ابعاد مخالفتهای داخلی با تفاهم احتمالی بررسی شد؛
علیه اتحاد میدان، دیپلماسی و خیابان
به گزارش «ایسنا»، تعداد محدودی از نمایندگان مجلس اقدام به انتشار فراخوانی برای برگزاری تجمعی با عنوان «تبیین مسائل روز و روند مذاکرات» کردند. هدف از این تجمع، اعتراض به آن چیزی عنوان شده بود که «عقبنشینی از خطوط قرمز» نامیده میشد. با این حال، این اقدام بلافاصله با واکنشهای داخلی مواجه شد. علیرضا سلیمی و عباس گودرزی، دو نماینده مجلس، در تماس با «ایسنا» رسما اعلام کردند که «اسامی آنها بدون هماهنگی در این فراخوان گنجانده شده است»؛ موضوعی که نشاندهنده شتابزدگی و شاید سازماندهی خاص از سوی یک اقلیت محدود برای ایجاد فشار سیاسی بود.
این تحرکات در حالی صورت گرفت که رهبر انقلاب در پیام مورخ ۷خرداد خود به مناسبت آغاز سال سوم مجلس، اولویتهای دقیقی را برای پارلمان ترسیم کرده بودند. بر اساس اینفوگرافی منتشرشده در کانال رسمی ایشان با عنوان «مجلس تحولآفرین و آیندهساز»، اولویتها به دو بخش «مسائل کلان» و «معیشتی» تقسیم شده بود. در این میان، رضا سپهوند، نماینده خرمآباد، در گفتوگو با «ایسنا» با انتقاد از رفتارهای تنشزا گفت: «نمایندگان نباید با اظهارنظر خود به سمتی حرکت کنند که جامعه را ملتهب کنند. مقام معظم رهبری تاکید کردهاند که تنازعات و اختلافسلیقهها نباید به اختلافاتی تبدیل شود که دشمن بتواند از آن سوءاستفاده کند.» همچنین علیرضا نوین، نماینده تبریز، با لحنی تندتر به این موضوع واکنش نشان داد و گفت: «کسانی که بر طبل اختلاف و تفرقه میکوبند یا خائن هستند یا وطنفروشند یا به امر ولیفقیه توجه نمیکنند.» محمد بیات، نماینده خمین، نیز تاکید کرد که «مردم دیگر نمیایستند تا عدهای با انگیزههای شخصی یا جناحی به وحدت ملی خدشه وارد کنند.» این اظهارات بیانگر آن است که بدنه اصلی مجلس، برخلاف اقلیت تندرو، بر حفظ انسجام ملی در شرایط حساس کنونی پای میفشارد.
میدان جدید تقابل با دیپلماسی
اما اعتراضات به فضای بسته نمایندگان مجلس محدود نماند. شامگاه شنبه، تصاویری از تجمعات پراکنده در مشهد، تهران و قم مخابره شد که نشاندهنده عبور منتقدان از نقد رسانهای به سمت «یارگیری خیابانی» بود. به گزارش خبرگزاری فارس، در مشهد گروهی از مخالفان مقابل ساختمان یکی از دفاتر وزارت امور خارجه تجمع کردند و شعارهای تندی علیه وزیر امور خارجه، رئیسجمهور و رئیس مجلس سر دادند. همزمان در میدان ابنسینای تهران نیز تجمعی مشابه برگزار شد.
معترضان با سر دادن شعارهایی، نوک پیکان حملات خود را به سمت تیم مذاکرهکننده نشانه رفتند. در این میان، حضور امیرحسین ثابتی، نماینده مجلس، در میان تجمعکنندگان تهرانی و سخنرانی تند او علیه وزیر خارجه، ابعاد جدیدی به این ماجرا بخشید. ثابتی مدعی شد: «به نظر من آقای عراقچی درک درستی از جنگی که در آن قرار داریم، ندارد» و خواستار استیضاح وی در مجلس شد. سایت خبری «انتخاب» در گزارشی تحلیلی مدعی شد که سازماندهی این تجمعات توسط جریان خاص صورت گرفته است. این رسانه به نقل از خبرنگاران خود نوشت که تعداد شرکتکنندگان در مشهد «از صد نفر تجاوز نمیکرد» و برگزارکنندگان با تقسیم نیروها در چند شهر، تلاش داشتند جلوهای گسترده به اعتراضات ببخشند. همچنین گزارشهایی از تنش میان تجمعکنندگان و نیروهای امنیتی در قم و مشهد منتشر شده که البته تاکنون از سوی نهادهای رسمی تایید یا تکذیب نشده است.
منطق رهبری و «فهم منظومهای» از مذاکرات
در بحبوحه این جنجالها، تبیین جایگاه رهبری در فرآیند تصمیمگیریهای کلان، به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل شده است. کانال «خط رهبری» در مطلبی تحلیلی به نگاه هوشمندانه رهبر انقلاب به مذاکرات پرداخت و نوشت: «ایشان درباره محتوای مذاکرات، الزامات و خطوط قرمز در پیامهای علنی اظهارنظری نفرمودهاند؛ به این معنا که بهطور مصداقی دستور ندادهاند در مذاکرات چه اقدامی صورت پذیرد یا تیم مذاکرهکننده چه عملکردی داشته است. این عدم اظهارنظر واجد حکمتی عمیق است.»
