گفتوگوهای مسقط نتوانست گره تنگه هرمز را باز کند؛
تبادل آتش در میانه مذاکرات
خاورمیانه و آبهای جنوبی ایران بار دیگر صحنه درگیریهای پراکنده طی ۴۸ساعت اخیر بود. همزمان با سفر وزیر امور خارجه کشورمان برای تعیین تکلیف وضعیت تنگه هرمز، به نظر میرسد که تهران و واشنگتن بار دیگر سراغ گزینه زورآزمایی مقطعی رفتهاند تا بتوانند در زمینه رسیدن به امتیازات احتمالی، دست بالاتر را داشته باشند. با این حال تشدید تنشها میتواند احتمال از کنترل خارج شدن بحران را در پی داشته باشد.
سیدعباس عراقچی، رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان روز شنبه، ۱۱ژوئیه در حالی به عمان سفر کرد که نگرانیها نسبت به فروپاشی تماموکمال تفاهمنامه تهران-واشنگتن بالا گرفته بود. این در حالی است که پیشتر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا گفته بود که بهرغم ادامه گفتوگوها با ایران، آتشبس میان طرفین به پایان رسیده است. روز شنبه، امیدها به احتمال رسیدن به نتیجهای درباره کنترل تنگه هرمز تا حدی افزایش یافت؛ چراکه خبرگزاری رسمی عمان اعلام کرد که این کشور و ایران توافق کردند گفتوگوهای فنی و سیاسی خود را با هدف دستیابی به توافقی درباره کشتیرانی در تنگه هرمز بر اساس حقوق بینالملل ادامه دهند.
عراقچی نیز در کانال تلگرامی خود نوشت که دو کشور «درباره سازوکارهای مناسب برای تردد ایمن کشتیها از تنگه هرمز، وفق ماده پنج یادداشت تفاهم اسلامآباد تبادل نظر کردند.» در همین رابطه، باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک منبع دیپلماتیک خبر داد که عمان در مذاکرات روز شنبه مسقط پیشنهاد کرد که هر دو مسیر جنوبی در آبهای عمان و شمالی در آبهای ایران بهطور کامل فعال شوند. باراک راوید همچنین مدعی شد که نمایندگان ایران نتوانستند در نشست شنبه برای پذیرش این پیشنهاد موافقت بگیرند و آن را برای بررسیهای داخلی به تهران منتقل کردند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، درباره مذاکرات روز شنبه عباس عراقچی و مقامات عمان در مسقط گفت که هدف این گفتوگوها هماهنگی بین دو کشور ساحلی تنگه هرمز درباره چگونگی تردد و کشتیرانی در این آبراه بود. وی با اشاره به اینکه هیاتهای حقوقی و فنی از دو کشور هم در این مذاکرات حضور داشتند، گفت که درباره «تامین امنیت و ایمنی کشتیرانی در تنگه هرمز، با رعایت حقوق حاکمیتی دو کشور ساحلی و حقوق بینالملل و نیز با توجه به مفاد بند ۵ یادداشتتفاهم اسلامآباد بحث و تبادل نظر شد».
با این همه، با گذشت چند ساعت، بار دیگر اوضاع چرخشی ناگهانی را از سر گذراند؛ ابتدا، نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد که تنگه هرمز «تا اطلاع ثانوی و تا پایان مداخلات آمریکا» بسته خواهد ماند و هیچ شناوری اجازه تردد از این مسیر را نخواهد داشت. در بیانیه سپاه پاسداران آمده است که چند کشتی با «تحریک بیگانگان» تلاش کردهاند از مسیری که این نیرو آن را «غیرمصوب» میخواند عبور کنند و به اخطارها برای تغییر مسیر بیاعتنا بودهاند.
در ادامه، فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ادعا کرد که نیروهای این کشور ساعت ۷:۱۵ عصر شنبه به وقت شرق آمریکا، دور سوم حملات این هفته علیه ایران را آغاز کردند. سنتکام مدعی شد که این حملات در واکنش به حمله نیروهای سپاه پاسداران به کشتی کانتینربر قبرسی «جیافاس گلکسی» انجام شده که هنگام عبور از تنگه هرمز هدف قرار گرفت. در بیانیه سنتکام همچنین ادعا شد که ایران پس از حملات پیشین به کشتیهای تجاری، فرصت دیگری برای پایبندی به تفاهمنامه داشت، اما بار دیگر از انجام آن سر باز زد. از سوی دیگر، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با بازنشر بیانیه سنتکام درباره آغاز دور سوم حملات این هفته علیه ایران طی پیامی در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد: «ایران انتخاب بدی کرد؛ حالا تاوانش را میدهد.»
در ادامه، ایران حملات تلافیجویانه خود علیه پایگاههای آمریکا در منطقه از جمله در بندر دقم عمان و همچنین در امارات، قطر، بحرین و کویت را آغاز کرد. در همین رابطه، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «دوران توافقات یکطرفه به پایان رسیده است. به شما گفته بودیم به قول و تعهداتتان عمل کنید، وگرنه باید بهایش را بپردازید. حالا باید با واقعیت روبهرو شوید.» وی بخشی از بند پنجم تفاهمنامه اسلامآباد را که در آن بر مدیریت تنگه هرمز با رعایت «ترتیبات ایرانی» تاکید کرده است، ضمیمه این پیام کرد.
در ادامه تحولات اخیر، وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد که اسحاق دار، وزیر خارجه، در تماس تلفنی با عباس عراقچی خواستار «کاهش تنش» و «خویشتنداری طرفهای درگیر در مناقشه ایران» شده است. سیدریک لایتون، تحلیلگر نظامی و سرهنگ بازنشسته نیروی هوایی ایالات متحده، در گفتوگو با سیانان اظهار کرد که آمریکا و ایران در حال پیشبردن یک منازعه حسابشده هستند؛ چراکه هیچیک از دو طرف خواهان بازگشت به یک رویارویی نظامی تمامعیار نیستند. وی تبادل حملات مکرر میان دو طرف را به یک «ریتم و آهنگ جنگی» تشبیه کرد و افزود: «آنچه ما در اصل شاهدش هستیم، مجموعهای از ضربات و پاتکهاست و مشتی که با مشت دیگر پاسخ داده میشود.» وی گفت: «این رویکرد با هدف نگه داشتن تنشها در یک سطح قابلکنترل دنبال میشود، بدون اینکه اوضاع از دست برود.»
