برخلاف نفتکشها، کشتیهای حامل LNG امکان خروج از تنگه هرمز را ندارند
صف طولانی گاز در هرمز
بر اساس دادههای موسسه LSEG، تنها چهار کشتی روز یکشنبه ۱۹ژوئیه از تنگه هرمز عبور کردند؛ رقمی که نسبت به هشت کشتی در روز قبل تقریبا نصف شده است. در همین مدت، تنها سه نفتکش فرآورده و یک نفتکش غولپیکر (VLCC) وارد خلیجفارس شدهاند تا نفت بارگیری کنند؛ موضوعی که نشان میدهد با وجود افزایش ریسکهای امنیتی، صادرات نفت هنوز بهطور کامل متوقف نشده است. این کاهش تردد همزمان با تشدید حملات نظامی آمریکا به ایران رخ داده است. واشنگتن اعلام کرده حملات علیه اهداف ایرانی ادامه دارد و همزمان محاصره دریایی بنادر نیز پابرجاست. در مقابل، ایران نیز تاکید کرده شناورهایی که مقررات اعلامشده برای عبور از تنگه هرمز را رعایت نکنند، با مشکل مواجه خواهند شد.
نفت هنوز راهی برای خروج دارد
برخلاف LNG، صادرات نفت خام همچنان (هرچند با سرعت کمتر) ادامه دارد. دلیل اصلی این موضوع آن است که نفتکشها انعطاف بیشتری در برنامهریزی مسیر و زمان حرکت دارند و بخشی از خریداران نیز حاضرند ریسک بالاتر بیمه و حمل را بپذیرند. با این حال، کاهش محسوس تعداد شناورهای ورودی و خروجی نشان میدهد شرکتهای کشتیرانی همچنان با احتیاط عمل میکنند و بسیاری از مالکان کشتیها ورود به منطقه را تا روشنتر شدن وضعیت امنیتی به تعویق انداختهاند. در همین حال، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز از دریافت گزارشی درباره آتشسوزی یک کشتی در نزدیکی منطقه «کمزار» عمان خبر داد؛ حادثهای که علت آن هنوز تایید نشده اما بار دیگر نگرانیها درباره امنیت عبور و مرور در این آبراه راهبردی را افزایش داده است.
بحران واقعی در بازار LNG
اگرچه صادرات نفت هنوز بهطور محدود ادامه دارد، اما بازار LNG با شرایط کاملا متفاوتی روبهرو شده است. بر اساس دادههای رهگیری S&P Global Commodity Insights، از روز پنجشنبه ۱۶ژوئیه تاکنون هیچ کشتی حامل LNG از تنگه هرمز عبور نکرده است. میانگین ۱۰روزه خروج محمولههای LNG نیز از حدود ۰.۸محموله در روز در اواخر ژوئن به تنها ۰.۲محموله در روز تا ۱۵ژوئیه سقوط کرده است. در عمل، طی یک هفته گذشته تنها یک محموله LNG موفق شده خلیجفارس را ترک کند؛ رقمی که از کند شدن شدید صادرات گاز مایع و افزایش تدریجی قیمت آن حکایت دارد. بازار گاز اروپا روز جمعه ۱۷ژوئیه با یکی از شدیدترین جهشهای قیمتی چهار ماه اخیر خود روبهرو شد؛ نشانهای آشکار از اینکه تنش نظامی میان آمریکا و ایران، از یک درگیری منطقهای فراتر رفته و اکنون مستقیما امنیت انرژی اروپا را هدف گرفته است. کانون این نگرانی، تهدید بستهشدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که سهم قابلتوجهی از صادرات جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از آن عبور میکند. قرارداد آتی TTF هلند (اصلیترین شاخص مرجع قیمت گاز طبیعی در سراسر اروپا)، در معاملات جمعه به ۵۵یورو در هر مگاواتساعت رسید. در آنسوی کانال مانش نیز، قیمت گاز بریتانیا با روندی مشابه اروپا، به بالاترین سطح خود در ماههای اخیر رسید. کاهش صادرات، به معنای توقف تولید نیست. پالایشگاهها و واحدهای مایعسازی قطر و امارات همچنان با ظرفیت نسبتا بالایی به تولید LNG ادامه میدهند و بارگیری کشتیها نیز متوقف نشده است. نتیجه این وضعیت، شکلگیری ذخایر شناور در داخل خلیجفارس است. برآوردهای S&P Global نشان میدهد تا اواسط ژوئیه دستکم هفت کشتی قطری حامل LNG با مجموع حدود ۵۷۰هزار تن گاز مایع در انتظار خروج از خلیج فارس بودهاند. علاوه بر این، ظرفیت کل کشتیهای LNG مستقر در منطقه به حدود ۲میلیون تن رسیده است؛ رقمی که معادل هشت روز صادرات عادی پیش از آغاز جنگ از پروژههای قطر و امارات محسوب میشود. به بیان دیگر، گاز تولید شده است، بارگیری نیز انجام شده، اما امکان صادرات آن به دلیل محدودیتهای امنیتی فراهم نیست.
چرا LNG بیش از نفت آسیب دیده است؟
کارشناسان انرژی معتقدند تفاوت ساختاری بازار نفت و LNG علت اصلی این وضعیت است. بازار نفت از شبکه گستردهای از خطوط لوله، مخازن ذخیره و مشتریان متنوع برخوردار است و بخشی از صادرات میتواند با انعطاف بیشتری مدیریت شود. اما LNG وابستگی بسیار بیشتری به کشتیهای تخصصی، برنامه زمانی دقیق تحویل و قراردادهای صادراتی دارد. هرگونه تاخیر در حرکت کشتیها، زنجیره تامین را با اختلال روبهرو میکند و هزینههای نگهداری و حمل را افزایش میدهد. از سوی دیگر، تعداد کشتیهای حمل LNG در جهان محدود است و توقف چند روزه آنها در خلیج فارس میتواند برنامه صادرات سایر پروژهها را نیز مختل کند.
فرصت برای جهش صادرات
با وجود شرایط کنونی، تحلیلگران S&P Global معتقدند این ذخایر شناور میتوانند پس از کاهش تنشها به یک مزیت تبدیل شوند. اگر محدودیتهای عبور از تنگه هرمز در هفتههای آینده کاهش یابد، کشتیهایی که هماکنون در انتظار خروج هستند، میتوانند ظرف مدت کوتاهی وارد بازار شوند و موجی از صادرات LNG را روانه بازارهای آسیایی و اروپایی کنند؛ اتفاقی که میتواند بخشی از فشار واردشده بر بازار جهانی گاز را کاهش دهد. تا آن زمان اما، تنگه هرمز نهتنها مسیر انتقال نفت، بلکه به گلوگاه تجارت جهانی LNG نیز تبدیل شده است؛ گلوگاهی که هر تحول امنیتی در آن میتواند مستقیما بر قیمت انرژی، امنیت عرضه و توازن بازارهای جهانی اثر بگذارد.
