدیل نیرو و ادعای نقش هوش مصنوعی در آن، واقعا تا این حد معتبر و واقعی باشند.»
برای لیندزی، بازگشت به بازار کار برای اولین بار پس از سالها به یک چالش تبدیل شده است. او میگوید: «بازار پر از متقاضی است، روند استخدامها عجیب شده و نرمافزارهای غربالگری خودکار واقعا دیوانهکنندهاند. شما هرگز نمیفهمید معیارهای ارزیابی آنها چیست.»
منبع: Financial Times
