سفرنامه

  • سنگ‌بنای حضور انگلیسی‌ها در ایران

    بعد از اینکه به قدر دو سه میل از خاک ایران طی کردیم سر آنتوان همه ما را احضار کرده و به اجتماع به زانو افتاده از خداوند عالم تشکر نمودیم که صحیح و سالم به مقصود رسیده‌ایم. اگرچه چندی بود که امید از حیات خود بریده بودیم، ولی رئیس ما چنان شخص با عزم و جزمی بود که در بدترین مشکلات و در عین مهلکه ابدا اثر یأس و ناامیدی ظاهر نمی‌ساخت بلکه با شجاعت ما را تشویق می‌کرد و دلداری می‌داد که نترسیم زیرا که جان خود را در راه ما گذارده بود. شهر اولی که ما دیدیم خیلی محکم و متحصن بود. هیچ خانه‌ای پدیدار نبود. فقط مکانی می‌دیدیم مانند کوه بزرگی که از امکنه متعدده آن دود برمی‌خاست و این از خانه‌های آنها بود که به طرز عجیبی در زیر کوه کنده بودند. قریب سیصد خانه در آنجا بود. کوچه‌ها خیلی قشنگ و مانند میز صاف و مسطح بود. در قله کوه سوراخ‌های بزرگ کنده بودند، که به این کوچه‌ها و خانه‌ها روشنایی برسد. در آنجا ماکولات وافر از هر قسم پیدا کردیم.
  • ثبت ملی ارگ حکومتی اراک

    ۳۰ مه ۱۹۷۶ برج شیشه و عمارت ارگ قدیم شهر اراک در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. ارگ حکومتی اراک یکی از بناهای تاریخی این شهر است که در سال ۱۱۹۵ ه.ش ساخته شده و مرکز نهادهای حکومتی و سکونت حاکم و دیوانیان شهر بوده است. ناصرالدین شاه در جریان سفر خود به عراق در این ارگ سکنی گزید و در کتاب سفرنامه خود به توصیف این بنا پرداخته است که از طبقه فوقانی آن قادر بوده شهر را برانداز کند. امروزه از ارگ حکومتی جز قسمتی از بنای منزل سپهدار چیزی باقی نمانده است. این مجموعه به مباشرت یوسف‌خان گرجی و همزمان با احداث نخستین پایه‌های شهر اراک در زمان فتحعلی‌شاه ساخته شد. ارگ حکومتی متشکل از فضاهای اداری، نظامی و پذیرایی بوده و هسته و چارچوب ساختاری اولیه شهر قدیم اراک (سلطان‌آباد) از چهار بخش اصلی تشکیل می‌شده است:
  • گفته‌ها

    در عصر قاجار و در پی رفت و آمد نمایندگان کشورهای غربی به ایران، برای مذاکره، آموزش و انعقاد قراردادهای سیاسی، تجاری و نظامی، هیات‌هایی نیز از ایران برای ادامه گفت‌وگوها و گذراندن دوره‌های آموزشی در رشته‌های گوناگون راهی اروپا شدند. علاوه بر این، باید خط سیر ایرانیان را در سفرهای شخصی به اروپا در نظر گرفت: سفر به روسیه و از آنجا به لهستان، اتریش، فرانسه و انگلیس. اغلب این مسافران، تصویری از غرب به‌دست می‌دادند و گاه از تفاوت‌ها دچار نوعی حیرت می‌شدند؛ همچنان‌که پیش‌تر، صوفیان به متفکران قوم تبدیل شده بودند، سفرنامه‌نویسان به حاملان مفاهیم جدید تبدیل شدند و مفاهیم جدید نه از تحول اندیشه سنتی که از مجرای تجربه ظاهر تجدد اروپایی و از راه کوشش برای بیان نمودهای تجدد اروپایی به‌عنوان زبان ترجمه‌ای به ایران وارد شد.
  • ایرانی‌های تماشاگر

    جمشید نوروزی / دانشیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور فاطمه معزی / دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه پیام نور
    پیشینه ارتباطات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی ایرانیان و هندیان و سابقه حضور هندی‌ها در ایران، بسیار طولانی است. در زمینه قدمت این مناسبات گسترده، اگر از دوران باستان سخن نخواهیم بگوییم، اشاره به دوران صفویه کفایت می‌کند که این امر در مقالات و کتاب‌های بعضی پژوهشگران داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در برخی از سفرنامه‌ها و منابع اصلی به‌جا مانده از دوره حکومت صفویه (۱۱۳۵-۹۰۷ ق)، مطالب و شواهد قابل‌توجهی برای مناسبات ایرانیان و هندیان وجود دارد. با وجود اختلافات و جنگ‌های معدودی که میان حکام ایران و شبه قاره هند وجود داشت، اما به دلایلی چون رونق مناسبات اقتصادی و امنیت راه‌ها، شمار قابل‌توجهی از تجار هندی در ایران و شماری از تجار ایرانی در شبه‌قاره هند حضور داشتند.
  • تهران عصر آقامحمدخان از دیدگاه اولیویه

