کریدور شرق ـ غرب یک گام به اجرا نزدیکتر شد
تقویت جایگاه ایران در ترانزیت منطقه
محمدرضا عارف در جلسه ستاد ملی گذر با اشاره به اهمیت توسعه کریدورهای حملونقل، اظهار کرد: دولت در ۲سال گذشته اقدامات موثری در این حوزه انجام داده و توسعه کریدورهای ترانزیتی را یکی از اولویتهای اصلی خود میداند. به گفته وی، افزایش ظرفیت کریدورها و توسعه بنادر خشک و شمالی در کنار بنادر خلیجفارس، راهبردی اساسی برای ارتقای جایگاه ایران در حملونقل منطقهای است. در این جلسه، کلیات سند کریدور شرق ـ غرب با محوریت پروژه راهآهن هرات ـ مزارشریف به تصویب رسید. هدف از این سند، افزایش سهم ایران از بازار ترانزیت بینالمللی، ارتقای جایگاه ژئواکونومیک کشور، توسعه همکاریهای اقتصادی و سرمایهگذاری منطقهای، تقویت پیوندهای اقتصادی با افغانستان و سایر کشورهای مسیر و همچنین ایجاد سازوکارهای نوین تامین مالی پروژههای راهبردی عنوان شد.
همچنین تصویبنامههای تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا، دستورالعمل ترخیص کانتینرهای خالی مرجوعی و ورود موقت، اقدامات جایگزینی بنادر جنوبی برای تامین کالاهای اساسی و ترانزیت از مرزهای مشترک با همسایگان و برنامه معماری سکوی هوشمند پایش ناوگان حملونقل عمومی برای اتصال به پنجره واحد خدمات یکپارچه گذر نیز به تصویب رسید. در این نشست، استاندار آذربایجان غربی نیز گزارشی از اجرای مصوبات پیشین ستاد ملی گذر ارائه کرد. اهمیت این پروژه را میتوان در چارچوب رقابت فزاینده کشورهای منطقه برای تبدیل شدن بههاب ترانزیتی ارزیابی کرد. در شرایطی که مسیرهای تجاری جدید در حال شکلگیری هستند، توسعه زیرساختهای ریلی و اتصال شبکههای حملونقل میتواند برای ایران مزیت اقتصادی و ژئوپلیتیک ایجاد کند. راهآهن هرات ـ مزارشریف، از این منظر، تنها یک پروژه زیرساختی نیست، بلکه بخشی از یک زنجیره بزرگتر برای پیوند دادن ظرفیتهای حملونقل ایران با افغانستان و در ادامه بازارهای آسیای مرکزی است.
با این حال، موفقیت این کریدور به عوامل متعددی از جمله تامین مالی پایدار، امنیت مسیر، هماهنگیهای سیاسی و گمرکی، استانداردسازی فرآیندهای حملونقل و کاهش زمان عبور کالا وابسته است. همچنین توسعه بنادر خشک و اتصال آنها به شبکه ریلی میتواند نقش مهمی در کاهش فشار بر بنادر جنوبی و توزیع متوازن جریان کالا در کشور داشته باشد. اگر این الزامات بهصورت همزمان پیش برود، ایران میتواند از موقعیت جغرافیایی خود بهعنوان یک مزیت اقتصادی پایدار بهره بگیرد؛ در غیر این صورت، صرف تصویب اسناد راهبردی بدون اجرای پروژههای زیرساختی و رفع موانع عملیاتی، اثر محدودی بر افزایش سهم کشور از بازار ترانزیت خواهد داشت.
اهمیت کریدور شرق ـ غرب زمانی روشنتر میشود که جایگاه آسیای مرکزی، چین و افغانستان در معادلات تجارت منطقهای مورد توجه قرار گیرد. کشورهای آسیای مرکزی با وجود برخورداری از منابع انرژی و ظرفیتهای معدنی، به دلیل محصور بودن در خشکی، همواره به مسیرهای مطمئن و رقابتی برای دسترسی به بازارهای جهانی نیاز دارند. در این میان، ایران میتواند با توسعه شبکه ریلی و جادهای، مسیر دسترسی این کشورها به آبهای آزاد و بازارهای جنوب را کوتاهتر و اقتصادیتر کند. از سوی دیگر، چین بهعنوان یکی از بزرگترین قطبهای تولید و تجارت جهان، به دنبال تنوعبخشی و افزایش انعطافپذیری مسیرهای انتقال کالا است و قرار گرفتن ایران در مسیرهای پیونددهنده شرق آسیا به غرب و جنوب، یک مزیت ژئواکونومیک مهم محسوب میشود. افغانستان نیز میتواند حلقه اتصال این زنجیره باشد؛ بهویژه آنکه توسعه خطوط ریلی و زیرساختهای مرزی، امکان شکلگیری شبکهای یکپارچه از آسیای مرکزی تا بنادر جنوبی ایران را فراهم میکند. بنابراین، توسعه کریدور شرق ـ غرب تنها یک پروژه حملونقل نیست، بلکه میتواند بستری برای افزایش تجارت، جذب سرمایهگذاری و تقویت نقش ایران در اقتصاد منطقه باشد.
معاون اول رئیسجمهور در این جلسه گریزی هم به مراسم اربعین ۱۴۰۵ زد و با قدردانی از دستاندرکاران برگزاری سفر اربعین، گفت: همکاریهای ارزشمندی میان ایران و عراق برای برگزاری این مراسم انجام شده و افتخار میکنیم خدماتی در شأن مردم برای این سفر ارائه میشود. عارف با اشاره به تحولات منطقهای، بر ضرورت تقویت همگرایی میان کشورهای اسلامی تاکید کرد و افزود: جمهوری اسلامی ایران همواره بر وحدت امت اسلامی تاکید داشته و نسبت به پروژه ایرانهراسی هشدار داده است. وی با انتقاد از استقرار پایگاههای نظامی آمریکا در برخی کشورهای منطقه، اظهار کرد: این پایگاهها جز فساد، ناامنی و تحقیر دستاوردی برای کشورهای میزبان نداشتهاند و غرب تنها به دنبال تامین منافع خود در منطقه است.
