روایت آینده
گزارش شاخص آمادگی هوش مصنوعی آکسفورد اینسایتس درباره چیست؟
در گزارش موسسه آکسفورد اینسایتس در سال ۲۰۲۵، آمادگی هوش مصنوعی ۱۹۵ دولت را در محیطی بهطور فزاینده پیچیده که با نوآوری سریع، حکومتداری پراکنده و زنجیرههای ارزش هوش مصنوعی در حال گسترش مشخص میشود، ارزیابی میکند. پرسش اصلی گزارش این است که دولتها تا چه حد میتوانند هوش مصنوعی را برای منفعت عموم مهار کنند؟ درحالیکه نسخههای قبلی بر پیادهسازی هوش مصنوعی در خدمات عمومی متمرکز بودند، رویکرد جدید اذعان میکند که دولتها نیز میتوانند پذیرش هوش مصنوعی را در بخشها امکانپذیر کنند، نوآوری را ارتقا دهند و در برابر خطرات از خودشان محافظت کنند.
قدرت پیشرو
تصویر رهبری جهانی هوش مصنوعی بهطور فزایندهای دوقطبی است و ایالاتمتحده و چین بهعنوان دو نیروی غالب در حال ظهور هستند که مسیر این فناوری را شکل میدهند. درحالیکه ایالاتمتحده جایگاه برتر را در رتبهبندیهای حفظ کرده است که جایگاه چین در شاخص احتمالاً تواناییهای واقعی آن را کمتر از حد واقعی نشان میدهد. سنجش آمادگی هوش مصنوعی چین از خارج، چالشهای روششناختی قابلتوجهی را نشان میدهد. شفافیت محدود در مورد ابتکارات دولتی، دسترسی محدود به دادههای استقرار و اکوسیستم فناوری داخلی که تا حد زیادی مستقل از پلتفرمها و استانداردهای غربی عمل میکند. خروجی تحقیقات هوش مصنوعی چین در سال ۲۰۲۴ با مجموع انتشارات ایالاتمتحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا برابری کرد؛ بهطوریکه ۱۵۶ موسسه هر کدام بیش از ۵۰ مقاله هوش مصنوعی تولید کردهاند. الگوهایی همانند دیپسیک، Qwen و علیبابا، عملکردی قابلرقابت با همتایان غربی را با کسری از هزینه توسعه نشان دادهاند و فرضیات مربوط به ضرورت سختافزار پیشرفته را به چالش کشیدهاند. چین بهطور سیستماتیک در حال ساخت مجموعه مستقل هوش مصنوعی است. اکوسیستم تراشه Ascend هوآوی و پیشرفتهای تولیدی SMIC، وابستگی به نیمههادیهای غربی را کاهش میدهد که با بیش از ۱۴۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری دولتی از طریق صندوق سرمایهگذاری ملی صنعت مدار مجتمع پشتیبانی میشود. کنترل زنجیرههای تامین حیاتی از جمله ۵۰ درصد تولید ویفر کاربید سیلیکون جهانی و تسلط بر فرآوری عناصر خاکی کمیاب این زیرساخت را بیشتر ایزوله میکند. بهطور گسترده، ابتکارات حاکمیتی همانند اعلامیه شانگهای در مورد حاکمیت جهانی هوش مصنوعی، نشاندهنده قصد پکن برای شکلدهی به هنجارهای بینالمللی هوش مصنوعی، بهویژه در میان کشورهای جنوب جهان است. صعود چین در رتبهبندیها نشاندهنده این شواهد روبه رشد است. شکاف میان ایالاتمتحده و چین مطمئناً کمتر از آن چیزی است که رتبهبندیها نشان میدهند و در حوزههای خاص، چین ممکن است از قبل پیشرو باشد.
