خانه تشکل ها؛ یافتنِ میانجیِ گمشده
اجازه دهید از ضرورت شروع کنم. اقتصاد اصفهان، با همه عظمت و تنوعش، سالهاست که از فقدان یک «میانجی» رنج میبرد. از یک سو، دولتی داریم که به واسطه گستردگی و بروکراسی پیچیدهاش، عملاً توان شنیدن صدای تکتک فعالان اقتصادی را ندارد. از سوی دیگر، بنگاهها و تشکلهایی داریم که هر کدام در جزیره خودشان زندگی میکنند و صدایشان، هرقدر هم که حق باشد، به دلیل تفرق، به گوش تصمیمسازان نمیرسد. یک تشکل، وقتی تنها و منفرد باشد، حتی اگر بهترین ایدهها و کارشناسیترین پیشنهادها را داشته باشد، با دیواری از بیتفاوتی یا ناتوانی در شنیدن روبهروست. اما همین تشکل، وقتی با ده تشکل دیگر همصدا و همنظر شود، تبدیل میشود به نیرویی که دیگر نمیشود نادیدهاش گرفت. خانه تشکلها، درست در همین نقطه متولد شده است: ما آمدهایم تا تفرق را به انسجام، و نجواهای پراکنده را به یک صدای رسا و منطقی تبدیل کنیم.
نخستین و ملموسترین آورده این خانه، چیزی است که اقتصاددانان به آن کاهش هزینه مبادله میگویند.
در اقتصاد، همیشه بزرگترین هزینه، قیمت تمامشده کالا نیست؛ گاهی هزینهای که یک تولیدکننده بابت ندانستنِ تأمینکننده بعدیاش میپردازد، یا فرصتی که یک صادرکننده به دلیل آشنا نبودن با ظرفیتهای یک صنعت مکمل از دست میدهد، بسیار سنگینتر است. حالا تصور کنید رئیس انجمن سازههای فولادی، در همان راهرویی قدم میزند که رئیس انجمن صنایع پلیمری یا شیمیایی. یک گفتگوی کوتاه میان آنها، میتواند به شناسایی یک زنجیره تأمین تازه، کشف یک بازار صادراتی جدید، یا حتی تولد یک کنسرسیوم مشترک بینجامد. این همان «شبکهسازی واقعی» است که ما به دنبال آن بودهایم؛ شبکهای که نه با رد و بدل کردن کارت ویزیت در همایشها، که در بستر اعتمادِ روزمره و همجواریِ عملیاتی شکل میگیرد.
اما میدانم که در ذهن برخی از شما، پرسشی وجود دارد، و من ترجیح میدهم که خودم پیش از همه آن را مطرح کنم: آیا این خانه، صرفاً یک حرکت نمادین نیست؟ آیا تضمینی هست که این پروژه نیز به سرنوشتِ برخی طرحهای مشابهِ خوب اما کمدوام دچار نشود؟ باید صریح و صادقانه بگویم: بله، این خطر همیشه وجود دارد. هر ایدهای، هرقدر هم که درخشان باشد، در مرحله اجرا با خطر فرمگرایی و تهی شدن از محتوا روبهروست. ما به عنوان اتاق بازرگانی، میتوانستیم صرفاً یک ساختمان تحویل دهیم و بیانیه صادر کنیم و کار را تمامشده بدانیم. اما نکردیم، و نخواهیم کرد.