    دکتر سعید میرسعیدی
    موسیو اولیویه سیاح و مامور فرانسوی که در ژوئیه ۱۷۹۶ میلادی برابر با سال ۱۲۱۱ و آخرین ماه‌های حکومت آقامحمدخان به ایران و تهران آمده بود مشاهدات دقیقی در مورد وضعیت تهران و ارگ حکومتی شهر دارد. در آن دوره به گفته او کوچه‌ها و خانه‌ها تعمیر شده بوده و آقامحمدخان کاروانسراهای خوب و مکان‌هایی مرغوب در شهر ساخته بود. اولیویه در عمارتی بسیار خوب و در باغی که در نهایت حسن و طراوت بود با حاکم تهران که البته نام او را ننوشته ولی می‌دانیم که میرزا محمدخان دولو بوده است ملاقات می‌کند. او همین‌طور در دیدار با حاجی ابراهیم از باغ و عمارت زیبا و مناسبی یاد کرده است.
  • اصفهان به روایت یک شاهد عینی

    سیدرسول ابطحی
    کتاب «اصفهان عصر ظل‌السلطان» حاصل چاپ نسخه‌ای ثبت شده در کتابخانه ملی ایران است که از فردی به نام وحید سیاحتگر در سال ۱۳۹۴ش. خریداری شده است. این نسخه روزنامه خاطرات یک شاهزاده قاجاری است که در هیچ جای نسخه نام خود را ذکر نکرده و اشاره‌ای هم به نسبت خود با ظل‌السلطان، حاکم وقت اصفهان، نداشته است، هر چند در برچسب عطف نسخه، عبارت «سفرنامه پدرزن ظل‌السلطان» آمده است که برخلاف نظر مصححان این نسخه، امری بعید است، زیرا اولا این نسخه سفرنامه نیست و بیان خاطرات روزانه است و ثانیا مولف از دو دختر خود در متن نام می‌برد و مراسم عروسی اولی و بیماری دومی را ذکر می‌کند ولی اشاره‌ای به دختری که همسر ظل‌السلطان باشد، نمی‌کند.
  • موزه‌ای باستانی زیر کفش‌ها

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در قسمت‌های پیشین از سفرمان در استان سمنان برایتان گفتم و رسیدیم به اولین شب اقامتمان در دامغان، این سفرنامه از صبح روز دوم و رویدادهای جالب آن می‌گوید.
  • هدیه پیانو به فتحعلیشاه

    نزدیک دهم ماه مه، محمدخان فرمانده توپخانه شتربار پادشاهی که برای نظارت بر گرفتن افزارهای نظامی و ارمغان‌هایی که ما با خود از انگلیس و هند آورده بودیم به بوشهر فرستاده شده بود، به تهران رسید.
  • در آغوش طبیعتِ تاریخی

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در قسمت‌های پیشین این سفرنامه از ده‌نمک گفتیم و عبورمان از شهر سمنان و فرصت دیدن پرندگان شکاری در مهدی شهر، در این قسمت به چشمه‌علی دامغان سر می‌زنیم و در دامغان می‌چرخیم.
  • تجارت و سیاست

    نقطه عطف در مناسبات ایران و فرانسه، روابط بازرگانی دو کشور بود. در سال ۱۵۹۹ م/ ۱۰۰۷ ق، زمانی که شاه‌عباس، آنتونی شرلی و حسینعلی بیگ بیات را به سفارت به اروپا فرستاد (سفرنامه برادران شرلی،۱۳۶۲: ۹۸)، از آنان خواست تا با پادشاه فرانسه ملاقات کنند و در مورد امور تجاری ایران اطلاعاتی در اختیار فرانسه بگذارند و با آنها به توافق برسند.‌ هانری چهارم با توجه به توافق و دوستی فرانسه و عثمانی، از شنیدن سخنان آنتونی شرلی که حامل نامه و پیشنهادی از جانب شاه‌عباس اول برای عقد اتحادی بین دولت‌های مسیحی و ایران علیه ترک‌ها بود، امتناع کرد. اگر ‌هانری چهارم با گشودن باب مذاکره موافقت می‌کرد شاید روابط ایران و فرانسه در سده ۱۷ م صورت دیگری می‌داشت (کرویس،۱۳۸۹: ۳۷).
  • مراتب پزشکان در عصر صفوی

