حمله ثروتمندان خاورمیانه به عمارتهای سوئیس و اسپانیا
«دبی» جدید کجاست؟
نمایی از یک ساختمان لوکس در منطقه «کوستا دل سول» اسپانیا
براساس گزارشی از بلومبرگ، شعلهور شدن آتش درگیریها، گروهی از متمولان، خانوادههای ثروتمند و سرمایهگذارانی را که پیشتر شیفته جذابیتهای دبی و ابوظبی شده بودند، به بازنگری در تصمیمات خود واداشته است. این افراد که با انگیزه درآمدهای معاف از مالیات، تابش همیشگی آفتاب و وعده زندگی اشرافی راهی این شهرها شده بودند، اکنون در تردیدی جدی بهسر میبرند. هرچند این کلانشهرها اخیرا با هدف ترغیب ساکنان به ماندگاری طولانیمدت، دست به اصلاحات گستردهای زدهاند، اما سایه جنگ، تصویر «جزیره ثبات» را که با ظرافت تمام برای این شهرها در قلب خاورمیانه ناآرام ترسیم شده بود، متزلزل و مخدوش کرده است.
در همین راستا، «ژان فلوریان»، از کارگزاران شرکت املاک «راکول پراپرتیز» در ژنو، هماکنون در جستوجوی عمارتی به ارزش ۲۰میلیون فرانک (معادل ۲۶میلیون دلار) برای تاجری است که قصد دارد از خاورمیانه به سوئیس کوچ کند. او همچنین خاطرنشان کرد که یکی از عرضهکنندگان ساعتهای لوکس که با مشتریان متمول منطقه در ارتباط است، او را به ضیافتی در این هفته فراخوانده است؛ چراکه بسیاری از میهمانان این مراسم نیز اشتیاق فراوانی برای خرید ملک در خاک سوئیس نشان دادهاند. در سواحل «کوستا دل سول» در اسپانیا، منطقهای که نامش با تفرجگاههای مجلل و سفرهای تفریحی اشرافی گره خورده است، آژانس املاک تراز اول «انجلاند وُلکرز» روزانه چهار تا پنج درخواست برای خرید و اجاره دریافت میکند. به گفته مدیرعامل این مجموعه، آنها از زمان آغاز جنگ تاکنون چندین قرارداد در منطقه «ماربیا» منعقد کردهاند.
این خطه پیوندی دیرینه با خاورمیانه دارد که ریشه آن به دهه هفتاد میلادی بازمیگردد؛ یعنی زمانی که فهد، ولیعهد وقت عربستان سعودی، آنجا را به عنوان پایگاه تابستانی خود برگزید و کاخ باشکوه «مار-مار» را در آن بنا نهاد. «اسکار لینداهل»، یکی از شرکای آژانس املاک لوکس «امپیدان»، میگوید: «ما جامعه نسبتا بزرگی از ساکنان خاورمیانه و اتباع عربستان داریم که دهههاست هر تابستان به اینجا میآیند.» به گفته او، خریداران املاک نوساز اکنون در جستوجوی مستغلاتی با «سبک تفرجگاهی» هستند که تداعیگر شیوه زندگی در پایتختهای مدرن خاورمیانه باشد؛ یعنی خانههایی که خدماتی نظیر دربان اختصاصی و پیشخدمت، سالن ورزشی و رستوران را در خود جای داده باشند.
اجارهبهای املاک لوکس
در همین حال، آمارهای تخصصی موسسه ملکی «نایت فرانک» نشان میدهد که همزمان با کاهش عرضه و تداوم فضای غبارآلود سیاسی در خاورمیانه، نرخ اجارهبها در محلههای اشرافی لندن رو به صعود نهاده است. یافتههای این مرکز حاکی از آن است که در ماه مارس، تقاضا برای املاکی با اجارهبهای بیش از هزار پوند (معادل ۱۳۵۲ دلار) در هفته، با جهشی ۱۶.۹درصدی نسبت به سال گذشته روبهرو شده است که این امر، بازار واحدهای تراز اول را به شکلی بیسابقه رونق بخشیده است. «دیوید مامبی»، مدیر بخش اجارههای مناطق مرکزی لندن در این موسسه، میگوید: «ما شاهد سیل درخواستها از سوی ساکنان خاورمیانه هستیم که در پی اجارههای کوتاهمدت ششماهه یا کمتر هستند. این متقاضیان عمدتا اتباع بریتانیا، اروپا یا آمریکای شمالی هستند که به همراه خانوادههایشان اخیرا به خاورمیانه کوچ کرده بودند، اما همچنان پیوندهای ریشهدار و شبکهای از ارتباطات در لندن دارند.»
