ارزیابی دقیق و انعطاف نهادی میان الزامات زیستمحیطی و تداوم فعالیت اقتصادی پیوند برقرار میکند
روزنامه شماره ۶۶۶۰-
دنیای اقتصاد : سختگیری زیستمحیطی لزوما به توقف پروژههای معدنی منجر نمیشود. تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد ارزیابی دقیق، اصلاح طرح و تعیین شروط روشن میتواند میان حفاظت از منابع و تداوم فعالیت اقتصادی پیوند برقرار کند.
-
بازآفرینی؛ ضرورت یا انتخاب؟
دکتر امیر ثامنی*بحث درباره صندوق توسعه ملی در ایران بیش از آنکه بحثی درباره میزان منابع، سهم واریزی یا حتی شیوه مصرف آن باشد، بحثی درباره یک «انتخاب راهبردی» است. ایران با ثروت حاصل از منابع طبیعی خود چه میکند؟ آن را برای پوشش ناترازیها و کسریهای امروز خرج میکند یا آن را به سرمایهای تبدیل میکند که هم امروز ثروت تولید کند و هم فردای ایران را غنیتر و آبادتر از امروز تحویل نسل بعد دهد؟ به نظر میرسد پاسخ به این پرسش، نقطه آغاز بازاندیشی در فلسفه و کارکرد صندوق توسعه ملی باشد.
-
ما چه کردهایم؟
محسن راجی اسدآبادی*چرا برخی کشورها، با وجود جنگ، بحران، کمبود منابع یا محدودیتهای خارجی، توانستهاند مسیر توسعه خود را حفظ یا اصلاح کنند؛ درحالیکه برخی دیگر با هر شوک بیرونی، بخش مهمی از دستاوردهای اقتصادی و اجتماعی خود را از دست میدهند؟ پاسخ را نمیتوان فقط در میزان منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی یا رفتار قدرتهای خارجی جستوجو کرد. تفاوت مهمتر در کیفیت نهادهایی است که تعیین میکنند قدرت چگونه توزیع میشود، فرصت اقتصادی در اختیار چه کسانی قرار میگیرد، منابع چگونه تخصیص مییابد و هزینه خطاهای سیاستی را چه…
-
مرور کتاب تازهمنتشرشده انتشارات دنیای اقتصاد؛ «جهان چگونه ثروتمند شد؟»
روزنامه شماره ۶۶۳۴خاستگاههای تاریخی ثروت و رفاه
عباس عبدالخانی*چرا برخی جوامع در طول دو قرن گذشته توانستهاند به ثروت، رفاه، تولید و سطح زندگی بیسابقهای دست یابند، درحالیکه برخی دیگر همچنان با فقر، رشد اقتصادی پایین، بیثباتی و توسعهنیافتگی مواجهاند؟ آیا ثروتمند شدن کشورها نتیجه برخورداری از منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی و دسترسی به بازارهاست یا باید ریشههای آن را در نهادهای سیاسی و اقتصادی، فرهنگ، دانش، فناوری، سرمایه انسانی و کیفیت حکمرانی جستوجو کرد؟ کتاب «جهان چگونه ثروتمند شد؟؛ بنیانهای ثروت، رفاه و توسعه در جهان مدرن» نوشته مارک کویاما و جرد…
-
بازاندیشی در دیپلماسی اقتصادی؛ از توسعه تجارت تا معماری قدرت اقتصادی
اسماعیل رزاقی*قدرت ملی هیچگاه بر یک مؤلفه واحد استوار نبوده است. منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی، سرمایه انسانی، توان علمی، ظرفیت صنعتی و قدرت دفاعی همواره در شکلدهی به جایگاه کشورها نقش داشتهاند. اما در جهان امروز، مساله فقط داشتن این داراییها نیست؛ مساله اصلی تواناییِ پیوند دادن آنها و تبدیلشان به مزیت پایدار اقتصادی است. همین تفاوت، مرز میان کشورهایی را مشخص میکند که صرفا دارای منابعاند و کشورهایی که توانستهاند از منابع خود قدرت بسازند.
-
پتروشیمی کارخانه تولید محصول نیست، کارخانه ساخت آینده است
دنیای اقتصاد: مدیرعامل پتروشیمی امیرکبیر در یادداشتی نوشت: در ادبیات توسعه، صنایع بزرگ تنها با ظرفیت تولید یا حجم سرمایهگذاری سنجیده نمیشوند بلکه جایگاه واقعی آنها بر اساس میزان تأثیرشان بر آینده اقتصاد یک کشور تعیین میشود. از این منظر، صنعت پتروشیمی صرفاً حلقهای در زنجیره نفت و گاز نبوده و یکی از مهمترین موتورهای خلق ثروت، نوآوری، اشتغال و اقتدار اقتصادی به شمار میرود.
