شماره روزنامه ۴۳۱۰
|

سفرنامه

  • سفرنامه گیلان

    متن سفرنامه ناصرالدین شاه به گیلان به‌صورت چاپ سنگی در شماره‌های پی در پی روزنامه‌ ایران در سال‌های ۱۲۸۸ و ۱۲۸۹ در شماره‌های ۱۷ الی ۱۱۰ این روزنامه به چاپ سنگی و خط نستعلیق میرزا رضای کلهر به چاپ رسیده بود. استاد منوچهر ستوده در سال ۱۳۶۷ از روی همان متن روزنامه ایران، سفرنامه را با چاپ حروفی و از سوی موسسه فرهنگی جهانگیری منتشر کرد.
  • تاریخچه‌ مختصر نوسان تومان و دلار

    آنتونی جنکینسون، تاجر و جهانگرد انگلیسی که طی سال‌های ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ در دوره شاه طهماسب صفوی به ایران سفر کرده گزارش‌های جالبی از وضعیت پولی آن دوره به‌دست داده است. بنا به سفرنامه او در اواسط سده شانزدهم میلادی، هر شاهی برابر با یک شیلینگ انگلیس و هر پوند استرلینگ برابر با ۲۰ شیلینگ بوده است. بنابراین، یک تومان ایران برابر با ۱۰ پوند انگلیس بوده یعنی، ارزش پول ایران ده برابر پول انگلیس بود.
  • نوروز در سفرنامه ریچاردز

    فرد ریچاردز، ‌عضو انجمن سلطنتی نقاشان و حکاکان انگلستان، در اوایل قرن حاضر، یعنی در نخستین سال‌های حکومت پس از قاجار، به ایران سفر می‌کند. وی در بازگشت سفرنامه‌ای را در رابطه با آداب و رسوم اجتماعی و زندگی ایرانیان به رشته تحریر در می‌آورد. در ادامه بخشی از اشارات او به نوروز را می‌آوریم. وی هنگام سال نو در اصفهان حضور داشته است.
  • انحصار تجارت

    اقتصاد تجاری ایران در آستانه به قدرت رسیدن رضاخان متاثر از پیامدهای ادغام ایران در اقتصاد جهانی در عصر قاجار بود. پیامد مهم ادغام ایران در اقتصاد جهانی در بخش تجاری اقتصاد ایران کسری موازنه تجاری بود. بررسی میزان دقیق کسری موازنه تجار در دوره قاجار اگرچه به دلیل وجود مشکلاتی چون نامشخص بودن وضعیت آمار، نامشخص بودن وضعیت اوزان، یکسان نبودن سیستم نظام گمرکی و نامنظم بودن اسناد دیوانسالاری با موانع جدی روبه‌رو است؛ اما گزارش‌های پراکنده موجود در سفرنامه‌ها و روزنامه‌های این دوره نشان‌دهنده کسری موازنه تجاری از دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار است.
  • غذاهای اصلی ایرانیان در دوره قاجار

    در دوره قاجار برنج مهم‌ترین غذا در میان تمام طبقات، به‌خصوص بین مردم متمکن در شهرها محسوب می‌شد. آن را به روش‌های گوناگون همراه با روغن گوسفندی می‌پختند. در رژیم غذایی مردم گیلان برنج بیش از نان و به‌صورت سرد و گرم مصرف می‌شد. زیرا نمی‌توانستند غله و حبوبات را در آن دیار کشت کنند. نیکیتین می‌نویسد: برای روستاییان کرمانشاه پلوخوراکی فوق‌العاده بود که فقط در اعیاد و جشن‌ها مصرف می‌کردند.
  • تغییر ذائقه ذهنی با آثار مفرح

    بهنام ناصح
    کمتر از دو هفته مانده به آغاز سال نو؛ در این‌ روزها بسیاری از اهالی مطالعه در پی خرید هدایای فرهنگی مناسب برای دوستان و آشنایانند. با توجه به تعطیلات نوروزی و حال و هوای بهاری، اغلب افراد حتی کتابخوان‌های حرفه‌ای و خوانندگان آثار تخصصی ترجیح می‌دهند چند صباحی به خود آسان بگیرند و ساعاتی را با آثار داستانی مفرح، طنز یا مطالبی از این دست، دور از هیاهو تمدد اعصاب کنند. از این‌رو این هفته چند کتاب تازه منتشر شده را با همین‌ رویکرد معرفی می‌کنیم شاید همانی باشد که مهمان نوروزی شما یا دوستان‌تان خواهد شد.
  • ظلم ظل‌السلطان به یک تاجر

    ساموئل گرین بنجامین، نخستین سفیر ایالات‌متحده آمریکا در ایران بود. وی سفرنامه‌ای تحت‌عنوان «ایران و ایرانیان» در دوره ناصرالدین‌شاه نوشته است که البته عمدتا شرحی از دربار و شاهزادگان و خلقیات و رفتار آنها است. وی در بخشی از سفرنامه خود ضمن پرداختن به خلقیات ظل‌السلطان، توضیحی از رفتار این شاهزاده با یک بازرگان آورده است و در رابطه با میزان خشونتی که به خرج می‌دهد، ابراز شگفتی می‌کند. بنجامین عملکرد ظل‌السلطان را با سیاستمداران غربی مقایسه کرده و معتقد است که در آنجا این دست مشکلات در وضعیت به مراتب بهتری حل و فصل می‌شوند.
  • سفر با کاسه‌های آش