از استراتژی به واقعیت
سال ۲۰۲۵ شاهد بهکارگیری فزاینده استراتژیها و سیاستهای هوش مصنوعی از سوی دولتها و کشورها بودیم. کشورهای مختلف در سراسر شاخص، هوش مصنوعی را در دولت، جوامع و اقتصادهای خودشان بررسی میکنند. نقش هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری در مجموعه ابزارهای بخش دولتی نیز مورد توجه قرار گرفته است. اکنون تعداد فزایندهای از کشورها بهوضوح در اسناد عمومی نحوه استفاده یا قصد استفاده از هوش مصنوعی را برای بهبود دسترسی، کارایی و اثربخشی دولت بیان میکنند. دولتها همچنین مشخص میکنند که چگونه میتوانند اکوسیستمهای نوآوری هوش مصنوعی ملی را هدایت و تسریع کنند. بسیاری نیز برای تقویت استعدادها و فرصتهای داخلی در سطح بینالمللی مشارکت میکنند. کشورها در تعامل بیشتر با اکوسیستمهای مربوطه، حوزههای فرصت خاص هوش مصنوعی یا مزیت نسبی را نیز در نظر میگیرند.
همانطور که رتبهبندی مداوم کشورها در شاخص نشان میدهد، موفقیت در هوش مصنوعی پدیدهای یکشبه نیست. این امر مستلزم تعامل عمیق، متمرکز و استراتژیک با شکلدهی به بنیانها، اجزا و کاتالیزورهایی است که میتوانند به تاثیر مثبت و پایدار هوش مصنوعی در دولتها، جوامع و اقتصادها منجر شوند. بااینحال، این موفقیت نیازمند جهتگیری و سرمایهگذاری بلندمدت است. مورد نخست بهطور فزایندهای از طریق توسعه و اجرای استراتژیهای هوش مصنوعی مشهود است. مورد دوم؛ در میزان بودجه اختصاصی هوش مصنوعی در بسیاری از محیطها همچنان شکاف است.
حاکمیت آینده
شاخص موسسه آکسفورد اینسایتس همواره اهمیت همکاری فرامرزی در حوزه هوش مصنوعی را به رسمیت شناخته و از آن حمایت کرده است. اگرچه همکاریهای بینالمللی در زمینه حاکمیت هوش مصنوعی، تحقیق و توسعه ادامه دارد، در سال ۲۰۲۵ همچنین شاهد افزایش توجه به تعریف یا پیشبرد حاکمیت ملی و منطقهای هوش مصنوعی بودیم. حاکمیت هوش مصنوعی از طریق رویکردهای جداگانهای بررسی میشود. ژئوپلیتیک و رقابت برای برتری در «مسابقه» هوش مصنوعی، در برخی کشورها محرک است. فرمان اجرایی ریاستجمهوری ایالاتمتحده در جولای ۲۰۲۵ بهصراحت بر اهمیت ترویج صادرات «مجموعه فناوری هوش مصنوعی» آمریکایی بهعنوان سازوکاری برای «تضمین تسلط فناوری مداوم» تاکید دارد. ایالاتمتحده که دوباره در رتبه نخست شاخص امسال قرار دارد، همچنان به شکلدهی گفتمان جهانی هوش مصنوعی ادامه میدهد. درحالیکه دنباله طولانی سختافزار، نرمافزار، دیپلماسی و استعداد این کشور میتواند این شکلدهی را هویدا کند.
حاکمیت هوش مصنوعی در سایر زمینههای ملی نیز طنینانداز شده است. چین همچنان به تقویت فناوری و اجزای اکوسیستم ادامه میدهد و با تکیه بر رهبری قبلی بهدنبال شکلدهی رویکرد جهانی به «زیرساخت عمومی دیجیتال» و ماموریت استراتژیک برای شکلدهی به اکوسیستم گسترده هوش مصنوعی در داخل است. اجلاس هوش مصنوعی هند، در فوریه ۲۰۲۶، میتواند شاهد به رسمیت شناخته شدن برخی از این تلاشها و بهطور بالقوه ادغام آنها از سوی سایر کشورها باشد و رویکردهای ظریفی نیز میتوانند در حال ظهور باشند. عربستان سعودی با استفاده از صندوق ثروت ملی «HUMAIN»، رویکرد تجاری برای شکلدهی به «اکوسیستم هوش مصنوعی کامل» را راهاندازی کرد.