-
پارادوکس نروژی؛ از نفرین منابع به نفرین رفاه
فرشید فرحناکیان*برای دههها، اقتصاددانان درباره یک معمای قدیمی صحبت میکردند: چرا بسیاری از کشورهای سرشار از منابع طبیعی، عملکرد اقتصادی ضعیفتری نسبت به کشورهای فاقد این منابع دارند؟ پاسخ این معما در مفهومی به نام «نفرین منابع» (Resource Curse) خلاصه میشد؛ پدیدهای که در آن درآمدهای سرشار نفت، گاز یا مواد معدنی بهجای آنکه موتور توسعه باشند، به مانعی برای اصلاحات، تولید و شکلگیری نهادهای کارآمد تبدیل میشوند.
-
تغییر قواعد رقابت جهانی و بازاندیشی در دیپلماسی اقتصادی
جهان در حال تجربه یکی از مهمترین دگرگونیهای خود در چند دهه اخیر است؛ دگرگونیای که صرفا به جابهجایی قدرت میان کشورها محدود نمیشود، بلکه قواعد رقابت میان آنها را نیز تغییر داده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر این نیست که کدام کشور منابع طبیعی بیشتری دارد، جمعیت بزرگتری در اختیار گرفته یا از توان نظامی بالاتری برخوردار است. -
رئیسجمهور عراق در سفر به ترکیه به دنبال بازتعریف نقش کشورش است
روزنامه شماره ۶۶۱۹معادله «آب» و «امنیت» میان بغداد و آنکارا
دنیای اقتصاد: رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، دیروز سهشنبه طی مراسمی رسمی در مجتمع ریاستجمهوری در آنکارا، پایتخت، از علی الزیدی، نخستوزیر عراق، استقبال کرد. هاکان فیدان (وزیر امور خارجه ترکیه)، یاشار گولر (وزیر دفاع ملی)، آلپ ارسلان بایراکتار (وزیر انرژی و منابع طبیعی)، محمد شیمشک (وزیر دارایی)، یوسف تکین (وزیر آموزش ملی)، عاکف چاغاتای کیلیچ (مشاور ارشد سیاست خارجی و امنیتی رئیس جمهور) و دیگر مقامات در این مراسم حضور داشتند.
-
گذار از بحران با اصلاح حکمرانی آب
جمال محمدولی سامانی*بحران آب در ایران دیگر صرفا یک مساله اقلیمی یا فنی نیست، بلکه به نقطهای رسیده که به موضوعی ساختاری در حکمرانی منابع طبیعی تبدیل شده است. تداوم برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر، افت مداوم سفرههای زیرزمینی، تخریب محیطزیست آبی و کاهش کیفیت منابع، همگی نشان میدهد که ادامه مسیر گذشته نهتنها امکانپذیر نیست بلکه میتواند به فروپاشی اقتصادی و اجتماعی برخی حوضههای آبریز منجر شود.
-
مطالبات گندمکاران در دستورکار کمیسیون کشاورزی
هوشنگ هادیانپور، سخنگوی کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی ضمن تشریح نشست دیروز هیات رئیسه کمیسیون متبوع خود گفت: در این نشست موضوعات مرتبط با بخش کشاورزی، فعالسازی کمیتههای تخصصی کمیسیون و ارائه گزارش عملکرد این کمیتهها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین مقرر شد وزارتخانههای جهاد کشاورزی، نیرو، راه و شهرسازی و سازمان حفاظت محیط زیست گزارشهای مرتبط با حوزه ماموریت خود را به کمیسیون ارائه کنند تا روند اجرای برنامهها و مسائل بخش کشاورزی بهصورت مستمر مورد پیگیری…
-
غفلت بخش عمومی از هزینه فرصت
حمید کردبچه*تحولات دو دهه اخیر نشان داده است که مزیت رقابتی کشورها بیش از آنکه به حجم سرمایه یا منابع طبیعی وابسته باشد، به توانایی آنها در خلق، جذب و توسعه نوآوری بستگی دارد. در این میان، صنعت خدمات مالی جایگاهی متفاوت از سایر صنایع دارد. بانکها، شرکتهای بیمه، بازارهای سرمایه و نهادهای مالی نهتنها بخشی از اقتصاد هستند، بلکه زیرساخت تخصیص منابع در کل اقتصاد و برای خدمت به جامعه محسوب میشوند.
