افت تولید از خودروسازان بزرگ به بخش مونتاژی رسید؛
سقوط تولید در خودروسازی خصوصی
بررسی آمار تولید خودروسازان خصوصی در مردادماه امسال در مقایسه با مرداد سال گذشته نشان میدهد تقریبا تمامی شرکتهای مورد بررسی با کاهش تیراژ مواجه شدهاند و تنها تیگارد خودرو توانسته برخلاف جریان عمومی، رشد تولید را به ثبت برساند. در این میان، مدیران خودرو با افت ۹۵درصدی تولید، یکی از سنگینترین کاهشهای تیراژ را تجربه کرده و پس از آن، اتومبیلسازی فردا با افت ۹۸درصدی و سروش موتور با توقف کامل تولید در مردادماه، در میان شرکتهایی قرار گرفتهاند که بیشترین کاهش تولید را ثبت کردهاند.
این در شرایطی است که طی سالهای گذشته، خودروسازان خصوصی و بهویژه مونتاژکاران، یکی از موتورهای اصلی رشد تولید خودرو در کشور محسوب میشدند. محدودیت تولید در خودروسازان بزرگ، رشد تقاضا برای خودروهای مونتاژی و افزایش تنوع محصولات، زمینه را برای توسعه فعالیت شرکتهای خصوصی فراهم کرده بود. با این حال، آمار مردادماه نشان میدهد موتور تولید در این بخش نیز با اختلال جدی مواجه شده و بسیاری از شرکتها نتوانستهاند تیراژ تولید خود را در سطح سال گذشته حفظ کنند.
چرا خصوصیها به سراشیبی افتادند؟
اما پرسش مهم این است که دلیل افت فراگیر تولید در میان خودروسازان خصوصی چیست؟ هرچند برای تعیین علت دقیق کاهش تیراژ هر شرکت باید وضعیت تامین، تولید و فروش آن شرکت بهطور جداگانه بررسی شود، با این حال، مرور شرایط عمومی صنعت خودرو نشان میدهد مجموعهای از عوامل، بهویژه مشکلات ارزی و تامین قطعات، میتواند در افت تولید مونتاژکاران نقش داشته باشد.
بخش قابلتوجهی از خودروسازان خصوصی، ساختار تولید خود را بر مونتاژ خودرو و واردات قطعات منفصله بنا کردهاند. در نتیجه، تداوم تولید آنها وابستگی مستقیمی به ثبتسفارش، تخصیص ارز، واردات قطعات و ترخیص کالا از گمرک دارد. بنابراین هرگونه وقفه در این زنجیره میتواند با سرعت بیشتری نسبت به خودروسازان بزرگ، خطوط تولید بخش خصوصی را تحتتاثیر قرار دهد.
در شرایطی که تامین ارز مورد نیاز تولیدکنندگان به یکی از چالشهای اصلی صنعت تبدیل شده، مونتاژکاران نیز از این مشکل مصون نماندهاند. تخصیص ارز برای واردات قطعات و مجموعههای CKD میتواند مستقیما بر برنامه تولید شرکتها اثر بگذارد؛ چراکه بدون ورود بهموقع قطعات، امکان ادامه تولید خودروهای مونتاژی وجود نخواهد داشت. از این منظر، بخشی از افت سنگین تولید در مردادماه میتواند ناشی از اختلال در تامین قطعات مورد نیاز خطوط تولید باشد.
از سوی دیگر، وابستگی بخش خصوصی به قطعات وارداتی، این شرکتها را نسبت به نوسانات ارزی آسیبپذیرتر کرده است. افزایش نرخ ارز نهتنها هزینه تامین قطعات را بالا میبرد، بلکه نیاز خودروسازان به سرمایه در گردش را نیز افزایش میدهد. در چنین شرایطی، شرکتهایی که برای خرید قطعات و واردات مجموعههای تولیدی به منابع ارزی نیاز دارند، با فشار بیشتری بر نقدینگی خود مواجه میشوند.
موضوع نقدینگی یکی دیگر از عوامل قابلتوجه در وضعیت فعلی خودروسازان خصوصی است. افزایش هزینه تامین قطعات، هزینههای حملونقل، دستمزد و سایر هزینههای تولید، نیاز شرکتها به سرمایه در گردش را افزایش داده است. درعینحال، اگر خودروساز نتواند محصولات خود را متناسب با رشد هزینهها عرضه کند یا در فروش محصولات با محدودیت مواجه باشد، فشار مالی بر شرکت تشدید خواهد شد. نتیجه چنین شرایطی میتواند کاهش خرید قطعات، کند شدن روند تامین و در نهایت افت تولید باشد.
عامل دیگر را باید در سیاستهای تجاری و روند ثبتسفارش جستوجو کرد. خودروسازان خصوصی به دلیل ماهیت مونتاژی تولید خود، ارتباط مستقیمی با فرآیند واردات دارند و هرگونه تغییر در مقررات یا طولانی شدن فرآیندهای اداری میتواند برنامه تولید آنها را بر هم بزند.
