چرا بحران کود شیمیایی رخ نداد؟
سناریوی ناتمام بحران کود
برای نمونه قیمت اوره، مهمترین کود شیمیایی مورد استفاده کشاورزان در سراسر جهان، حتی پیش از اعلام تفاهم میان آمریکا و ایران در هفته جاری، تقریبا به سطح پیش از جنگ بازگشت. همزمان سهام بزرگترین تولیدکنندگان این محصول، از جمله شرکت کانادایی Nutrien و شرکت آمریکایی CF Industries Holdings، پس از اوجگیری در اواخر مارس و اوایل آوریل، با افت قابلتوجهی روبهرو شد.
جوئل جکسون، تحلیلگر بازار کود و مواد شیمیایی در BMO Capital Markets، میگوید: از اینکه قیمتها تا این حد سریع کاهش یافتند، شگفتزده شدم. تقاضا ناگهان متوقف شد. به گفته او، گاز طبیعی تا ۸۰درصد از هزینه تولید کودهای نیتروژنی مانند اوره را تشکیل میدهد. بن آیزاکسون، مدیر تحقیقات سهام در Scotiabank نیز توضیح میدهد که کشورهای حاشیه خلیجفارس با استفاده از گاز ارزان خود، حدود ۳۰درصد از صادرات دریایی اوره جهان را تامین میکنند.
زمانبندی جنگ به سود کشاورزان بود
با وجود تمام نگرانیها، زمان آغاز جنگ تا حد زیادی به نفع مصرفکنندگان تمام شد. کشاورزان آمریکا و اروپا پیش از آغاز درگیریها در ۲۸فوریه، عمده کود مورد نیاز فصل بهار خود را خریداری کرده بودند. از سوی دیگر، کشورهای مهم نیمکره جنوبی مانند برزیل و آرژانتین تا ماه سپتامبر وارد فصل اصلی کشت نمیشوند. همچنین چین نیز معمولا پس از تامین نیاز داخلی، از ماه آوریل اجازه صادرات اوره را به تولیدکنندگان خود میدهد.
متغیر تعیینکننده بازار
هند میتواند مهمترین عامل نااطمینانی برای بازار جهانی کود باشد؛ زیرا فصل اصلی کشت این کشور همزمان با بارشهای موسمی ژوئن و ژوئیه آغاز میشود.
اگرچه هند بیشتر اوره موردنیاز خود را در داخل تولید میکند، اما برای تامین گاز طبیعی مایع (LNG) به واردات از قطر وابسته است که جنگ بر آن تاثیر معناداری گذاشته است.
تحلیلگران معتقدند که کشاورزان هندی ظرفیت بالایی برای کاهش کود مصرفی خود دارند؛ چراکه میزان مصرف اوره در هند بسیار بالاست. از این رو کاهش جزئی مصرف، مشکل بزرگی ایجاد نمیکند.
جهش قیمت کودهای فسفاته
برخلاف اوره، قیمت کودهای فسفاته از زمان آغاز جنگ حدود ۲۵درصد افزایش یافته است. دلیل اصلی این افزایش، رشد شدید قیمت گوگرد است که از مشتقات نفت محسوب میشود و تولید کودهای فسفاته بدون آن امکانپذیر نیست. با محدود شدن صادرات نفت از تنگه هرمز، قیمت گوگرد تقریبا پنجبرابر شده است.
این وضعیت فشار زیادی بر شرکت آمریکایی Mosaic، بزرگترین تولیدکننده بورسی کودهای فسفاته، وارد کرده است. سهام این شرکت در طول جنگ حدود ۲۰درصد کاهش یافته؛ زیرا افزایش هزینه تولید، حاشیه سود آن را کاهش داده است.
با این حال، برخلاف کودهای نیتروژنی که باید در هر فصل کشت مصرف شوند، کودهای فسفاته نقش بلندمدتی در حاصلخیزی خاک دارند؛ بنابراین کشاورزان میتوانند در صورت لزوم، مصرف آن را برای یک سال به تعویق بیندازند.
امید به بهبود بازار
به اعتقاد تحلیلگران، اگر آرامش در تنگه هرمز حفظ شود و صادرات گوگرد از سر گرفته شود، سهام شرکت Mosaic میتواند دوباره رشد کند. سهام این شرکت از زمان اعلام توافق اولیه صلح توسط رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در ۱۳ ژوئن تاکنون حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است.
درمجموع به نظر میرسد که چشمانداز کودهای نیتروژنی مانند اوره و آمونیاک در دوران پس از جنگ نسبتا باثبات خواهد بود و سایر تولیدکنندگان احتمالا عرضه خود را کاهش خواهند داد تا با بازگشت تولید کشورهای حاشیه خلیجفارس، بازار با مازاد عرضه مواجه نشود. بیشتر کارشناسان نیز معتقدند که اکنون قیمت اوره تقریبا به کف خود رسیده و از اینجا به بعد، احتمال افزایش قیمت بیش از کاهش آن است.
پدافند غلاتی
جوزف گلاوبر، پژوهشگر ارشد موسسه بینالمللی تحقیقات سیاست غذایی، معتقد است جهان خوششانس بوده که این جنگ پس از چند سال برداشتهای پربار محصولات کشاورزی رخ داده است.
به گفته او، انبارهای غلات جهان همچنان مملو از ذخایر هستند و قیمت ذرت آمریکا نیز، پس از افزایش کوتاهمدت ناشی از جنگ، دوباره به نزدیکی پایینترین سطح خود از زمان همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۰ بازگشته است.
با این حال، پایین بودن قیمت غلات لزوما به معنای کاهش قیمت مواد غذایی نیست؛ زیرا هزینه حملونقل و توزیع که به قیمت سوخت وابسته است، نقش مهمی در قیمت نهایی مواد غذایی دارد.
بر اساس آمار فدرالرزرو آمریکا، قیمت گازوئیل در ایالات متحده از ۲۸فوریه تاکنون حدود ۳۰درصد افزایش یافته است. به همین دلیل، هرچند بازار کود و غلات فعلا از بحرانی بزرگ گریخته، اما هزینههای واقعی جنگ هنوز بهطور کامل پرداخت نشده است.