تلاشهای فرامرزی
چشمانداز بینالمللی هوش مصنوعی فقط مربوط به ژئوپلیتیک، رقابت بینالمللی و بحثهای مربوط به «پیشرفت» هوش مصنوعی با حاصل جمع صفر نیست. هوش مصنوعی همچنین بهعنوان ستون اصلی بحثها و جهتگیریهای منطقهای در حال ظهور است. در سال ۲۰۲۶ تلاشهای فرامرزی هوش مصنوعی از توافقات انتزاعی فراتر رفته و به مرحله عمل میرسند. هوش مصنوعی یکی از اجزای اصلی دستور کار در پلتفرمهای منطقهای در طول سال ۲۰۲۵ بود. اتحادیه آفریقا هوش مصنوعی را بهعنوان «اولویت استراتژیک» برای قارهای پویا با جوانترین جمعیت جهان اعلام کرد. درحالیکه اتحادیه اروپا در طول اجلاس هوش مصنوعی پاریس شاهد تنش بود، زیرا ایالاتمتحده و بریتانیا از امضای بیانیه نهایی این رویداد خودداری کردند، البته با راهاندازی ابررایانه جدید، پیشرفتهایی حاصل شد. هوش مصنوعی همچنین یکی از اجزای اصلی بحثها در کنفرانس اقلیمی برزیل و در مراسم رونمایی از طرح ابتکاری حکومت جهانی به رهبری چین بود.
همکاریهای دوجانبه هوش مصنوعی نیز در حال ظهور است. اولین توافقنامه فناوری بریتانیا و ایالاتمتحده، دو کشور را به همکاریهای تحقیق و توسعه هوش مصنوعی در کشف دارو، انرژی و اکتشاف متعهد کرد. مالزی و چین بر سر تبادل فنی و تقویت متقابل زیرساختهای هوش مصنوعی توافق کردند. درحالیکه برزیل هم توافقنامههای منطقهای از جمله با اکوادور، برای افزایش توسعه مهارتهای هوش مصنوعی و هم مشارکتهای جهانی را بررسی کرد. این کشور همچنین تفاهمنامهای را با چین برای شکلدهی بیشتر به همکاریهای هوش مصنوعی بین دو کشور امضا کرد. سال ۲۰۲۶ میتواند سال دیگری از ارتباطات، همکاریها و محاسبات در حال تکامل باشد. با توجه به اینکه ایالاتمتحده میزبان گروه ۲۰ است، لایهای بالقوه از پویاییهای ژئوپلیتیک در حال شکلگیری است. فرانسه که بهطور بالقوه تلاشها در اجلاس هوش مصنوعی پاریس را پیش میبرد وظایف میزبانی گروه ۷ را بر عهده میگیرد و هند شاید در اجلاس تاثیر هوش مصنوعی هند، دیدگاه جدیدی را به چشمانداز جهانی هوش مصنوعی ارائه دهد. درحالیکه فیلیپین، با هفت رتبه صعود در شاخص امسال، ریاست بلوک منطقهای انجمن ملل جنوب شرقی آسیا (ASEAN) را بر عهده میگیرد و میتواند صدای مهمی در تعریف راه کشورهای آسهآن (تایلند، اندونزی، مالزی، سنگاپور، فیلیپین، ویتنام، برونئی، لائوس، کامبوج و میانمار) برای دوران هوش مصنوعی باشد.
چشمانداز نظارتی
گرچه همکاریهای منطقهای و جهانی با سرعت ادامه دارند، اما جنبههای عملی تنظیم مقررات جهانی هوش مصنوعی مدت زمان بیشتری طول میکشد که به ثمر برسند. اجزای قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا در طول سال ۲۰۲۵ لازمالاجرا شد، اما پایان سال، شاهد بحث و مخالفتهای مداوم در مورد میزان، جنبههای عملی و ارتباط برخی از این مفاد با توسعه و جهتگیری ملی و منطقهای هوش مصنوعی بود. سال ۲۰۲۶ سال مهمی برای اتحادیه اروپاست که جهتگیری مشترکی را در سراسر کشورهای عضو هدایت کند و سیگنال مهمی را به شرکای جهانی، پیروان و ناظران ارسال کند.
