ایران؛ تعیینکننده نظم نوین در خلیجفارس
بازخوانی بازی جدید در تنگه هرمز
این تغییرات نه تنها نشاندهنده تداوم تنشها و ریسکهای رو به افزایش در این منطقه است، بلکه نشان میدهد رویکردهای مختلف، در حال حاضر به سمت آیندهای متفاوت و البته بسیار پرچالش حرکت میکنند. اخیرا، شرکتهای بیمه جهانی به ویژه در حوزه حملونقل دریایی، سیاستهای جدیدی را اعمال کردهاند که در نوع خود انقلابی است. بر اساس گزارش مارکوس بیکر، رئیس جهانی بخش دریایی و باربری در شرکت مارش، اکنون بیمهگران بر اساس «دیدگاه خود» تصمیم میگیرند که چه شرایطی را برای ارائه پوشش بیمه در مسیر حساس تنگه هرمز وضع کنند. این سیاست که به نوبه خود نشاندهنده ابهام و ریسک فزاینده در منطقه است، یعنی کشتیها ملزم شدهاند که مسیرهای مورد تایید ایران را برای دریافت بیمههای ریسک جنگی انتخاب کنند. این الزام جدید نشان میدهد تمام بازیگران، حالا با نگاه متفاوت و به سمت قراردادی سیاسی-اقتصادی نو حرکت میکنند.
در واقع، این سیاست به نفع ایران است؛ چرا که با این ترفند، کنترل بیشتری بر مسیرهای تردد و بازیگران فرامنطقهای فراهم میشود. این تغییر رویکرد، در کنار توجیه دریافت عوارض تنگه هرمز، نشان میدهد که ایران در حال حاضر در صدر بازی قرار دارد و به وضوح نقش تعیینکننده در نظم نوین منطقهای ایفا میکند. دیگر نمیتوان منطقه را تحت عنوان منطقهای بیتفاوت یا بیکارکرد تصور کرد. دولت ایران، بار دیگر، با این سیاستهای نوین، از نظر منطقهای و جهانی نشان میدهد که خواهان نظم جدید است که برگرفته از قدرت و اراده ملی است، نه فقط بر اساس تدابیر سیاسی و دیپلماتیک، بلکه بر پایه قدرت بلامنازع و نفوذ واقعی در صحنه دریایی در منطقه خلیج فارس و دریای مکران. این تغییرات در سیاستهای بیمه، نشان میدهد که منطقه در مسیر عبور از مرحله بحران به بحرانهای عمیقتر قرار دارد.
عدم اطمینان نسبت به امنیت نفتکشها و ناوگان تجاری، به شدت افزایش یافته است. ریسک جنگ، حمله، ناامنی و تحریمها، دیگر بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را به سمت سیاستهای احتیاطی و سختگیرانه سوق میدهد. اگرچه این روند ممکن است تا حدی به کاهش نرخ بیمه و صرفه اقتصادی منجر شده باشد، اما در اصل، نتیجه نهایی آن چیزی جز تثبیت شرایط پرتنش و بیثبات در منطقه نیست؛ شرایطی که در آن، هر بازیگری در پی تثبیت منافع خود است و تاییدکننده این قضیه، همان سیاستهای جدید بیمه است که گویی در کنارش، نقش ایران را در نظم نوین منطقه تثبیت میکند. در این میان، مواضع رهبر معظم انقلاب اسلامی کاملا مشخص است. ایشان تاکید داشتند که «مدیریت تنگه هرمز به قبل جنگ بازنخواهد گشت». این سخن، نشان میدهد که ایران قصد ندارد به دورههایی برگردد که کنترل منطقهای در اختیار کشورهای خارجی یا نهادهای بینالمللی بود.
برخلاف سیاستهای پیشین که به ظاهر بر دیپلماسی و مذاکرات پایبند بودند، اکنون بازی بر سر کنترل و امنیت تنگه هرمز وارد مرحله جدیدی شده که ایران با قدرت و نفوذ خود، در پی تثبیت نظم نوین است. این مواضع، نشان میدهد که ایران در حال حاضر، در مسیر تعیینکنندهتری قرار گرفته است. تصمیمگیریهای مربوط به مسیر حملونقل، سیاستهای بیمه و حتی برخورد جهانی با بحرانهای منطقه، به طور مستقیم در دستان ایران است. سیاستهایی که ممکن است در ظاهر اقتصادی به نظر برسند، اما در حقیقت، ابزارهای قدرتمند برای مدیریت امنیت منطقه، تثبیت منافع ملی و شکلدادن نظم نوین هستند. در نهایت، با توجه به تحولات و سیاستهای نوینی که در منطقه و به ویژه در حوزه بیمه و مسیرهای دریایی در حال اجرا است، میتوان نتیجه گرفت که بازی در تنگه هرمز وارد فاز جدیدی شده است. این فاز، مشخصا با نقشآفرینی ایران، بهعنوان ستون اصلی نظم نوین، شکل میگیرد.
* تحلیلگر حوزه نفت و انرژی
