چراغ سبز عمان به عوارض بر تنگه
نخستین نشست کمیته مشترک ایران و عمان درباره تنگه هرمز
نشست ایرانی-عمانی
سلطنت عمان همواره به عنوان صندوقچه اسرار دیپلماسی و میانجی سنتی و قابل اعتماد میان ایران و غرب شناخته شده است. با این همه، تحولات فعلی نشان از آن دارد که نقش مسقط از یک تسهیلکننده و واسطه صرف، به یک شریک راهبردی در مدیریت میدانی و امنیتی ارتقا یافته است. در راستای تحکیم نقش عمان بهعنوان یکی از رئوس سازوکار چندجانبه دیپلماسی در پرونده ایران، معاون وزیر امور خارجه ایران طی روزهای اخیر به مسقط سفر کرد. معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه محور اصلی سفرش به مسقط را «مدیریت آینده تنگه هرمز» اعلام کرد. کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، پس از سفر به عمان در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در سفر به مسقط، اولین نشست کمیته مشترک هرمز با عبدالعزیز الهنایی، وزیر مشاور در امور خارجه عمان برگزار شد. در این نشست ضمن مرور مسائل جاری در رابطه با تنگه، درباره مدیریت آینده تنگه در چارچوب بند پنج یادداشت تفاهم اسلام آباد و حقوق حاکمیتی دولتهای ساحلی تبادل نظر کردیم.»
این در حالی است که بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد صراحتا تصریح میکند که با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد. بنا به این بند، تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینزدایی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز برقرار خواهد شد و جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بینالملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتوگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیجفارس نیز تبادل نظر میکنند.
حمایت عمان از اخذ هزینه
در آخرین تحولات در رابطه با وضعیت تنگه هرمز، بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان تاکید کرد که عمان از اخذ هر گونه عوارضی حمایت نمیکند، اما احتمالا درباره سازوکارهای مربوط به خدمات دریایی، مانند افزایش ایمنی ناوبری، آمادگی برای موارد اضطراری و مقابله با آلودگی بحثهایی صورت خواهد گرفت. وی تاکید کرد که عمان به تماسها و تلاشهای خود برای دستیابی به صلح و تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز ادامه میدهد. وزیر خارجه عمان در گفتوگو با رادیو «مونت کارلو» گفت که براساس گفتوگوهای جاری میان مسقط و تهران، هرگونه تفاهم در آینده درباره تنگه هرمز باید با قواعد حقوق بینالملل همخوانی داشته باشد. وی با اشاره به پایبندی عمان به کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها گفت که هرگونه ترتیبات جدید در تنگه نباید خارج از چارچوب قوانین بینالملل باشد.
مدیریت مشترک تنگه
غریبآبادی در حالی از برگزاری نشست نخستین کمیته مشترک هرمز با وزیر مشاور در امور خارجه عمان خبر داده که تهران و مسقط پیشتر نیز بر تعهد خود نسبت به حفظ تنگه هرمز بهعنوان یک آبراه امن و باز برای کشتیرانی بینالمللی تاکید و بر حاکمیت و حقوق حاکمه خود بر آبهای سرزمینی واقع در این تنگه تاکید کرده بودند. این بیانیه پس از آن منتشر شد که به تاریخ اول تیر ماه، محمدباقر قالیباف رئیس هیات مذاکرهکننده کشورمان، راهی عمان شد و در جریان این سفر، هیات ایرانی با سلطان هیثم بن طارق و همچنین با سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه سلطنت عمان دیدار و گفتوگو کرد.