چه تضمینی داریم؟ تضمین ما، برنامه عملیاتیای است که پشت این دیوارها جریان دارد. ما در اتاق اصفهان، مسیر را اینگونه ترسیم کردهایم: نخست، این خانه قرار است به «بازوی مشورتی» واقعی برای حاکمیت تبدیل شود. نه یک لابیگر مقطعی، که مراجعهکنندهاش فقط در زمان بحران فعال میشود، بلکه یک شریک راهبردی دائمی که کمیتههای تخصصیاش، پیش از وضع هر قانون و آییننامه، نظر کارشناسی خود را به دولت و مجلس منتقل میکنند. این دقیقاً همان چیزی است که ماده ۳ قانون بهبود محیط کسبوکار از ما خواسته، و ما حالا ابزار تحقق آن را ساختهایم. دوم، ما به دنبال ایجاد یک بانک اطلاعاتی زنده و پویا از اقتصاد استان هستیم؛ بانکی که دادههایش را خود تشکلها تأمین میکنند و خروجیاش، تصویری روشن و بهروز از نبض بازار، موانع تولید، و فرصتهای سرمایهگذاری در اختیار همگان قرار میدهد. سوم، و شاید مهمتر از همه، ما متعهد به مدیریت تعارض منافع هستیم. نمیخواهیم وانمود کنیم که همه تشکلها همیشه همنظرند. یک واردکننده و یک تولیدکننده، طبیعتاً منافع کاملاً همسویی ندارند.
اما تفاوت کار ما در این است که به جای انکار این تفاوتها، برای گفتگوی شفاف و رسیدن به راهحلهای میانه، بستر فراهم کردهایم. این خانه، محل مذاکره است، نه محل مونولوگ.
حال اجازه دهید به شما بگویم که سنتز نهایی این مسیر چیست. ما در اتاق بازرگانی اصفهان، خانه تشکلها را نه یک مقصد، که یک سکوی پرتاب میبینیم. هدف نهایی، تولد یک «نهاد میانجی» است که بتواند میان دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی پل بزند. اما این هدف، تنها با کلید اتاق بازرگانی باز نمیشود. این خانه، برای آنکه به بلوغ برسد، نیازمند سه عنصر است که از بیرون باید تأمین شود. نخست، اعتماد حاکمیت. ما از استاندار محترم، دستگاههای اجرایی، قوه قضائیه و نمایندگان مجلس دعوت میکنیم که این خانه را نه به چشم یک تریبون مطالبهگری صرف، که به چشم یک فرصت برای بهبود کیفیت حکمرانی ببینند. بیایید از این ظرفیت استفاده کنیم تا خطاهای سیاستی، پیش از اجرا اصلاح شوند، نه پس از تحمیل هزینههای سنگین. دوم، اعتماد رسانهها. رسانهها میتوانند با نقد منصفانه و پیگیری مستمر، مانع از آن شوند که این خانه به یک باشگاه بسته و غیرپاسخگو تبدیل شود. ما از شفافیت استقبال میکنیم و معتقدیم که دیوارهای شیشهای این خانه، نماد همین تعهد است. سوم، اعتماد خود فعالان اقتصادی. درهای این خانه به روی هر تشکلی، چه عضو اتاق باشد و چه نباشد، باز است. ما به دنبال انحصار نیستیم. ما به دنبال فراگیری و نمایندگی حداکثری هستیم.
واقعیت این است که اقتصاد ایران، امروز در یکی از پیچیدهترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد. تحریمها، تورم، و نوسانات اقتصادی، فشار بیامانی بر دوش تولیدکنندگان و مردم وارد کرده است. اما تاریخ به ما آموخته که از دل بحرانها، بزرگترین جهشهای نهادی متولد میشود. ما در اصفهان، تصمیم گرفتهایم که قربانی شرایط نباشیم، بلکه معمارِ پاسخ خود باشیم. خانه تشکلها، پاسخ ما به این بحران است؛ پاسخی از جنس همافزایی، عقلانیت، و امید. این خانه، آماده است. اما این تازه اول راه است. موفقیت واقعی آن، نه در افتتاح، که در تداوم، اثرگذاری و اعتمادسازیای سنجیده میشود که در ماهها و سالهای آینده رقم خواهد خورد. از همه کسانی که دل در گرو سربلندی اقتصاد ایران و اصفهان دارند دعوت میکنم: بیایید این خانه را با هم زنده نگه داریم. فردای اقتصاد اصفهان، در گروِ همین همصدایی و همراهی است. ما نخستین قدم را محکم برداشتهایم. قدمهای بعدی، به همراهی شما نیاز دارد.
* رییس اتاق بازرگانی استان اصفهان
