توافق در مراحل پایانی است

به گفته عراقچی، باز شدن تنگه به تحقق مجموعه‌ای از شروط دیگر وابسته است که از طریق واسطه‌ها منتقل شده است. همزمان برخی رسانه‌ها مدعی‌اند که توافق با عمان در انتظار تایید نهایی از سوی شورای عالی امنیت ملی ایران قرار دارد که نشان‌دهنده هم اهمیت و هم حساسیت هرگونه توافق در این خصوص است. عراقچی روز یکشنبه در جمع خبرنگاران درباره آخرین وضعیت مذاکرات با عمان گفت گفت‌وگوها درباره تعیین مسیرهای دریایی جدید در تنگه هرمز به‌خوبی پیش رفته و اکنون در مراحل پایانی قرار دارد. به گفته وزیر امور خارجه، قرار است مسیرهای قدیمی با مسیرهای جدید جایگزین شوند و در حال حاضر متخصصان دو طرف مشغول کار روی نقشه‌های مربوط به این مسیرها هستند.

این مسیرها، به گفته عراقچی، سابقه‌ای طولانی دارند. او با اشاره به اینکه مسیرهای دریایی تنگه هرمز در سال ۱۹۶۸ تعیین شده‌اند، گفت تحولات جنگ اخیر نشان داده که لازم است تغییراتی در این ترتیبات صورت گیرد. بنابراین، مذاکرات کنونی ایران و عمان از نگاه تهران عمدتا در سطحی فنی و حقوقی دنبال می‌شود و هدف آن، طراحی مسیرهایی است که در صورت بازگشایی تنگه، کشتی‌ها از آنها برای تردد استفاده کنند. با این حال، نکته مهم در اظهارات عراقچی تفکیک میان ‌‌توافق فنی بر سر مسیرهای دریایی‌‌ و ‌‌تصمیم سیاسی برای بازگشایی تنگه هرمز‌‌ است. وزیر امور خارجه صراحتا اعلام کرده است که توافق احتمالی با عمان درباره مسیرهای دریایی به معنای باز شدن تنگه نیست. به گفته او، بازگشایی تنگه به تحقق «یک‌سری شرایط دیگر» منوط است؛ شرایطی که از طریق واسطه‌ها منتقل شده است.

مذاکره‌ای با آمریکا نداریم

این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که همزمان کانال‌های ارتباطی غیرمستقیم میان ایران و آمریکا نیز فعال است. عراقچی با تاکید بر اینکه «مذاکره‌ای با آمریکا نداریم»، گفت تبادل پیام از طریق واسطه‌ها انجام می‌شود، اما نمی‌توان آن را مذاکره نامید. به گفته او، واسطه‌ها همچنان برای فراهم کردن زمینه از سرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن تلاش می‌کنند، اما از نظر ایران تا زمانی که موارد نقض یادداشت تفاهم پایان نیابد و آمریکا اقدامات جبرانی لازم را انجام ندهد، امکان آغاز مجدد مذاکرات وجود ندارد. به این ترتیب، درحالی‌که مذاکرات تهران و مسقط در سطح فنی ادامه دارد، بازگشایی تنگه همچنان به سطحی فراتر از ترتیبات دریانوردی پیوند خورده است. تهران از یک سو در حال مذاکره با عمان برای تعیین مسیرهای جدید است و از سوی دیگر، باز شدن تنگه را مشروط به تحقق شرایطی می‌داند که بخشی از آنها از طریق واسطه‌ها به طرف‌های مقابل منتقل شده است.

