نمایندگان مجلس بر دیپلماسی اقتصادی در دوران پساجنگ تاکید کردند
روایت بهارستان از تفاهم ایران و آمریکا
این تفاهمنامه که در پی دورهای از تنشهای بیسابقه نظامی و پس از مذاکراتی فشرده با میانجیگری کشورهای منطقه حاصل شده، واکنشهای گسترده و متفاوتی را در میان بهارستاننشینان داشته است. نمایندگان مجلس در اظهار نظرهای خود، ضمن تبیین شرایط سخت کشور در ماههای اخیر، بر ضرورت حفظ اقتدار ملی، راستیآزمایی تعهدات آمریکا و لزوم انسجام داخلی تاکید کردهاند.
تفاهم از موضع قدرت
بسیاری از نمایندگان مجلس معتقدند که ورود آمریکا به میز مذاکره نه از روی حسن نیت، بلکه ناشی از بنبست راهبردی و فشارهای اقتصادی ناشی از تقابل با ایران بوده است. علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در گفتوگو با «ایسنا» با تحلیل ریشههای این تفاهم و نفع ایران از آن اظهار کرد: «دراین بین، رژیم صهیونی به دنبال حمله به ضاحیه لبنان بود که آقای قالیباف بهعنوان رئیس تیم مذاکرهکننده ایرانی اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران مهلت یکماهه را نمیپذیرد و باید محاصره فورا برداشته شود. این موضوع امتیاز مهمی بود که از طرف مقابل گرفته شد. به همین دلیل شاهد بودیم که چند کشتی ایرانی از مسیر محاصره عبور کردند و عملا صادرات کشور از سر گرفته شد. این نخستین منفعت جمهوری اسلامی ایران از این تفاهم بود.»
در همین راستا، علی نیکزاد، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی نیز در اجتماع مردم محلات که گزارش آن را خبرگزاری ایلنا منتشر کرده است، با انتقاد از سیاستهای خصمانه واشنگتن تصریح کرد: «آمریکا با محاسبات نادرست تصور میکرد میتواند جمهوری اسلامی ایران را وادار به تسلیم کند، اما ملت ایران و نیروهای مسلح کشور این تصور را باطل کردند.» وی تاکید کرد که دشمنان به دنبال تجزیه کشور و تضعیف جبهه مقاومت بودند، اما حضور مردم در صحنه تمامی این نقشهها را خنثی کرد.
جزئیات سند ۱۴ مادهای
گزارشهای رسیده از راهروهای مجلس حاکی از آن است که تفاهم پیشرو شامل یک متن ۱۴مادهای است که ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی و اقتصادی را در برمیگیرد. محمدجواد یافتیان درباره چارچوبهای این توافق نوشت: «بر اساس چارچوب ۱۰مادهای جمهوری اسلامی ایران که در جریان مذاکرات آتشبس مطرح شده، تهران پایان درگیریها را منوط به پذیرش مجموعهای از تعهدات سیاسی، امنیتی و اقتصادی از سوی ایالات متحده میداند.» بر اساس این گزارش، مهمترین خواستههای ایران شامل تضمین رسمی عدم تجاوز، به رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، رفع کامل تحریمهای اولیه و ثانویه، پرداخت خسارات جنگی و خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه است.
علاءالدین بروجردی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با «ایسنا» به امتیازات گرفته شده در این سند اشاره کرد و گفت: «ما شرایطی را ایجاد کردیم که آنها عملا جبهه مقاومت را بهعنوان متحدان راهبردی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت بشناسند. اینکه بند نخست توافق ۱۴ مادهای بر عدم حمله به لبنان است به این معناست که آنها لبنان را بهعنوان یکی از مهمترین حلقههای زنجیره جبهه مقاومت به رسمیت شناختهاند و ترامپ این موضوع را پذیرفته است.»
از سوی دیگر، عباس گلرو، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس که برای شرکت در اجلاس شورای پارلمانی آسیایی-آفریقایی به شهر بنغازی لیبی سفر کرده است، در سخنانی که «ایرنا»آن را بازتاب داد، بر عدم فراموشی خسارات وارده تاکید کرد و گفت: «آمریکا بهعنوان یک دولت یاغی، عالیترین رهبر سیاسی و دینی ما را ترور کرد و به شهادت رساند... ما این خسارت را فراموش نمیکنیم و انتقام میگیریم.» وی خاطرنشان کرد که بهرغم مذاکرات سیاسی، ایران برای تمامی سناریوهای احتمالی آماده است.