اما یکی از شرکتهایی که در مردادماه افت قابلتوجهی در تولید به ثبت رسانده، کرمان موتور است. این شرکت در مردادماه امسال تنها یکهزار و ۶۴۶ دستگاه خودرو تولید کرده است، درحالیکه میزان تولید آن در مرداد سال گذشته به سههزار و ۸۷۳دستگاه میرسید. بنابراین تولید کرمان موتور در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۵۸درصد کاهش یافته است. این افت از آن جهت اهمیت دارد که کرمان موتور در سالهای اخیر یکی از بزرگترین و فعالترین خودروسازان بخش خصوصی به شمار میرفته و سهم قابلتوجهی از تولید خودروهای مونتاژی کشور را در اختیار داشته است. کاهش تولید این شرکت میتواند تاثیر قابلتوجهی بر مجموع تیراژ بخش خصوصی داشته باشد. افت تولید کرمان موتور همچنین نشان میدهد کاهش تیراژ تنها محدود به شرکتهای کوچکتر یا مونتاژکاران با ظرفیت پایین نیست و شرکتهای بزرگتر بخش خصوصی نیز با محدودیتهایی در روند تولید مواجه شدهاند.
گروه بهمن نیز مردادماه سختی را پشت سر گذاشته است. تولید این شرکت از سههزار و ۱۶ دستگاه در مرداد سال گذشته به تنها ۸۲۲ دستگاه در مردادماه امسال رسیده است. به این ترتیب، تیراژ گروه بهمن در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۷۳درصد کاهش یافته است.
افت بیش از ۷۰درصدی تولید در یک شرکت بزرگ خصوصی نشاندهنده شدت مشکلاتی است که تولیدکنندگان خودرو در ماههای اخیر با آن مواجه بودهاند. گروه بهمن نیز همانند دیگر مونتاژکاران، بخش مهمی از سبد تولید خود را بر پایه تامین قطعات و مجموعههای وارداتی بنا کرده و هرگونه اختلال در تامین، تخصیص ارز، ثبتسفارش و واردات قطعات میتواند بهسرعت در خطوط تولید این شرکتها منعکس شود.
اما شاید تکاندهندهترین آمار مربوط به مدیران خودرو باشد. این شرکت که در مرداد سال گذشته سههزار و ۶۰۰دستگاه خودرو تولید کرده بود، در مردادماه امسال تنها ۱۶۴دستگاه تولید داشته است. بنابراین تیراژ مدیران خودرو نسبت به مرداد سال گذشته ۹۵درصد کاهش یافته است. افت ۹۵درصدی به این معناست که تولید این شرکت عملا به بخش بسیار کوچکی از تیراژ سال گذشته رسیده است.
مدیران خودرو طی سالهای گذشته یکی از بازیگران اصلی بازار خودروهای مونتاژی بوده و سهم قابلتوجهی در عرضه محصولات چینی به بازار ایران داشته است. بنابراین کاهش شدید تولید این شرکت میتواند آثار خود را نهتنها در آمار تولید، بلکه در میزان عرضه خودرو به بازار نیز نشان دهد. افت سنگین تولید مدیران خودرو در کنار کاهش تیراژ کرمان موتور و گروه بهمن، نشان میدهد بحران تولید در بخش خصوصی محدود به یک یا چند شرکت کوچک نیست، بلکه بازیگران اصلی این بخش نیز با کاهش جدی تولید مواجه شدهاند.
اما آرین پارس موتور نیز از افت تولید در مردادماه مصون نمانده و با کاهش ۵۹درصدی تیراژ نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه شده است. افت نزدیک به ۶۰درصدی این شرکت بر گستردگی روند نزولی تولید در میان خودروسازان خصوصی تاکید دارد.
اما آمار مربوط به سایر خودروسازان خصوصی وضعیت نامطلوب تولید را تایید میکند. خودروسازان بم با افت ۵۳درصدی تولید مواجه شده است. مانیان خودرو نیز افت ۸۳درصدی را در مردادماه ثبت کرده است. اتومبیلسازی فردا اما یکی از سنگینترین کاهشهای تولید را تجربه کرده و تیراژ آن نسبت به مرداد سال گذشته ۹۸درصد کاهش یافته است.
سروش موتور وضعیت متفاوت و البته نگرانکنندهتری داشته است؛ چراکه تولید این شرکت در مردادماه به صفر رسیده و در نتیجه افت ۱۰۰درصدی نسبت به مرداد سال گذشته را ثبت کرده است. توقف کامل تولید در یک ماه، شدیدترین شکل کاهش تیراژ محسوب میشود و نشان میدهد برخی شرکتها در مردادماه عملا امکان ادامه تولید نداشتهاند.