تلاشهای جهانی دیگری نیز در حال ظهورند. در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۵، سازمان ملل متحد دو نهاد جدید برای حاکمیت هوش مصنوعی همچون گفتوگوی جهانی در مورد حاکمیت هوش مصنوعی و هیات علمی بینالمللی مستقل در مورد هوش مصنوعی راهاندازی کرد. ایالاتمتحده اجلاس آفریقای جنوبی را تحریم کرد، رویدادی که شاهد تاسیس کارگروه گروه ۲۰ در زمینه هوش مصنوعی، مدیریت دادهها و نوآوری برای توسعه پایدار بود. با توجه به اینکه اعضایی با سطوح مختلف آمادگی هوش مصنوعی گروه ۲۰ را نمایندگی میکنند، آمریکا همچنان بازیگری مهم در پیشبرد مدیریت جهانی هوش مصنوعی است. اجلاس ۲۰۲۶ که به میزبانی ایالاتمتحده برگزار میشود، میتواند روایت جدیدی را شکل دهد یا اینکه رقابتهای ژئوپلیتیک که در طول سال ۲۰۲۵ شاهد آن بودیم، مجدداً تکرار شود.
اگرچه تلاشهای جهانی در زمینه تنظیم مقررات و حاکمیت شرکتی در حال تغییر است، بسیاری از کشورها بر آنچه در کنترل دارند تمرکز میکنند و در حال شکلدهی به رویکردهای حاکمیت شرکتی داخلی هستند. برزیل از نزدیک قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را دنبال کرده است، درحالیکه بسیاری از کشورهای دیگر در سراسر جهان در حال شکلدهی به هوش مصنوعی یا محیطهای کاری گسترده برای تعریف رویکردهای حاکمیت شرکتی هستند. گردهماییهای کوچک نیز میتوانند در شکلدهی به جهت مشترک مهم باشند.
کاتالیزور اصلی
همانطور که شاخص نشان میدهد، دولتها در سراسر جهان بهطور فعال با نقش و پتانسیل ابزارها و فناوریهای هوش مصنوعی درگیر هستند. دولتها قوانین بازی را تعیین میکنند و همچنین بازیگران مهم و بهطور فزایندهای موفق در چشمانداز هوش مصنوعیاند. دولتها همچنین در شکلدهی و هدایت فرصتهای جدید هوش مصنوعی، ضروریاند. توسعه اکوسیستمهای ملی هوش مصنوعی را تقویت میکنند.
بخش دولتی همچنین کاتالیزور اساسی برای موفقیت بخش خصوصی است و بسیاری از دولتها در حال شکلدهی به ابزارهای بلندمدت و قدرتمند برای تقویت جهتگیری هوش مصنوعی داخلی هستند. درعینحال، همکاریهای فرامرزی میتواند فرصتهای جدیدی در حوزه هوش مصنوعی ایجاد کند که سرمایهگذاریهای بینالمللی بخش خصوصی را تقویت و گسترش میدهد. پیشرفتها و موفقیتهای هوش مصنوعی در دهههای گذشته از سیلیکونولی ظهور کرد که از سوی دولت ایالاتمتحده حمایت و پرورش یافته است.
وضع غرب آسیا
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) یکی دیگر از چشماندازهای هوش مصنوعی است که با سطوح مختلف آمادگی هوش مصنوعی مشخص میشود. چند کشور در اتحادیه منطقهای شورای همکاری خلیج فارس سرمایهگذاریهای سنگینی در زیرساختهای هوش مصنوعی انجام میدهند، درحالیکه عربستان سعودی در حال پیشبرد فناوری هوش مصنوعی داخلی با عنوان «HUMAIN» است. در جای دیگر منطقه، کشورهایی مانند مصر بهسرعت در حال بررسی هوش مصنوعی در طیف وسیعی از اولویتهای ملی و همچنین شکلدهی به سیاستها و ابتکارات برای تقویت اکوسیستم هوش مصنوعی هستند. استعدادهای بنیادی و زیرساختهای دیجیتال در برخی زمینهها همچنان چالشبرانگیز است. منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) در گزارش ۲۰۲۵ با میانگین امتیاز ۰۹/ ۴۴ در رتبه پنجم قرار دارد و در میانه رتبهبندیهای منطقهای قرار گرفته است. عربستان سعودی با امتیاز ۷۸/ ۶۹ در صدر منطقه قرار دارد و در رتبهبندی جهانی در جایگاه پانزدهم قرار دارد. پس از این کشور، اسرائیل (رتبه ۱۷) و امارات متحده عربی (رتبه ۲۳، با امتیاز ۸۷/ ۶۶) با فاصله کمی قرار دارند. این منطقه همچنان جایگاهش را بهعنوان اکوسیستم هوش مصنوعی در حال توسعه و پویا که قادر به همگام شدن با تحولات سریع جهانی است، حفظ کرده است.