درحالیکه ابرثروتمندان برای روزهای پرتلاطم، چندین مأمن و سرپناه در نقاط مختلف جهان در اختیار دارند، بلاتکلیفی کنونی و بنبست در مذاکرات آتشبس، طبقه متخصص و مهاجران شاغل را که تازه در خاورمیانه ریشه دوانده بودند، بر سر دوراهی دشواری قرار داده است. برخی از سرمایهگذاران خارجی پیشتر داراییهای خود را روانه بازارهای ملکی دبی کرده بودند؛ بازاری که در سالهای اخیر شاهد رشد چشمگیر و بیسابقه قیمتها بوده است. اگرچه تحلیلگران محلی و سرمایهگذاران همچنان بر تداوم تقاضا در بحبوحه درگیریها تاکید دارند، اما به نظر میرسد با ارزیابی مجدد ریسک توسط سرمایهگذاران، روند قیمتگذاری در بازارها و محلههای نوپا دستکم در کوتاهمدت با ابهام روبهرو شود.
این در حالیاست که تحلیلگران موسسه «گلدمن ساکس» در تازهترین یادداشت خود برآورد کردهاند که حجم معاملات ملکی در امارات طی ۱۲روز نخست ماه مارس، نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۷درصد و در مقایسه با ماه پیش از آن، ۴۹درصد کاهش یافته است. با وجود این، نباید فراموش کرد که قطبهای تجاری نظیر دبی پیش از این نیز از توفانهای سهمگینی چون بحران مالی جهانی سربلند بیرون آمدهاند. حتی در شرایط فعلی نیز غولهای «والاستریت» به شکلی علنی حمایت خود را از منطقه اعلام کردهاند؛ هرچند نگرانیهای امنیتی باعث شده است برخی از این شرکتها به کارکنان خود اجازه دهند به طور موقت از نقاط دیگر جهان فعالیت کنند.
«ادوارد دو مالت مورگان»، مدیر دفتر خصوصی مجموعه «داگلاس الیمن» و متخصص املاک مشتریان تراز اول، معتقد است: «جو روانی بازار با سرعتی باورنکردنی در حال تغییر است، از این رو مشتریان در گام نخست، اجارهنشینی را ترجیح میدهند.» او که هماکنون مشاوره به ۱۰مشتری از امارات و لبنان را برای نقلمکان موقت به اروپا بر عهده دارد، میافزاید: «مردم در انتظار ثبات اوضاع، فعلا به تصمیمات کوتاهمدت بسنده کردهاند.» دلیل اصلی کراهت یا تردید مردم از نقلمکان دائمی در شرایط فعلی، پیچیدگیهای اداری است؛ چرا که تغییر اقامتگاه مالیاتی، یافتن مدارس مناسب برای فرزندان و انطباق با قوانین ملی نظیر افتتاح حسابهای بانکی محلی، فرآیندی دشوار، زمانبر و هفتخوانی از مراحل سازماندهی است. تداوم درگیریها، کسانی را که به امید بازارهای پررونق و انباشت سرمایه به این منطقه کوچ کرده بودند، بر سر یک «دوراهی بزرگ» قرار داده است. بیم آن وجود دارد که فرسایشی شدن جنگ، کسانی را که اکنون در اروپا به سر میبرند، ناچار به اتخاذ تصمیماتی دشوار برای مهاجرت همیشگی کند؛ بهویژه آنکه پایان سال تحصیلی نیز نزدیک است.
«روبرتا جنینی»، از کارشناسان جابهجایی و اسکان در حومه ژنو، میگوید هماکنون در حال خدمترسانی به پنج مشتری مقیم خاورمیانه است که در جستوجوی اقامتگاههای موقت و مبله در این شهر هستند. فرزندان آنها تا پایان فصل تابستان در مدارس بینالمللی محلی در سوئیس نامنویسی شدهاند و پس از آن، این خانوادهها دوباره وضعیت را ارزیابی خواهند کرد.ژنو و زوریخ از دیرباز مأمن ثروت خاورمیانه بودهاند. براساس آمار انجمن بانکداران محلی، سرمایهگذاران این منطقه تا پایان سال ۲۰۲۴ میلادی نزدیک به ۵۸۰میلیارد دلار در سوئیس ذخیره کردهاند؛ مبلغی که معادل یکپنجم کل داراییهای خارجی در این کشور است و پس از اروپای غربی، بیشترین سهم را در بانکهای سوئیس دارد.