    نیوشا امینیان / راهنمای تور
    در بین غذاهای دوست‌داشتنی ایرانی، آش کمی با بقیه متفاوت است. وقتی کسی به سفری طولانی می‌رود برایش آش پشت‌پا می‌پزند تا به سلامت به خانه بازگردد. از این جهت برای اهل سفر کاسه‌ آش، قصه خانه‌ای است که چشم به‌راه بازگشت مسافرش نشسته و برایش آرزوهای نیک می‌کند. پیش از آنکه راهنمای سفر شوم، همیشه فکر می‌کردم آش‌ها فقط همانی است که در تهران پیدا می‌شود اما بعدها آموختم که شهر به شهر و اقلیم به اقلیم این غذا نیز تغییر می‌کند. در این سفرنامه برایتان از کاسه‌های آش متفاوتی می‌گویم که تجربه‌ آنها بسیار خوشایند بود.
  • اوضاع زندگی پیشه‌وران در دوره صفویه

    در دیدگاه اسلامی و شریعت، پیشه‌وران از احترام زیادی برخوردار بودند. امام محمدغزالی نظریه‌پرداز، عبارت مشهوری دارد: «کاسب حبیب خداست.» چراکه به اعتقاد وی آنان علاوه بر اینکه از طریق پسندیده‌ای امرار معاش می‌کردند، نیازهای جامعه خود را نیز تامین می‌کردند. این موضوع که آموختن فنون مشاغل برای نخبگان سیاسی و حتی شاهان نوعی فضیلت به‌شمار می‌آمد، نکته حائزاهمیتی است. سیمون یکی از کشیش‌های کارملیت در سال ۱۰۱۶ق./ ۱۶۰۸م نقل می‌کند که «شاه عباس اول به آموخته‌های مختلف خود مباهات می‌کرد: وی از ساختن شمشیر هلالی، شمخال، افسار و زین برای اسب، بافتن لباس، تصفیه کردن نمک مرکبات، عرق گل‌ها و داروها و خلاصه از تمامی حرفه‌های شهری لذت می‌برد و اگر در این پیشه‌ها در مقام استادی نبود، دست‌کم تا حدودی با آنها آشنایی داشت.»
  • فیروزه و مروارید در ایران

    ژان باتیست تاورنیه، جهانگرد فرانسوی در عهد صفوی بارها به ایران سفر کرده و مشاهدات خود در رابطه با ایران را در قالب سفرنامه‌ای به رشته تحریر درآورده است او در بخشی از این سفرنامه به جواهرات ایران اشاره کرده و در توضیح اوضاع فیروزه و مروارید این کشورمی‌نویسد:
  • ظرفیت‌های تجاری ایران و آمریکا

    آبراهام والنتاین ویلیامز جکسن استاد دانشگاه کلمبیا بود و مدت ۴۰ سال تدریس زبان‌های هند و ایرانی را در آن دانشگاه برعهده داشت. او یکی از محققان نامدار آمریکا در رشته زبان و ادبیات و دین و آیین در ایران باستان به‌شمار می‌رفت. در ۱۸۸۷ از دانشگاه کلمبیا موفق به دریافت درجه دکترا شد و در همان سال، دانشگاه با تقاضای مرخصی یک سال و نیمه او موافقت کرد تا برای تکمیل مطالعات هند و ایرانی خود به آلمان برود. در ۱۹۰۱ جکسن به آرزوی دیرین خود رسید؛ به هندوستان رفت و با پارسیان هند از نزدیک آشنا شد. در ۱۹۰۳ برای نخستین بار به ایران و آسیای میانه سفر کرد. حاصل این سفر کتاب: «سفرنامه جکسن» یا به‌عنوان اصلی‌اش «ایران در گذشته و حال» است که طی آن اطلاعات بسیاری در وجوه مردم‌شناسی، باستان‌شناسی، اقتصاد و سیاست به مخاطبان عرضه می‌کند. در بخشی از کتاب ضمن اشاره به معادلات سیاسی میان ایران و آمریکا به واکاوی ظرفیت‌های آن می‌پردازد و می‌نویسد:
  • اولین برخوردهای ایرانیان با راه آهن

    عبدالصمد میرزا عزالدوله (برادر ناصرالدین شاه) که در اولین سفر اروپا در سال ۱۲۹۰ ق (حدود ۱۲۵۲ شمسی) همراه شاه بود، ترن را که برای اولین بار می‌دید، این‌گونه توصیف می‌کند:
  • ‌«چای نعنا»ی منصور ضابطیان در ویترین کتابفروشی‌ها

    جدیدترین کتاب منصور ضابطیان به نام «چای نعنا» منتشر شد. این کتاب سفرنامه و تصاویر سفر ضابطیان به مراکش و پنجمین کتاب سفرنامه او است.
  • ورود «حافظ‌الاصوات» به دربار

