یارانههای انرژی و قیمتگذاری دستوری، مسیر بهرهبرداری از ظرفیتهای معدنی را محدود کرده است
زغالسنگ زیر سایه گاز ارزان
عکس: ایسنا
بهای زغالسنگ حرارتی در آسیا پس از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران افزایش یافت، اما این افزایش در مقایسه با روند رو به رشد این منبع انرژی در آغاز حمله روسیه به اوکراین، بهمراتب محدودتر بوده است. این رشد محدود در حالی حاصل شده که زغالسنگ حرارتی جایگزینی برای گاز طبیعی مایع (LNG) برای تولید برق است و حدود ۲۰درصد از عرضه جهانی این سوخت با بسته شدن تنگه هرمز از دست رفته است. با وجود این، در عمل زغالسنگ استرالیایی با کیفیت بالا و متوسط از زمان شروع جنگ تا اول ماه میبه ترتیب رشد ۱۲.۶درصدی و ۱۱.۷درصدی داشتهاند. زغالسنگ اندونزی نیز در این دوره زمانی رشد قیمتی ۱۱.۶درصدی داشته است.
رشد ۳۰ درصدی قیمت زغالسنگ
سعید صمدی، فعال صنعت زغالسنگ، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی تحولات حاکم بر صنعت و بازار خریدوفروش زغالسنگ در سطح داخلی و بینالمللی گفت: زغالسنگ یکی از منابع اصلی تامین انرژی دنیا است. در حال حاضر حدود ۴۰درصد از انرژی دنیا با اتکا به زغالسنگ تامین میشود. هرگونه تحول در سایر منابع انرژی، اثرگذاری مستقیمی بر صنعت زغالسنگ دارد. وی با اشاره به آغاز دوره حمله نظامی روسیه به اوکراین و اثرگذاری این تنش نظامی بر بهای زغالسنگ گفت: قیمت زغالسنگ پس از حمله نظامی روسیه به اوکراین، رشد قابلتوجهی داشت. این فعال صنعت زغالسنگ گفت: به دنبال حمله نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران و با تشدید تنش نظامی در منطقه خاورمیانه شاهد روند رو به رشد بهای زغالسنگ در بازار بینالمللی بودیم؛ هرچند این تنش در پایان فصل زمستان آغاز شده و طبعا میزان تقاضا برای منابع انرژی محدودتر بوده است. با وجود این در هفتههای گذشته شاهد حتی رشد ۳۰درصدی زغالسنگ بودیم؛ اما این رشد قابلتوجه ماندگار نبود. هرچند در حال حاضر نیز بهای زغالسنگ بهمراتب بالاتر از پیش از شروع جنگ است.
صمدی گفت: با بروز بحران جنگی، بسیاری از دولتها ترجیح میدهند از زغالسنگ استفاده کنند؛ چراکه منبع انرژی امنی است و قابلیت ذخیرهسازی دارد. در نتیجه در هفتههای گذشته تقاضا برای مصرف زغال و بهخصوص زغالسنگ حرارتی در دنیا افزایش یافته است. وی افزود: بسیاری از نیروگاههای گازسوز از این توان برخوردار هستند که به سمت استفاده از زغال بروند. بنابراین در شرایط کنونی تغییر سوخت نیروگاهها به زغالسنگ، بسیار محتمل است. در همینحال برخی از نیروگاههایی که با سوخت زغالسنگ فعالیت میکردند و در سالهای اخیر از ظرفیت تولید خود کاسته بودند، در موقعیت کنونی به توان و ظرفیت خود افزودهاند. در چنین شرایطی طبعا تقاضا برای مصرف زغالسنگ افزایش یافته است.
رقابتپذیری در برابر پایداری محیط زیست
صمدی در پاسخ به سوالی مبنی بر آلایندگی زغالسنگ، تاثیر آن بر گرمایش زمین و همچنین برنامهریزی در سطح کلان برای کاهش مصرف زغال در دنیا گفت: توجه به آلایندگی یا گرمایش زمین عموما در کنفرانسهای محیط زیستی مطرح میشود و در برخی کشورهای پیشرفته مورد توجه است. اما در عمل هزینه قیمت سوخت و تاثیر آن بر قیمت تمام شده تولید و رقابتپذیری در دنیا، اهمیت بیشتری دارد. همچنین باید تاکید کرد که میان زغالسنگ، گاز، نفت و مشتقات نفتی در گرمایش زمین تفاوتی وجود ندارد. با وجود اینکه میزان مصرف زغالسنگ در ایران بسیار محدود است، اما در گرمایش زمین رتبه به شدت نامناسبی داریم. در همینحال آژانس بینالمللی انرژی نیز پیشبینی کرده که حداکثر تا سال۲۰۴۰ مصرف زغالسنگ در دنیا با همین شدت ادامه یابد. ارزانی سوخت زغالسنگ در کنار قابلیت ذخیرهسازی آن، محرک مصرف این ماده بوده است. درنتیجه کشورهای در حال توسعه تمایل شدیدی به استفاده از زغالسنگ دارند. بهخصوص آنکه در حرکت کشورها به سمت توسعه، مصرف انرژی افزایش مییابد و درنتیجه بهرهمندی از سوخت ارزان، اولویت دارد.
او افزود: در طول سالهای گذشته در کشورهای اروپایی مالیات کربن بر محصولات مختلف وضع شده است. همین موضوع نیز استفاده از زغالسنگ را از صرفه اقتصادی خارج کرده است. درنتیجه در این کشورها استفاده از انرژیهای پاک مورد توجه بوده و حتی رشد قابلتوجهی یافته است؛ همزمان مصرف زغالسنگ نیز در این کشورها کاهشی بوده است.
