همزمان با تداوم میانجیگریها و پیشرفت در تبادل پیامها میان ایران و آمریکا
گره «هرمز» باز میشود؟
بر اساس ادعای روزنامه العربی الجدید به نقل از یک منبع آگاه، تماسها و تبادل پیام میان ایران و آمریکا بدون وقفه و از طریق چند کانال دیپلماتیک ادامه دارد و طی روزهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است. به گفته این منبع، در دو هفته گذشته مجموعهای از پیشنهادها از سوی میانجیها میان تهران و واشنگتن رد و بدل شده، اما این رایزنیها هنوز به پیشرفت تعیینکنندهای منجر نشده است. با این حال، استمرار گفتوگوها نشان میدهد هر دو طرف همچنان مسیر دیپلماسی را باز نگه داشتهاند. این منبع همچنین مدعی شده است که جمهوری اسلامی ایران به آمریکا اعلام کرده تا زمانی که «محاصره دریایی پایان نیابد و واشنگتن به اجرای تعهدات خود بازنگردد»، اقدامی برای بازگشایی تنگه هرمز انجام نخواهد داد. این موضع، نشاندهنده پیوند خوردن موضوع امنیت کشتیرانی در هرمز با روند مذاکرات گستردهتر میان دو کشور است.
همزمان با این تحرکات دیپلماتیک، دیدار نخستوزیر رژیم صهیونیستی و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز به یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی روزهای اخیر تبدیل شده است. این نخستین دیدار دو طرف از زمان حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه و آغاز دور جدید درگیریهای منطقهای محسوب میشود؛ دیداری که به اعتقاد بسیاری از ناظران، فراتر از یک ملاقات دوجانبه، حامل پیامهایی درباره آینده تحولات منطقه است.
رسانههای عبری گزارش دادهاند که کاخ سفید در ابتدا تمایلی به پذیرش نتانیاهو نداشت و دفتر نخستوزیر اسرائیل هفتهها برای هماهنگی این سفر تلاش کرده بود. بر اساس گزارش کانال ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی، از طریق کانالهای دیپلماتیک به نتانیاهو اطلاع داده شد که تنها در صورتی امکان دیدار با ترامپ فراهم خواهد شد که وی با «دست پر» به واشنگتن برود و نشانههایی از پیشرفت سیاسی در پروندههای منطقهای ارائه کند.
الجزیره نیز در تحلیلی این سفر را حساسترین سفر نتانیاهو از زمان آغاز جنگ با ایران دانسته و نوشته است که همزمان با افزایش اختلافات میان ترامپ و نتانیاهو، سطح حمایت سیاسی و افکار عمومی آمریکا از اسرائیل نیز کاهش یافته است. وبسایت پولیتیکو نیز با اشاره به ماهها تلاش نتانیاهو برای هماهنگ کردن این دیدار، تاکید کرده که تاخیر در پذیرش این درخواست، نشانهای از سردی روابط دو طرف است.
در همین حال، پرونده تنگه هرمز نیز به یکی از مهمترین محورهای رایزنیهای منطقهای تبدیل شده است. خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع خلیج فارس مدعی شده که عمان طرحی برای ایجاد یک سازوکار منطقهای مشترک جهت مدیریت تنگه هرمز به ایران ارائه کرده است. بر اساس این پیشنهاد، مدیریت این آبراه راهبردی با مشارکت کشورهای منطقه و با الگوگیری از سازوکار تنگه مالاکا انجام خواهد شد؛ مدلی که در آن کشورهای بهرهبردار به صورت داوطلبانه در تامین امنیت دریانوردی، حفاظت از محیط زیست و عملیات جستوجو و نجات مشارکت میکنند. طبق این گزارش، هدف از این ابتکار آن است که مدیریت تنگه هرمز صرفا در اختیار یک کشور نباشد و سازوکاری منطقهای برای اداره آن شکل بگیرد؛ پیشنهادی که گفته میشود از حمایت برخی کشورهای منطقه نیز برخوردار است.
همزمان، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماسهای تلفنی جداگانه با وزرای خارجه عمان و عربستان سعودی، آخرین تحولات منطقه و وضعیت تنگه هرمز را بررسی کرد. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که در این گفتوگوها بر ضرورت تقویت همکاریهای منطقهای، پیشبرد تلاشهای دیپلماتیک مشترک، برقراری ثبات و رفع ناامنیهای تحمیلشده بر تنگه هرمز در نتیجه اقدامات آمریکا تاکید شده است.
در همین چارچوب، گزارش والاستریت ژورنال نیز از مذاکرات فشرده ایران، عمان و آمریکا درباره ساماندهی مدیریت ناوبری و خدمات دریایی در تنگه هرمز خبر داده است. به نوشته این روزنامه، هرچند این مذاکرات هنوز به معنای حلوفصل کامل اختلافات تهران و واشنگتن نیست، اما میانجیها امیدوارند دستیابی به یک توافق محدود درباره هرمز بتواند زمینه کاهش تنشها و رفع تدریجی محدودیتهای دریایی را فراهم کند و در نهایت به مذاکرات برای اجرای توافقنامه مقدماتی صلحی که واشنگتن و تهران در ماه ژوئن به آن دست یافتند، شتاب بخشد.
یک مقام آمریکایی و میانجیها گفتند که ایران و عمان هنوز بر سر برخی مسائل از جمله دریافت عوارض ترانزیت، فاصله زیادی دارند. اما هر دو طرف اعلام کردند که پیشرفت حاصل شده است که این نخستین نشانه امید برای دیپلماسی از زمانی محسوب میشود که درگیریها در آبهای جنوبی ایران شدت گرفت. در آخرین تحول هم رویترز خبر داده که کشورهای جنوب خلیج فارس با دریافت داوطلبانه عوارض عبور ایران از تنگه هرمز موافقت کردند.