‌تاکید عمان بر فضای مثبت مذاکرات‌‌

در سوی دیگر این مذاکرات، وزارت خارجه عمان نیز بر فضای مثبت گفت‌وگوها تاکید کرده است. مسقط عصر شنبه اعلام کرد مذاکرات جاری درباره ترتیبات مرتبط با دریانوردی در تنگه هرمز در فضایی مثبت و سازنده جریان دارد. نقش عمان در این روند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که بخش مهمی از مسیرهای دریایی تنگه هرمز در مجاورت آب‌های سرزمینی عمان قرار دارد و هرگونه تغییر در ترتیبات تردد دریایی، نیازمند هماهنگی میان دو کشور خواهد بود. با این حال، تاکید تهران بر ماهیت فنی و حقوقی مذاکرات نشان می‌دهد که ایران تلاش دارد موضوع تنظیم مسیرهای دریایی را از مذاکرات سیاسی گسترده‌تر با آمریکا جدا نگه دارد.

پیشرفت گفت‌وگوها

در همین چارچوب، فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز از پیشرفت مذاکرات ایران و عمان و نزدیک شدن آنها به مرحله نهایی خبر داده است. او گفته است مذاکرات دو کشور درباره «استفاده بهینه، مدیریت و کنترل تنگه هرمز» پیشرفت‌های خوبی داشته و در آستانه نهایی شدن قرار دارد.

 مالکی با تاکید بر اینکه موضوع تنگه هرمز در شرایط فعلی میان ایران و عمان دنبال می‌شود، گفت این روند ارتباطی با آمریکا ندارد؛ هرچند به گفته او، واشنگتن تلاش می‌کند در کنار عمان درباره آبراه و کریدور جنوبی نقش‌آفرینی کند. او تاکید کرد که مذاکرات تهران و مسقط با مشارکت دو کشور در جریان است و ایران اجازه نداده آمریکا در گفت‌وگوهای مربوط به تنگه هرمز حضور داشته باشد. به گفته این نماینده مجلس، عمان پذیرفته است که به‌طور موقت از مسیر جنوبی استفاده نشود و دو کشور اکنون روی مسیر مشخصی که مورد نظر ایران نیز هست تمرکز کرده‌اند. مالکی همچنین احتمال داده است که توافق میان ایران و عمان در هر لحظه نهایی شود.

در عین حال، او تاکید کرده است که در صورت دستیابی به توافق، کنترل تنگه هرمز همچنان در اختیار ایران خواهد بود و کشور ثالثی نمی‌تواند در مدیریت و کنترل آن نقش داشته باشد. از نگاه مالکی، ترتیبات تردد کشتی‌ها نیز باید بر اساس ملاحظات و مصالحی باشد که ایران تعیین می‌کند. این اظهارات نشان می‌دهد که اختلاف بر سر نقش‌آفرینی آمریکا در ترتیبات آینده تنگه، یکی از خطوط اصلی موضع تهران است. ایران در حالی با عمان بر سر مسیرهای دریایی گفت‌وگو می‌کند که حاضر نیست این مذاکرات را به چارچوبی چندجانبه با حضور واشنگتن تبدیل کند.

‌‌هرمز در ادبیات امنیتی ایران‌‌

در کنار اظهارات دیپلماتیک عراقچی و مواضع پارلمانی مالکی، سخنگوی سپاه نیز تصویری امنیتی‌تر از جایگاه تنگه هرمز ارائه کرده است. سردار محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، تنگه هرمز را در شرایط فعلی صرفا یک آبراه ندانسته و آن را «جغرافیای نبرد» توصیف کرده است. به گفته محبی، راهبرد فعلی ایران ادامه راهبردهای گذشته است و مقاومت تا شکست دشمن ادامه خواهد داشت. او مدعی شد که طرف مقابل اکنون بخش عمده تلاش خود را برای باز کردن تنگه هرمز متمرکز کرده است؛ تنگه‌ای که پیش از این باز بوده و اکنون تلاش می‌شود دوباره باز شود. سخنگوی سپاه تاکید کرده است که راهبرد ایران حفظ تنگه هرمز است و این رویکرد تا زمانی ادامه خواهد داشت که «دشمن تمام شرایط ما را بپذیرد.»