این فعال صنعت زغالسنگ افزود: با وجود توجه به انرژیهای پاک در دهههای گذشته، بسیاری از صنایع برای ارتقای رقابتپذیری همچنان به دنبال انرژی ارزان هستند. به این ترتیب در دنیای کنونی همچنان رغبت به استفاده از زغالسنگ وجود دارد. با آغاز بهکار فعالیت دونالد ترامپ در مقام رئیسجمهور ایالات متحده، مجددا تمایل به استفاده از زغالسنگ در این کشور با هدف تامین سوخت ارزان صنایع، شکل گرفته است. صمدی در تشریح میزان مصرف این انرژی در کشور و مقایسه آن با سایر کشورها گفت: با وجود ذخایر قابلتوجه زغالسنگ در ایران، میزان مصرف این منبع انرژی در کشور سالانه حدود ۳ تا ۴میلیون تن برآورد میشود؛ درحالیکه ترکیه در همسایگی ما سالانه ۱۱۰میلیون تن زغالسنگ استفاده میکند. مصرف زغالسنگ پاکستان در سال گذشته بیش از ۴۰میلیون تن گزارش شده است. مصرف زغالسنگ چین سالانه بیش از ۴میلیارد تن و میزان مصرف توسط هند حدود ۹۰۰میلیون تن است.
ضرورت تنوعبخشی به سبد انرژی
صمدی درخصوص ضرورت تنوعبخشی به سبد انرژی افزود: با وجود ذخایر غنی زغالسنگ در کشور ما، به سبب بهرهمندی از منابع فراوان گاز و ارائه سوبسید قابلتوجه به مصرف گاز توسط صنایع، عملا تمایلی به استفاده از زغالسنگ در صنایع وجود نداشته است. در حالت ایدهآل انتظار میرود کشورها، مصارف انرژی خود را از سبد متنوعی تامین کنند، با وجود این، در کشور ما بخش اصلی انرژی کشور از طریق گاز و مشتقات نفتی تامین میشود. این توجه یکسویه به گاز از آن جهت است که دولت در این سالها یارانه قابلتوجهی به استفاده از گاز در صنایع تخصیص داده است.
وی افزود: در طول سالهای گذشته صنایع به استفاده از انرژی ارزان عادت کردهاند و هیچگاه آنطور که باید به سمت ارتقای بهرهوری در مصرف انرژی پیش نرفتهاند. درنتیجه چنین شرایطی، کشور در طول سالهای گذشته با بحران انرژی مواجه شده است. این بحران انرژی به مراتب جدیتر از شرایطی است که در این سالها طی فصل زمستان تجربه کردهایم. گویی هنوز نوک کوه یخ مشخص شده است. صمدی افزود: منابع زغالسنگ حرارتی کشور نسبت به استاندارد جهانی دست نخورده است. متوسط عمق معادن زغالسنگ در روسیه و اوکراین به ۱۰۰۰ متر رسیده است. درحالیکه در کشور ما عمق برداشت از این ذخایر حدود ۱۵۰ متر است، اما تکیه بر ذخایر زغالسنگ بهعنوان منبع انرژی مورد استفاده در کشور نیازمند یک بازه زمانی ۳ تا ۴ ساله است. این فعال صنعت زغالسنگ با اشاره به بیتوجهی کشور در تخصیص مطلوب ذخایر انرژی گفت: در اغلب کشورهای دنیا، برای تولید سیمان از زغالسنگ بهعنوان منبع انرژی استفاده میشود. اما توسعه صنعت سیمان در ایران با اتکا به منابع گاز ممکن شده است. این در حالی است که صنایع سیمان میتوانند از زغالسنگ با هر کیفیتی و حتی باطله زغال بهعنوان سوخت استفاده کنند.
این فعال صنعت زغالسنگ گفت: نگاه دولت به صنعت زغالسنگ همچنان در مدار چند سال قبل میگردد. درواقع هنوز تحول فکری برای تصمیمگیرندگان ایجاد نشده و همچنان قیمتگذاری دستوری بر این صنعت حکمفرما است. فعالان صنعت زغالسنگ خواستار رانت یا حمایت جانبدارانه از این صنعت نیستند؛ اما چنانچه بهای این محصول معدنی منطبق با استانداردهای جهانی تعیین شود، تولید زغالسنگ در کشور اقتصادی خواهد شد. به بیان دقیقتر امکانی برای توسعه این صنعت فراهم خواهد شد. صمدی در تشریح جزئیات تولید و تجارت صنعت زغالسنگ کشور گفت: میزان تولید زغالسنگ خام کشور سالانه حدود ۴ تا ۵میلیون تن برآورد میشود. از این میزان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد آن به زغالسنگ حرارتی و مابقی به زغال متالورژی اختصاص دارد. در همینحال صادرات زغالسنگ ایران سالانه حدود ۴۰۰ هزار تن است که در مقایسه با آمار تولید و تجارت این محصول ناچیز است. ذخیره زمینشناسی زغالسنگ کشور ۱۴میلیارد تن برآورد شده و ذخایر قطعی این محصول سالانه ۲میلیارد تن برآورد میشود. به این ترتیب میزان تولید و ظرفیت تولید این محصول معدنی تفاوت چشمگیری دارد. درحالیکه ایران در همسایگی خود بازار مصرف قابلتوجهی از زغالسنگ دارد، به این ظرفیت بیتوجهی شده است. بنابراین بازنگری در سیاستهای حاکم بر این بخش ضروری بهنظر میرسد.