یکی از کارکنان یک شرکت سرمایهگذاری خصوصی آمریکایی در دبی که به دلیل حساسیتهای موضوع مایل به افشای نامش نبود، میگوید در ابتدا تصور میکردند درگیریها به سرعت فروکش میکند، اما با طولانی شدن جنگ، موقتا به پرتغال نقلمکان کردند. به گفته او، بازگشت آنها به منطقه مشروط به برقراری چندین هفته صلح پایدار و اطمینان از نبود هیچگونه حملهای به خاک امارات است. «نونو دورائو»، مدیر یک موسسه ملکی در پرتغال، از جهش بیسابقه اشتیاق خریداران خاورمیانهای خبر میدهد. او میگوید با آغاز جنگ، تعداد مشتریان بالقوه در یک شبانهروز دو برابر شد؛ هرچند نهایی شدن قراردادهای خرید خانه که میانگین قیمت آنها حدود ۲میلیون و چهارصد هزار دلار است، زمان میبرد. یک کارشناس استخدامی میگوید در برخی بانکها و موسسات مالی، جابهجایی کارکنانی که مسوولیتهایشان صرفا محدود به منطقه نیست، به سمت اروپا آغاز شده است. بسیاری از این شرکتها که پیشتر با هیاهوی فراوان از گسترش حضور و سرمایهگذاری خود در منطقه سخن میگفتند، اکنون با احتیاط رفتار میکنند تا این تصور ایجاد نشود که در حال عقبنشینی یا کاهش اعتبار شعب منطقهای خود هستند.
یکی از مدیران ارشد مدیریت دارایی در یک بانک بزرگ آمریکایی نیز از گفتوگوهای متعدد با اتباع خارجی مقیم منطقه خبرمیدهد که در پی درک مزایا و معایب کوچ به سوئیس هستند. کشورهای دیگر اروپایی، از ایتالیا تا اسپانیا، با نظامهای مالیاتی جذاب و اقلیم آفتابی، مقصدی وسوسهانگیز برای کسانی هستند که دستکم به دنبال خروج موقت از خاورمیانه میگردند. به گفته افراد مطلع، برخی سرمایهگذاران متمول آسیایی نیز در حال بازنگری در میزان داراییهای خود در دبی و بازگرداندنِ سرمایههایشان به هنگکنگ و سنگاپور هستند، درحالیکه گروهی دیگر برای تنوعبخشیدن به سبد داراییهای خود، بازارهای دیگر را زیر نظر گرفتهاند.
براساس این گزارش، با وجود تمایل مهاجران و بومیان برای یافتن «گریزگاههای امن» در اروپا، احتمال خروج گسترده و ناگهانی سرمایه از کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه به سمت سوئیس، اندک است. چراکه اکثر بانکهای سوئیسی، حتی با وجود داشتن دفتر در منطقه، حسابهای این مشتریان را از همان ابتدا در خاک سوئیس ثبت و مدیریت میکنند؛ بنابراین ثروت آنها پیشتر در جای امنی قرار گرفته است. علاوه بر این، شهروندان این کشورها برای حفظ سرمایههای خود در داخل، تحت فشارهای سیاسی شدیدی هستند. این وضعیت، چرخشی ناگهانی نسبت به چند ماه پیش است؛ زمانی که شهرهای خاورمیانه، ذینفعان اصلی تغییر قوانین مالیاتی بریتانیا و پناهگاه کسانی بودند که از مالیاتهای سنگین و مشکلات امنیتی در کشورهای خود فرار میکردند. در آن مقطع، صندوقهای بزرگ سرمایهگذاری و شرکتهای مالی به سرعت در حال راهاندازی یا گسترش دفاتر خود در منطقه بودند.
در حال حاضر، شواهد نشان میدهد که بازگشت به روال عادی زمانبر خواهد بود. برای نمونه، چندین شرکت هواپیمایی اروپایی زمان ازسرگیری پروازهای خود به منطقه را به تعویق انداختهاند. «مری دان»، بنیانگذار یک آژانس ملکی، میگوید: «اکنون چشمها به اسپانیا، ایتالیا، پرتغال و فرانسه دوخته شده است. مقاصد کلاسیکی که در سالهای اخیر رقابت را به دبی باخته بودند، اکنون بار دیگر شکوفا خواهند شد.»