-
عدم ادغام در زنجیرههای جهانی، مانع تبدیل بخش معدن به پدافند اقتصادی شده است
روزنامه شماره ۶۵۹۵خلأ بازدارندگی صنایع معدنی
دنیای اقتصاد - فاطمه صالحی: جنگها تنها در میدانهای نظامی تعیین تکلیف نمیشوند؛ بخشی از معادله آنها در کارخانهها، بنادر، زنجیرههای تامین و روابط اقتصادی میان کشورها رقم میخورد. تجربه درگیریهای اخیر بار دیگر نشان داد کشورهایی که در شبکه تولید جهانی جایگاهی تعیینکننده دارند، نه تنها از توان اقتصادی بیشتری برخوردارند، بلکه هزینه حمله به زیرساختهای آنها نیز برای طرف مقابل به مراتب بالاتر است. در چنین شرایطی هر کارخانه، معدن یا بندر یک دارایی اقتصادی نیست، بلکه حلقهای از زنجیره تولید کشورهای دیگر محسوب میشود و آسیب…
-
مسیر توسعه بنگاههای ملی
بهرام شکوری*ایران از معدود کشورهای جهان است که بهطور همزمان از ذخایر قابلتوجه مس، طلا، روی، سرب، سنگآهن، زغالسنگ و دیگر مواد معدنی برخوردار است. با این حال تجربه توسعه در بسیاری از کشورها نشان داده است که وفور منابع طبیعی بهتنهایی به رشد اقتصادی و رفاه پایدار منجر نمیشود. آنچه منابع را به ثروت ملی تبدیل میکند، کیفیت حکمرانی صنعتی، ثبات سیاستگذاری و توانایی مدیریت در اجرای پروژههای بزرگ توسعهای است.
-
تبعات رکود مسکن بر یکی از مهمترین بخشهای معدن ایران بررسی شد
روزنامه شماره ۶۵۹۰شن و ماسه در انتظار ساخت و ساز
دنیای اقتصاد - فرشته رضایی: رکود عمیق بازار مسکن و افت محسوس فعالیتهای عمرانی در سال گذشته و جاری، یکی از قدیمیترین حلقههای زنجیره تامین ساختوساز کشور یعنی معادن شن و ماسه را با چالشهای جدی مواجه کرده است. صنعتی که اگر چه کمتر در کانون توجه قرار میگیرد، اما عملا تامینکننده اصلی مواد اولیه پروژههای ساختمانی، راهسازی و زیرساختی محسوب میشود و هرگونه تغییر در وضعیت ساختوساز، مستقیما بر عملکرد آن اثر میگذارد.
-
چرا سهم ۱۲درصدی منابعطبیعی از حقوق دولتی محقق نشد؟
روزنامه شماره ۶۵۸۹سهم محیطزیست از کیک معدن
دنیای اقتصاد: گزارشها از تحققنیافتن سهم ۱۲درصدی محیطزیست از حقوق دولتی معادن حکایت دارد. منابعی که باید صرف بازسازی منابع طبیعی شود، در عمل از هدف خود منحرف میشوند. معاون رئیسجمهور در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» از اصلاح قانون معادن و الزام بازگشت هدفمند منابع برای احیای محیطزیست خبر داد.
-
بهرهوری تجارت خارجی ایران در عصر هوش مصنوعی چگونه ممکن است؟
روزنامه شماره ۶۵۸۴بازوی الگوریتمی تجارت
رضا انصاری*اقتصاد ایران طی دهههای گذشته عمدتا بر پایه منابع طبیعی، بهویژه درآمدهای نفتی، استوار بوده است. این مدل، اگرچه در کوتاهمدت ثبات ایجاد کرد، اما با تشدید تحریمهای بینالمللی و شوکهای ژئوپلیتیک اخیر، چالشهای ساختاری عمیقی را آشکار ساخته است.