در بیانیه مشترک تهران و مسقط در رابطه با مدیریت تنگه هرمز تاکید شد که دو کشور توافق کردند که گفتوگوهای خود را درباره این موضوع از طریق تشکیل یک کمیته مشترک بین دو وزارت امور خارجه ادامه دهند تا درباره نحوه اداره آینده کشتیرانی در تنگه هرمز، خدمات مرتبطی که در این زمینه ارائه خواهد شد و همچنین هزینههای مربوط به این خدمات، مطابق با استانداردهای بینالمللی، به تفاهم برسند. در همین راستا، طرفین همچنین توافق کردند با کشورهای ساحلی منطقه و نیز سایر طرفهای ذیربط، رایزنی و گفتوگوهایی انجام دهند. این بیانیه همچنین تصریح کرد که طرفین تاکید کردهاند که تمامی ترتیبات مربوط به تنگه هرمز باید بهطور کامل حاکمیت و حقوق حاکمه دو کشور ساحلی را محترم بشمارد. چنین به نظر میرسد که سفر اخیر غریبآبادی به مسقط ادامهای بر تحولات پیشین در زمینه کنترل تنگه هرمز و نشاندهنده عزم ایران و عمان برای تثبیت ثبات این آبراه بینالمللی بر پایه منافع متقابل و به دور از تنشآفرینی نیروهای فرامنطقهای است.
گمانهزنیها از دور جدید مذاکرات
همراستا با این تحولات، طی روزهای اخیر، آبهای جنوبی ایران بار دیگر شاهد تنش بود و تبادل آتش میان تهران و واشنگتن مجددا از سر گرفته شد، هرچند به صورت محدود و مقطعی. در ادامه، برخی رسانهها مانند والاستریت ژورنال مدعی شدند که ایران ادامه مذاکرات فنی با طرف آمریکایی را در پی این تحولات به حالت تعلیق درآورده است، هرچند که برخی رسانهها همچون آکسیوس، به نقل از منابع آمریکایی، از توافق تهران و واشنگتن برای توقف حملات و ازسرگیری مذاکرات خبر دادند. در همین خصوص ترامپ در توئیتی مدعی شد ایران درخواست ملاقات داده است؛ این دیدار فردا(امروز سهشنبه) در دوحه برگزار میشود!
پیشتر آکسیوس نیز به نقل از منابع آمریکایی نوشت که ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بر سر توقف حملات متقابل به توافق رسیدهاند و قرار است دو طرف روز سهشنبه در دوحه برای حلوفصل اختلافات مربوط به تنگه هرمز دیدار کنند. یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفته است که «تصمیم گرفتهایم همه فعالیتهای رزمی علیه ایران را متوقف کنیم.» از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه مدعی شد که گفتوگوهای فنی ایران و آمریکا بهزودی در دوحه برگزار میشود. بنا به این گزارش، میانجیها کانالهای ارتباطی برای کاهش تنش ایجاد کردهاند و قرار است گفتوگوهای فنی ادامه یابد. شبکه المیادین نیز ادعا کرده که محل مذاکرات فنی ایران و آمریکا از سوئیس به قطر تغییر کرده و به گفته یک مقام آمریکایی، این مذاکرات همچنان طبق برنامه در روزهای آینده برگزار خواهد شد. از سوی دیگر، رئیسجمهور آمریکا با انتشار یک پیام در شبکه تروث سوشال مدعی شد که روز سهشنبه نمایندگان این کشور با ایران در پایتخت قطر دیدار میکنند.
با این همه، غریب آبادی در واکنش به این گزارشها عنوان کرد که نشستهای فنی کارگروههای ایران و آمریکا برای این هفته برنامهریزی نشده است. مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره مذاکرات کارگروهها در چارچوب یادداشت تفاهم خاتمه جنگ تحمیلی، گفت که برگزاری نشستهای فنی کارگروهها برای این هفته برنامهریزی نشده است. وی افزود: «هرچند رایزنیها با قطر از جمله در خصوص پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال، در جریان است، اما خبر برخی رسانهها مبنی بر برگزاری گفتوگوهای فنی کارگروهها در دوحه، تایید نمیشود.» وی در ادامه عنوان کرد که اولین دور گفتوگوهای فنی در چارچوب کارگروههای تعیین شده، با فراهم شدن شرایط و پس از توافق در خصوص تاریخ و محل آن، برگزار خواهد شد و رایزنیها در این خصوص از طریق کشورهای میانجی ادامه دارد.