این رسانه با نقد تفسیرهای ناصواب از بیانات رهبری، تاکید کرد که برخی به اشتباه از عبارت «فریادهای شما بر نتیجه مذاکرات موثر است»، مجوز تخریب مسوولان داخلی را برداشت کردهاند. درحالیکه تفسیر صحیح این است که «حضور در میدانها و پشتیبانی از تیم مذاکرهکننده، موجب پر شدن دست نظام در برابر دشمن میشود.» در ادامه این تحلیل آمده است: «اگر به اقتدار و اشراف ایشان باور قطعی داریم، هرگز نباید گمان کنیم که اشخاص یا جریانهایی میتوانند تصمیمی مغایر با منافع ملی را بر ایشان تحمیل کنند. عدم ورود ممانعتآمیز ایشان، منطقا به این معناست که مسیر طیشده مصداق انحراف و زیر پا گذاشتن خون شهدا نیست.»
این نگاه که مذاکره را نه در تضاد با مقاومت، بلکه به عنوان «میدانی از مبارزه» تعریف میکند، دقیقا همان نقطهای است که مخالفان تندرو سعی در نادیده گرفتن آن دارند. عباس عراقچی نیز در گفتگوی ویژه خبری با تاکید بر همین منطق گفت: «میدان و دیپلماسی دو بال یک پرواز هستند.» او خبر داد که حاصل ماهها گفتوگو، یک یادداشت تفاهم ۱۴مادهای است که بارها در نهادهای عالی تصمیمگیر کشور بررسی و اصلاح شده است.
نامه ۶۰ نماینده و هشدارهای دیپلماتیک
نبرد بر سر روایت توافق، در قالب مکاتبات رسمی نیز ظهور یافته است. به گزارش توسعه ایرانی، نامه بیش از ۶۰نماینده مجلس به ابتکار محمود نبویان خطاب به رئیس مجلس و دبیر شورای عالی امنیت ملی، یکی از نقاط عطف این جدال است. در این نامه ۱۱پرسش اساسی درباره حفظ حاکمیت بر تنگه هرمز، آزادسازی منابع بلوکهشده و دریافت غرامت جنگ مطرح شده است. محمود نبویان توافق احتمالی را «خسارت محض» توصیف کرده و مدعی شده که تحریمهای اصلی لغو نخواهد شد. در مقابل این موج، احمد بخشایشاردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز با انتقاد از تجمعات شبانه گفت: «برخی تجمعات که با اهداف دیگری شکل گرفته بودند، به محلی برای تسویهحسابهای سیاسی تبدیل شدهاند. برخی به گونهای رفتار میکنند که گویی تنها خودشان حافظ انقلاب هستند.» او هشدار داد که این رویکرد، سرمایه اجتماعی کشور را در آستانه یک تصمیم بزرگ کاهش میدهد.
موضع قالیباف و صیانت از مصالح کل
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در میانه این فشارها تلاش کرده است تا نقشی میانجی و صیانتگر ایفا کند. او در پیام صوتی اخیر خود با تاکید بر «ایستادگی و روشنبینی»، هشدار داد که برخی افراد با نام دفاع از ارزشها در مسیری حرکت میکنند که برخلاف راهبردهای اعلامی نظام است. قالیباف سعی دارد چارچوبی را حفظ کند که در آن، هم اقتدار میدانی حفظ شود و هم مسیر دیپلماسی برای گشایشهای اقتصادی مسدود نشود. به گزارش گروه رسانهای شرق، ایجاد دوگانههای کاذب میان «میدان و دیپلماسی» مانند شکاف در تختههای یک کشتی است که کل مجموعه را به خطر میاندازد. این رسانه تاکید میکند که «وزیر خارجه افسرِ سیاست است و در سنگر مذاکره نبرد میکند و سرباز نظامی نیز در میدان دفاع از مرز؛ هر دو برای یک هدف واحد که صلح و امنیت است.» شرق با نقد سهگانه «دیپلماسی، میدان و خیابان»، معتقد است که شعارهای تند و دور از واقعیت، تنها به نفع رسانههای اسرائیلی است که میخواهند چهرهای غیرمنطقی از ایران ترسیم کنند.
در انتظار تصمیم نهایی
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که متن تفاهم احتمالی در مراحل نهایی است. با این حال، تکلیف نهایی این توافق همچنان در اختیار مراجع بالادستی نظام است و تا زمانی که مهر تایید نهایی بر آن نخورده، فضای سیاسی ایران همچنان ملتهب باقی خواهد ماند. آنچه از برآیند نظرات کارشناسان و مواضع رسمی برمیآید، این است که نظام جمهوری اسلامی در حال عبور از یک پیچ تاریخی است. در یکسو، جریانی قرار دارد که هرگونه گفتوگو را به مثابه عقبنشینی میبیند و در سوی دیگر، تدبیر کلان نظام قرار دارد که مذاکره را ابزاری برای تثبیت دستاوردهای میدانی و کاهش فشارهای معیشتی بر مردم میداند. نبرد روایتها که امروز در برخی میادین، مجلس و صفحات روزنامهها جریان دارد، در واقع نبردی برای تعیین مسیر آینده ایران در دوران پساجنگ است. همانطور که احمد زیدآبادی اشاره کرده است، مرز باریکی میان «مطالبهگری فعال» و «تخریب نیروهای خودی» وجود دارد که عبور از آن میتواند هزینههای جبرانناپذیری برای ملک و ملت به همراه داشته باشد.