-
بازتعریف صنایع پیشران با محوریت مواد معدنی
سجاد عبادی*جهان در حال ورود به مرحله تازهای از رقابت اقتصادی و صنعتی است؛ مرحلهای که در آن، مفهوم قدرت اقتصادی دیگر صرفا با منابع سنتی انرژی تعریف نمیشود، بلکه توانایی کشورها در دسترسی، مدیریت و توسعه زنجیرههای تامین صنایع راهبردی، به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی تبدیل شده است. در این چارچوب، «زنجیره ارزش» جایگزین «منبع خام» شده و کنترل بر حلقههای میانی و پیشین تولید، اهمیت بیشتری نسبت به مالکیت صرف منابع طبیعی یافته است. -
آمایش سرزمین در ایران
آمایش سرزمین در ایران، با وجود پیشینه نسبتا طولانی در ادبیات برنامهریزی، عملا نتوانسته به یک ابزار موثر در سیاستگذاری تبدیل شود. اگرچه از دهه۱۳۵۰ به بعد ساختارهایی برای آن در نهادهایی مانند سازمان برنامه شکل گرفته، اما در عمل تصمیمات کلان توسعهای کشور غالبا خارج از چارچوب آمایش اتخاذ شدهاند. این گسست میان دانش و عمل، پیامدهای قابلتوجهی، از جمله توسعه نامتوازن منطقهای، تخریب منابع طبیعی و کاهش کارآیی سرمایهگذاریهای کلان به همراه داشته است. -
ظرفیت دولت مهمتر از اندازه دولت
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، دولتها معمولا با مجموعهای از اهداف سیاسی، امنیتی، ایدئولوژیک و اجتماعی مواجهاند و اغلب نیز منابع محدودی برای تحقق همزمان همه این اهداف دارند. اما تجربه تاریخی برخی کشورها نشان میدهد که نقطه آغاز جهش اقتصادی، نه صرفا منابع طبیعی، نه جغرافیا و نه حتی صرفا دموکراسی، بلکه یک انتخاب سیاسی مشخص بوده است: انتخاب توسعه بهعنوان اولویت اصلی حکومت. این همان نقطهای است که مفهوم دولت توسعهگرا شکل میگیرد.
-
هوش مصنوعی چگونه صنعت معدن را متحول میکند؟
روزنامه شماره ۶۵۷۱انقلاب دیجیتال معدنکاری
هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین ابزارهای صنعت معدن است؛ فناوریای که از کنترل ماشینآلات خودران و افزایش ایمنی معادن گرفته تا کاهش مصرف انرژی و مدیریت پیامدهای زیستمحیطی، نقش پررنگی در تغییر شیوه استخراج منابع طبیعی ایفا میکند. صنعت معدن شاید در زندگی روزمره کمتر مورد توجه قرار گیرد، اما تمامی کالاهای فیزیکی که انسان از آنها استفاده میکند، به منابع طبیعی وابستهاند که از دل زمین استخراج میشوند. اکنون هوش مصنوعی بهطور گسترده وارد این صنعت شده تا بهرهوری، ایمنی و پایداری…
-
برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، ادامه فعالیت بنگاههای تولیدی را با چالش مواجه کرده است
روزنامه شماره ۶۵۶۶بازتعریف صنعت در عصر بیآبی
دنیای اقتصاد - فرشته رضایی: بحران آب در ایران دیگر صرفا یک هشدار محیطزیستی یا دغدغه کارشناسان منابع طبیعی نیست؛ این بحران اکنون به یکی از اصلیترین تهدیدهای اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده و بهطور مستقیم بر آینده صنایع آببر، امنیت غذایی و حتی سکونت مردم در بخشهایی از فلات مرکزی اثر میگذارد. در شرایطی که میزان آب تجدیدپذیر کشور طی سالهای اخیر کاهش محسوسی داشته و بخش بزرگی از تامین آب شهرها و صنایع بر دوش سفرههای زیرزمینی قرار گرفته، ادامه الگوی فعلی مصرف عملا به معنای تخلیه تدریجی ذخایر استراتژیک آب کشور است.…
-
ایران در رتبه پنجم جهان از نظر ثروت خدادادی قرار دارد
روزنامه شماره ۶۵۶۱منابع طبیعی؛ نعمت یا نقمت؟
دنیای اقتصاد: ثروت خدادادی برای برخی کشورها، نه نعمت، بلکه آغاز چرخهای از رانت و فرسایش نهادی بوده است. درمقابل برخی کشورها همچون ژاپن که از نظر منابع طبیعی فقیر محسوب میشوند، در مسیر متفاوتی قدم برداشتند.