    سال ۱۹۰۵ میلادی فرمان جالبی از سوی مظفرالدین شاه صادر می‏شود که مضمون آن بیانگر ترویج و اشاعه دستگاه نوظهور گرامافون در ایران است. این محصول جدید شاید حدود ۱۰ سال پس از اختراعش به ایران وارد شد و طبق معمول نیز سر از دربار درآورد و ناصرالدین شاه اولین استفاده ‌کننده آن بود که با چگونگی استفاده از آن آشنایی داشت. وی در سفرنامه‌اش به اروپا ــ سومین سفر ــ به سال ۱۸۸۹ نمایشی را که به منظور آشنایی وی با جدیدترین اختراعات قرن ترتیب داده بودند چنین شرح می‏دهد:
  • مدل‌های رفتاری ایرانیان

    علاقه به قرض گرفتن در نزد ایرانیان وجود دارد. این نکته‌ای است که در سفرنامه‌ها فراوان به آن اشاره شده، گذشته از این مدام به دنبال چیزی هستند که ضمانتی برای قرض مجدد شود و این قرض مجدد ممکن است صرف تجمل شود. نکته دیگری که در سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه بنجامین به کرات به آن اشاره شده، آن است که ایرانیان علاقه به مزد گرفتن دارند و ترجیح می‌دهند همواره آب باریکه‌ای وجود داشته باشد و ظاهرا چندان روحیه کارآفرینی در میان آنان وجود ندارد. در این زمینه اشاره جدی وجود دارد مانند آنکه حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد مردان شاغل خدمتکار و مزدبگیر هستند.
  • دندان‌سازی و طب در سفرنامه سدیدالسلطنه

    دکتر سعید میرسعیدی
    «التدقیق فی سیر الطریق» سفرنامه‌ای مفصل به قلم یکی از بزرگان و حاکمان جنوب کشور به نام محمدعلی خان سدیدالسلطنه مینابی بندرعباسی است. مولف متولد ۱۲۹۰ قمری و متوفی در سال ۱۳۲۰ خورشیدی و شخصی صاحب قلم و اهل ادب و معرفت بوده است و از رجال اواخر دوره قاجار و پهلوی اول محسوب می‌شود. مولف در این کتاب شرح بعضی سفرهای خود را نگاشته است که وقایع دو سفر او به تهران در سال‌های ۱۳۱۴ قمری (۱۲۷۶شمسی) و ۱۳۰۸ شمسی را نیز در برمی‌گیرد. او نگاه دقیقی به پدیده‌های اجتماعی و مسائل اقتصادی دوره خود دارد. در میان جزئیات این دو سفر مطالبی درباره دندان‌سازی و دندانپزشکی، طب، اطبا و دندانپزشکان مشهور نیز دیده می‌شود. سدیدالسلطنه در سفر اولش به دکتر هیبنت اشاره دارد و به قیمت و اجرت اعمال دندانپزشکی در آن زمان (۱۲۷۶خورشیدی) هم پرداخته است:
  • نویسنده‌ای که ۲۳ سال گریه نکرد!

    ايسنا: «هانیا یاناگیهارا» نویسنده رمان «یک زندگی کوچک» در یک مصاحبه از کتابی که زندگی‌اش را عوض کرده، حسادتش به «کازوئو ایشی‌گورو» و رمان‌های دیده‌نشده «هیلاری منتل» صحبت کرده است.
  • میهمانی در کاروانسرای دوره آقامحمدخان

    روز چهاردهم(سپتامبر ۱۷۹۶) خیمه و خرگاه و تجملات سفر حاجی میرزا ابراهیم، وزیر اول شاه وارد شد. عمارات شاهی را آب و جارو زده، صفا می‌دادند که فردا شاه تشریف خواهد آورد.
  • طویله و کارکردهای آن در دوره قاجار

    نخستین نماینده سیاسی ایالات‌متحده آمریکا در ایران «س، ج، بنجامین» بود. وی سفارت آمریکا در ایران را پایه‌گذاری کرده است و نخستین کاردار و سرکنسول این کشور در ایران محسوب می‌شود. بنجامین گزارشی در قالب سفرنامه از مدت حضور خود در ایران با عنوان «ایران و ایرانیان عصر ناصرالدین‌شاه» نوشته است که اطلاعات جالبی در مورد سیاست‌های ایران و آمریکا در این دوران، عملکرد شاه ایران و دربار او و همچنین روزگار و سنت‌های مردم در این دوران را شامل می‌شود و از آنجا که در این زمان برخلاف دهه‌های آتی آمریکا چندان سیاست‌های استعمارگرانه در قبال ایران نداشته است، مطالعه این سفرنامه اطلاعات قابل‌توجهی از این دوره تاریخ ایران در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. بنجامین در قسمتی از کتاب خود به معرفی سرطویله در ایران پرداخته و ضمن آن مشاغل موجود در سرطویله‌ها و کارکرد اجتماعی و اقتصادی آن را معرفی می‌کند که در ادامه بخشی از آن را می‌آوریم.

بیشتر