چرا گذار سبز هنوز به سوخت فسیلی وابسته است؟
گاز؛ بازیگر ماندگار عصر تجدیدپذیرها
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی: بازار جهانی انرژی همچنان در وضعیت شکنندهای قرار دارد؛ وضعیتی که نشان میدهد شوکهای گازی نهتنها پایان نیافتهاند، بلکه به بخشی پایدار از معادلات انرژی تبدیل شدهاند. تجربه سالهای اخیر، از بحران عرضه در اروپا تا اختلالات تازه در بازار گاز طبیعی مایع، حاکی از آن است که گاز همچنان یکی از تعیینکنندهترین عوامل در قیمتگذاری برق و امنیت انرژی است. این در حالی است که سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر با سرعتی بیسابقه در حال افزایش است.
در نگاه اول، روندهای جدید نویدبخش به نظر میرسند. برخی کشورها توانستهاند با توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی، وابستگی خود به گاز را کاهش دهند. برای نمونه، در کشورهایی که سهم تجدیدپذیرها بهسرعت رشد کرده، نقش گاز در تعیین قیمت برق محدودتر شده است. همچنین، در اقتصادهای نوظهور، افزایش سهم انرژی خورشیدی به کاهش هزینههای واردات گاز طبیعی مایع کمک کرده و فشار بر تراز ارزی را کاهش داده است. این تحولات نشان میدهد که انرژیهای پاک میتوانند بخشی از ریسکهای ناشی از بازار گاز را مهار کنند.
با این حال، این روند به معنای حذف نقش گاز نیست. بر اساس گزارش اکونومیست، حتی در سناریوهایی که بخش عمدهای از برق از منابع پاک تامین میشود، گاز طبیعی همچنان نقش پشتیبان حیاتی را ایفا خواهد کرد. دلیل این موضوع به ویژگی ذاتی انرژیهای تجدیدپذیر بازمیگردد: ناپایداری در تولید. تولید برق از خورشید و باد وابسته به شرایط جوی است و در بسیاری از ساعات یا روزها، این منابع قادر به تامین پایدار تقاضا نیستند.
این مساله یک واقعیت را برجسته میکند. حتی اگر یک شبکه برق بهطور متوسط ۹۰ درصد از انرژی خود را از منابع پاک تامین کند، به این معنا نیست که در همه زمانها این نسبت برقرار است. در عمل، در دورههایی که تولید تجدیدپذیر کاهش مییابد، شبکه بهشدت به سوختهای فسیلی، بهویژه گاز، متکی میشود. در چنین شرایطی، گاز نقش «بیمهگر»سیستم را بازی میکند؛ سوختی که در زمان کمبود، بهسرعت وارد مدار میشود.
فناوریهای ذخیرهسازی نیز هنوز نتوانستهاند این شکاف را به طور کامل پر کنند. باتریها برای مدیریت نوسانات کوتاهمدت مفید هستند، اما در مواجهه با دورههای طولانی کاهش تولید تجدیدپذیر کارایی محدودی دارند. سایر گزینهها نیز با چالشهایی روبهرو هستند: انرژی برقآبی به شرایط اقلیمی وابسته است، توسعه نیروگاههای هستهای هزینهبر و زمانبر است و فناوریهای نوظهور مانند هیدروژن یا باتریهای پیشرفته هنوز به بلوغ کامل نرسیدهاند.
در نتیجه، وابستگی به گاز، بهویژه برای کشورهای واردکننده، ادامه خواهد داشت. این کشورها در برابر شوکهای عرضه، چه ناشی از تنشهای ژئوپلیتیک و چه اختلالات فنی، آسیبپذیر باقی میمانند. حتی در سناریوی کاهش تقاضای جهانی، احتمال تمرکز عرضه در دست چند تولیدکننده بزرگ وجود دارد که میتواند بازار را ناپایدارتر کند. از اینرو، سرمایهگذاری در زیرساختهایی مانند پایانههای LNG، ذخایراستراتژیک و شبکههای انتقال، همچنان ضروری خواهد بود.
با این حال، سیاستگذاری هوشمند میتواند شدت این وابستگی را کاهش دهد. توسعه شبکههای برق هوشمند و استفاده از قیمتگذاری پویا،این امکان را فراهم میکند که مصرفکنندگان، مصرف خود را با زمانهای اوج تولید تجدیدپذیر هماهنگ کنند. همچنین، اتصال شبکهها در سطح منطقهای میتواند ریسک نوسانات محلی را کاهش و انعطافپذیریسیستم را افزایش دهد.
گذار انرژی بیش از آنکه یک «جایگزینی کامل» باشد، یک «بازآرایی تدریجی» است. گاز طبیعی در این مسیر حذف نخواهد شد، بلکه نقش آن از یک منبع اصلی تامین انرژی به یک پشتوانه راهبردی برای ثبات شبکه تغییر خواهد شد. آینده انرژی جهان، نه بدون گاز، بلکه با گازیکماثرتر و قابلکنترلتر رقم خواهد خورد.