-
راه نجات دریاچه ارومیه چیست؟
دنیای اقتصاد – تبریز: عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تبریز در کارگروه کشاورزی، منابعطبیعی، محیطزیست و دریاچه ارومیه خانه توسعه آذربایجان، خواستار ارائه توضیح از سوی سازمان محیطزیست کشور بابت دریافت و هزینه ۳میلیون دلار کمکهای خارجی برای احیای دریاچه ارومیه شد. بشیر جعفری گفت: احیای دریاچه ارومیه نیازمند مشارکت مردم و دولت است و علاوه بر آن مدیریت یکپارچه در بعد ملی و محلی نیز باید صورت بگیرد. به این منظور میتوان با ایجاد صندوق مردمی، از کمکهای اقشار مختلف مردم و مجامع و سازمانهای…
-
توزیع قدرت نهادی
عباس عبدالخانی*عراق با وجود برخورداری از یکی از بزرگترین ذخایر نفتی جهان، همچنان در زمره اقتصادهای کمتنوع، ناپایدار و توسعهنیافته در خاورمیانه باقی مانده است. این وضعیت در ادبیات اقتصاد سیاسی توسعه، نمونهای کلاسیک از «رشد بدون توسعه» و در برخی تحلیلها مصداقی از «نفرین منابع» تلقی میشود. با این حال مساله عراق صرفا به وفور منابع طبیعی محدود نیست، بلکه ترکیبی پیچیده از ضعف حکمرانی، فروپاشی نهادی و اقتصاد رانتی است که مسیر توسعه را بهصورت ساختاری مسدود کرده است.
-
استعارههایی در تبیین رهبری سازمان
امیریاسین امیری*در ادبیات مدیریت معاصر، بهرهگیری از استعارهها یکی از شیوههای موثر برای تبیین الگوهای رهبری و رفتار سازمانی است. در این میان، استعاره «زنبورعسل» و «ملخ» تصویری روشن از دو رویکرد متفاوت در رهبری سازمانها ارائه میدهد: رهبری پایدار در برابر رهبری سودمحور و کوتاهمدت.
-
دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
روزنامه شماره ۶۵۲۹نگاهی به مدل مشارکت بخش خصوصی در تولید اطلاعات پایه معدنی
بهرام شکوری*طرح واگذاری «بستههای سرمایهگذاری اکتشافی» برای مشارکت بخش خصوصی و مردم در تولید اطلاعات پایه معدنی، اگرچه از منظر تامین مالی قابل فهم است، اما از منظر حکمرانی منابع طبیعی و کارکرد نهادی دولت با پرسشهای جدی مواجه است. مساله اصلی این است که آیا میتوان وظیفه حاکمیتی تولید دادههای پایه اکتشافی را به سرمایهگذار خصوصی واگذار کرد و ریسک آن را نیز بر عهده او گذاشت؟
-
پرونده امروز
روزنامه شماره ۶۵۲۸نهادسازی برای توسعه
نتایج پژوهشها تایید میکند که تفاوت کیفیت زندگی در کشورهای توسعهیافته و توسعهنیافته، نه ناشی از تفاوت در منابع طبیعی، بلکه محصول تفاوت در ثبات قواعد و قابلیت پیشبینی سیاستهاست. کارکرد نهادها، کاهش نااطمینانی و افزایش پیشبینیپذیری و صحت عملکرد آنها، شرط لازم برای توسعه است. -
بازسازی دوباره ساختارها
محسن راجي اسدآبادي*در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، مساله امروز نه کمبود منابع طبیعی است و نه فقدان نیروی انسانی تحصیلکرده. طی سه دهه گذشته، نرخ باسوادی در اغلب این کشورها به بالای ۸۵درصد رسیده و سهم جمعیت دارای تحصیلات دانشگاهی در برخی از آنها بیش از سه برابر شده است. زیرساختهای فیزیکی گسترش یافته، شهرنشینی افزایش پیدا کرده و دسترسی به فناوریهای ارتباطی بهطور بیسابقهای رشد کرده است. با این حال، رشد اقتصادی پرنوسان، کاهش سرمایهگذاری مولد، افت بهرهوری و فرسایش اعتماد عمومی نشان میدهد مساله در سطح…
-
گذار از بحران آب با اصلاح ساختار حکمرانی آب
جمال محمدولی سامانی*بحران آب در ایران دیگر صرفا یک مساله اقلیمی یا فنی نیست، بلکه به نقطهای رسیده که به موضوعی ساختاری در حکمرانی منابع طبیعی تبدیل شده است. تداوم برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر، افت مداوم سفرههای زیرزمینی، تخریب محیطزیست آبی و کاهش کیفیت منابع، همگی نشان میدهد که ادامه مسیر گذشته نهتنها امکانپذیر نیست بلکه میتواند به فروپاشی اقتصادی و اجتماعی برخی حوضههای آبریز منجر شود. عبور از این وضعیت نیازمند تعریف یک دوره گذار واقعی و برنامهریزیشده است؛ دورهای که بدون آن، هیچ سیاست کوتاهمدت یا طرح…