دیپلماسی اقتصادی و نقش نظارتی مجلس
با نزدیک شدن به زمان امضای تفاهمنامه، کمیسیونهای تخصصی مجلس نیز فعالیتهای خود را برای بررسی ابعاد اقتصادی این توافق افزایش دادهاند. حاکم ممکان، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس، در گفتوگو با خبرگزاری خانه ملت، از نشست مشترک این کمیسیون با وزیر امور خارجه خبر داد. وی در تشریح این جلسه گفت: «در این جلسه تاکید شد که در شرایط جنگی وزارت امور خارجه دیگر تنها مسوولیت پروتکلها و روابط دیپلماتیک را ندارد، بلکه به خط مقدم دفاع از منافع ملی و پایداری اقتصادی تبدیل میشود.»
به گزارش خانه ملت، در این نشست نمایندگان بر لزوم اجرای تکالیف قانونی وزارت خارجه در حوزه دیپلماسی اقتصادی در دوران پساجنگ تاکید کردند. ممکان افزود: «اعضای کمیسیون اقتصادی تاکید داشتند که وزارت خارجه باید برای محصولات تولید داخل بازار هدف داشته باشد و برای تامین کالاهای اساسی و دارو با کشورهای همسایه تعامل کند تا دچار مشکل نشویم.» نمایندگان همچنین بر اهمیت استفاده از ظرفیت مرزها برای توسعه اقتصادی در فضای جدید تاکید کردند.
در این میان، فداحسین مالکی، دیگر عضو کمیسیون امنیت ملی، بر نقش نظارتی مجلس و حضور رئیس قوه مقننه در فرآیند تصمیمگیری تاکید کرد. وی در گفتوگو با خانه ملت اظهار کرد: «حضور آقای قالیباف در این فرآیند، پاسخی شجاعانه به دغدغههای مردم است.» با این حال، وی خواستار شفافیت بیشتر شد و درباره انتقادات برخی نمایندگان مجلس تصریح کرد: «ضرورت دارد وزیر امور خارجه با حضور در جمع نمایندگان، گزارش دقیقی از روند گفتوگوها ارائه کرده و پس از دریافت نقطهنظرات مجلس بهعنوان قوه ناظر، سپس نتایج از طریق رسانه ملی به اطلاع عموم برسد.»
انسجام ملی؛ کلید واژه مشترک نمایندگان
نکته برجستهای که در اظهارات تمامی نمایندگان، از طیفهای مختلف سیاسی، به چشم میخورد، تاکید بر حفظ وحدت ملی به عنوان پشتوانه تیم مذاکرهکننده است. اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی، در گفتوگو با خبرگزاری خانه ملت با اشاره به پیامهای رئیس مجلس گفت: «انسجام، وحدت، همدلی و همبستگی ما موجب شد دشمن ناامید شود و نتواند به اهدافش در میدان نظامی دست یابد.» وی هشدار داد که نباید اجازه داد طرح برخی مسائل به وحدت جامعه آسیب بزند؛ چرا که دشمن به دنبال ایجاد دودستگی است.
محمد مهدی شهریاری نیز در گفتوگو با «ایرنا» تفاهم اخیر را نتیجه «اتحاد مردم و مسوولان و همراهی دیپلماسی و میدان» دانست و افزود: «امروز بیش از هر زمان دیگری کشور به همدلی و وفاق نیاز دارد و باید از این فرصت برای تقویت انسجام داخلی و افزایش اعتماد عمومی استفاده کرد.» وی پیشنهاد داد که برای افزایش سرمایه اجتماعی، گشایشهای سیاسی و رسانهای در دستور کار قرار گیرد.
فداحسین مالکی با هشدار نسبت به ایجاد دوقطبیهای کاذب پیرامون مذاکرات خاطرنشان کرد: «تمامی مراحل این گفتوگوها با نظر و هدایت مقام معظم رهبری پیش میرود. تخریب تیمی که مورد وثوق نظام است، تنها به نفع دشمن خواهد بود.» وی از جریانات سیاسی خواست تا با حفظ آرامش، مانع از تحقق سناریوهای آشوب شوند که هدفشان برهم زدن میز مذاکره است.
با امضای رسمی این سند در روز جمعه ۲۹خرداد، مرحله جدیدی از مناسبات بینالمللی ایران آغاز خواهد شد؛ مرحلهای که به تعبیر نمایندگان مجلس، محصول ایستادگی در میدان و تدبیر در دیپلماسی است، هرچند که سایه بیاعتمادی تاریخی به واشنگتن همچنان بر فضای این تفاهم سنگینی میکند.