    پزشکان در دوران صفوی دارای سلسله‌مراتبی بودند، گروهی که پزشکان واقعی بودند و به علم‌آموزی روی آورده بودند و پس از سال‌ها مطالعه و کوشش به پزشکی می‌پرداختند اما دسته‌ای که به درمانگری مشغول بودند، گروهی بودند که به‌طور تجربی این حرفه را آموخته و مهارت چندانی نداشتند. برخی از آنها برای درمان بیماری‌ها متوسل به اوهام و خرافات شده و از مسائل اعتقادی و جادو استفاده می‌کردند. آنها به جایی از شهر که طبیب کمتری داشت رفته و با یک عطار یا داروخانه زد و بند می‌کردند تا داروهای نسخه شده او را بسازد، بعد به تدریج شهرت افزون‌تری یافته و شاگردانی دور خود جمع می‌کردند و این شاگردان مانند جارچی آوازه آنها را به همه‌جا می‌رساندند و در جست‌وجوی شکار (بیمار) به اطراف فرستاده می‌شدند تا مثل صیادان با خود طمعه بیاورند.
  • تحلیل‌گر روس: در ایران زنان از مردان قدرتمندترند

    خبر آنلاین: آلکسی تاراسوف، تحلیلگر روس که به تازگی به ایران سفر کرده، در سفرنامه ای کوتاه و جالب، از زاویه دید خود وضعیت موجود را مورد بررسی قرار داده است.
  • فرصتی برای خودنمایی

    مشارکت در حرکت‌های عمومی و آیین و رسوم مربوط به جشن‌های ایرانی و اعیاد مذهبی کارکرد مهم اصناف دوره صفوی بود. وجود رسوم منحصر به اصناف نیز از ویژگی‌های زندگی برخی اصناف بود. اسنادی درباره این موضوع در دست است، زیرا در چنین مواردی اعیاد برجسته‌ترین جنبه فعالیت اصناف بوده و از این رو به قلم مورخان محلی و سفرنامه‌نویسان اروپایی که بهترین شاهدان آن روزگار بودند، توصیف شده است. افزون بر این با وجود تغییرات جدید در ویژگی اصناف، مشارکت آنها در مراسم عمومی امروزه نیز دیده می‌شود.
  • سقوط صفویه به روایت کروسینسکی

    سقوط صفویه یکی از وقایع مهم تاریخ ایران عصر جدید است و مسیر تاریخ ایران را تغییر داد، در نتیجه مورخان و پژوهشگران متعددی به این واقعه مهم توجه کرده‌اند. یکی از این منابع که شهرت زیادی در سراسر جهان کسب کرده است، سفرنامه کروسینسکی است.
  • گفته‌ها

    «با گذشت سه ماه از محاصره اصفهان، در بازار چهارسوق نان و گوشت و ماکولات قدری یافت می‌شد ولی بعد از آن گوشت خر و استر فروخته می‌شد؛ و قیمت زردک (نوعی هویج) به ۱۲ تومان رسیده بود و خر را به ۵۰ تومان می‌خریدند.
  • سفرنامه گیلان

    متن سفرنامه ناصرالدین شاه به گیلان به‌صورت چاپ سنگی در شماره‌های پی در پی روزنامه‌ ایران در سال‌های ۱۲۸۸ و ۱۲۸۹ در شماره‌های ۱۷ الی ۱۱۰ این روزنامه به چاپ سنگی و خط نستعلیق میرزا رضای کلهر به چاپ رسیده بود. استاد منوچهر ستوده در سال ۱۳۶۷ از روی همان متن روزنامه ایران، سفرنامه را با چاپ حروفی و از سوی موسسه فرهنگی جهانگیری منتشر کرد.
  • تاریخچه‌ مختصر نوسان تومان و دلار

    آنتونی جنکینسون، تاجر و جهانگرد انگلیسی که طی سال‌های ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ در دوره شاه طهماسب صفوی به ایران سفر کرده گزارش‌های جالبی از وضعیت پولی آن دوره به‌دست داده است. بنا به سفرنامه او در اواسط سده شانزدهم میلادی، هر شاهی برابر با یک شیلینگ انگلیس و هر پوند استرلینگ برابر با ۲۰ شیلینگ بوده است. بنابراین، یک تومان ایران برابر با ۱۰ پوند انگلیس بوده یعنی، ارزش پول ایران ده برابر پول انگلیس بود.
  • نوروز در سفرنامه ریچاردز

    فرد ریچاردز، ‌عضو انجمن سلطنتی نقاشان و حکاکان انگلستان، در اوایل قرن حاضر، یعنی در نخستین سال‌های حکومت پس از قاجار، به ایران سفر می‌کند. وی در بازگشت سفرنامه‌ای را در رابطه با آداب و رسوم اجتماعی و زندگی ایرانیان به رشته تحریر در می‌آورد. در ادامه بخشی از اشارات او به نوروز را می‌آوریم. وی هنگام سال نو در اصفهان حضور داشته است.

بیشتر