رئیسجمهور عراق در سفر به ترکیه به دنبال بازتعریف نقش کشورش است
معادله «آب» و «امنیت» میان بغداد و آنکارا
این اولین سفر رسمی الزیدی به ترکیه از زمان تصدی این سمت در ماه مه است. الزیدی گفت که این سفر به دعوت اردوغان انجام شده و هدف از آن «توسعه بیشتر روابط سیاسی و اقتصادی بین دو کشور» است. نخستوزیر عراق افزود: «تاریخ، جغرافیا، فرهنگ، منافع مشترک و همه چیز ما را با ترکیه به هم نزدیک میکند.» الزیدی در این سفر طیف گستردهای از موضوعات را مورد بررسی قرار میدهد.
«سینان محمود» در گزارشی برای «د نشنال نیوز» نوشت، این مذاکرات بر «زمینههای اقتصاد، آب، امنیت و سرمایهگذاری» متمرکز بود. این سومین مرحله از سلسله سفرهای خارجی الزیدی از زمان تصدی سمتش است. چنین سفرهایی برای نخستوزیران متوالی عراق در ماههای اول قدرتشان به امری عادی تبدیل شده که نشاندهنده اهمیت ابعاد منطقهای و بینالمللی سیاست خارجی عراق است. این دو رهبر در این سفر بر «بحث در مورد سازوکارهای اجرای توافقنامهها و یادداشتهای تفاهم دوجانبه و پیگیری پروژههای زیرساختی مشترک و توسعه آنها بهگونهایکه منافع دو کشور همسایه را تامین کند» تمرکز کردند.
انرژی یکی از موضوعات مطرح در دستور کار دو کشور بود. ترکیه همچنان مهمترین خروجی عراق به بازارهای جهانی است و خط لوله عراق-ترکیه از کرکوک به جیحان، از نظر تاریخی سهم قابلتوجهی از صادرات عراق را حمل میکند. این دو کشور قراردادی ۱۲ماهه برای ادامه پمپاژ نفت خام عراق از طریق خط لوله ۹۷۰کیلومتری توسط ترکیه امضا کردند. این خط لوله از دهه۱۹۷۰ بهطور متناوب فعالیت داشته و همچنان در برنامههای عراق برای افزایش تولید و تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی نقش محوری دارد.
تجارت یکی دیگر از ارکان کلیدی در روابط است. تجارت دوجانبه در سال۲۰۲۴ از ۲۰میلیارد دلار فراتر رفت و ترکیه را به یکی از شرکای تجاری برتر عراق تبدیل کرد. شرکتهای ساختمانی ترکیه از جمله بزرگترین پیمانکاران خارجی در عراق هستند که در زمینه مسکن، جادهها، بیمارستانها و مناطق صنعتی، بهویژه در استانهای شمالی و مرکزی، فعالیت میکنند. در طول این سفر، دو طرف سازوکارهای اجرای تفاهمنامههای قبلی امضاشده برای «پروژه جاده توسعه» (یک کریدور حملونقل و انرژی ۱۷میلیارد دلاری پیشنهادی که بندر فاو عراق در خلیجفارس را از طریق راهآهن و جاده به ترکیه متصل میکند) را بررسی کردند.
بغداد این پروژه را راهی برای قرار دادن عراق بهعنوان یک مرکز ترانزیت بین آسیا و اروپا میداند؛ درحالیکه آنکارا آن را بهعنوان یک مسیر تجاری جایگزین که از گلوگاههای دریایی عبور میکند، میبیند. در زمینه امنیت هم دو کشور منافع مشترکی در مبارزه با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) دارند که پایگاههایی در شمال عراق دارد. ترکیه عملیاتهای مرزی علیه این گروه انجام داده است؛ درحالیکه عراق به سمت ممنوع اعلام کردن پکک و افزایش هماهنگی مرزی حرکت کرده است.
مساله آب نیز یکی دیگر از موضوعات اصلی بود. عراق بارها نگرانیهایی را در مورد کاهش جریان دجله و فرات بهدلیل سدهای ترکیه ابراز کرده است. دکتر احمد الجمیلی، پژوهشگر مرکز نهرین، در «آناتولی» نوشت: روابط عراق و ترکیه بر چهار ستون اصلی استوار است: تجارت و انرژی، امنیت، آب و پروژه جاده توسعه. این مسائل در کنار هم، پایه و اساس روابط دوجانبه را تشکیل میدهند. از میان این چهار مورد، «آب» و «امنیت» همچنان مهمترین عامل هستند. این دو عامل اغلب تعیین کردهاند که آیا روابط به سمت همکاری پیش میرود یا تنش.
الجمیلی معتقد است عراق در مورد رویکرد ترکیه به مساله آب تردیدهایی دارد و معتقد است که آنکارا این موضوع را به سیاست بغداد در قبال پکک مرتبط میداند. این اختلاف در درک تهدید، بحران اعتماد ایجاد کرده که به وضوح در رفتار سیاسی هر دو دولت منعکس شده است. سفر نخستوزیر عراق به آنکارا در حالی صورت میگیرد که بغداد در هفتههای اخیر مذاکراتی با لبنان و سوریه در مورد ترانزیت انرژی داشته است. الزیدی همچنین در حال آماده شدن برای سفر به عربستان سعودی با محوریت ادغام در خلیجفارس است. در همین راستا، الجمیلی معتقد است که سفر الزیدی در بحبوحه تعامل فزاینده عراق با همسایگان منطقهای و جامعه بینالمللی انجام میشود؛ زیرا بغداد به دنبال بازیابی نقش خود در شکلدهی به تعادل سیاسی و امنیتی منطقه است.
