محدودیت انرژی به مشکل دائمی بنگاههای تولیدی در تمام فصول سال تبدیل شده است؛
صنعت؛ قربانی همیشگی کمبود گاز
درحالیکه کاهش گاز تحویلی، تنها به معنای افت تولید نیست؛ بلکه زنجیرهای از پیامدهای مالی و عملیاتی را به دنبال دارد. توقف یا کاهش ظرفیت تولید، افزایش هزینه تمامشده، استفاده اجباری از سوختهای جایگزین پرهزینه و افت بهرهوری، بخشی از تبعات فوری این سیاست است. در صنایعی مانند فولاد، سیمان، پتروشیمی و کاشی و سرامیک که انرژی سهم بالایی در ساختار هزینه دارد، محدودیت گاز عملا معادل خاموش شدن بخشی از ظرفیت تولید است. در روزهای اخیر علیرضا اعوانی، مدیرعامل شرکت گاز استان تهران در گفتوگو با رسانهها اعلام کرده بود: «قطع گاز بخش صنایع مستمر نیست و مصرف و تولید صنایع متغیر است. محدودیتها از ابتدای سال با ناترازی شبکه گاز آغاز شد و ابتدا از کارخانههای سیمان شروع شد؛ در ابتدای سال محدودیت ۵۰ درصدی اعمال شد و سپس در اوایل دی ماه، به جز کارخانه سیمان تهران، سایر واحدها با محدودیت کامل مواجه شدند.»به گفته وی، حدود ۱۰۰ واحد صنعتی از جمله صنایع آجر، گچ، کاشی و سرامیک و برخی صنایع بلور تا ۵۰ درصد کاهش مصرف گاز داشتند.
سعید شجاعی معاون برنامهریزی وزارت صمت هم در روزهای اخیر اعلام کرده بود: با پیگیریهای انجام شده و همکاری وزارت نفت، محدودیتهای گاز برای واحدهای فولادی و سایر صنایع (به جز سیمان) به طور کامل لغو شد. واحدهای مستقر در شهرکهای صنعتی نیز محدودیت گاز ندارند. با این حال گفتوگو با فعالان صنایع مختلف کشور خلاف این گفتهها و مواضع را نشان میدهد و فعالان صنعتی اذعان میکنند اگر همه محدودیتهای گازی حل شده است، بخشنامه مربوط به آن کجاست؟ و چرا هیچ یک از واحدهای در حال فعالیت این عدم محدودیت کامل را مشاهده نکردهاند. نکته مهمتر اینکه تا چه زمانی قرار است ناترازی انرژی با خاموشی و محدودیت برای صنعت مدیریت شود، بدون آنکه راهحلی پایدار برای تقویت زیرساختها و اصلاح الگوی مصرف در دستور کار قرار گیرد؟
تشدید محدودیتهای گازی در صنعت سیمان
علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به وضعیت تامین گاز واحدهای سیمانی در ماههای اخیر گفت: صنعت سیمان از ابتدای سال جاری، بهویژه از اردیبهشت، با محدودیت گاز مواجه بوده است. این محدودیتها در فصل تابستان نیز ادامه داشت و حتی در مقاطعی تا حدود ۵۰ درصد کاهش گاز اعمال شد. با ورود به فصل سرما، شدت محدودیتها افزایش یافت و عملا شرایط برای بسیاری از واحدها سختتر شد. وی افزود: در حال حاضر میتوان گفت بخش قابلتوجهی از واحدهای سیمانی یا با محدودیت شدید مصرف گاز مواجه هستند یا بهطور کامل از دریافت گاز محروم شدهاند. تنها به میزان محدودی گاز به برخی واحدها تخصیص داده میشود و مابقی ناچارند از سوخت جایگزین استفاده کنند. این در حالی است که مصرف کامل گاز صنعت سیمان حدود ۲۸میلیون مترمکعب در روز برآورد میشود، اما میزان گاز تحویلی اکنون به کمتر از۳میلیون مترمکعب رسیده است؛ یعنی عملا بخش اعظم نیاز این صنعت تامین نمیشود.
الوندیان با اشاره به روند محدودیتها در سال گذشته توضیح داد: سال گذشته نیز از اواخر مهر و آبانماه محدودیتها آغاز شد و در مقاطعی شدت گرفت، اما امسال این روند زودتر شروع شد. از ابتدای اردیبهشتماه محدودیت گاز اعمال شد و این وضعیت به صورت تقریبا پیوسته ادامه پیدا کرد. تنها در مقاطعی کوتاه، امکان مصرف ۱۰۰ درصدی گاز فراهم شد، اما آن هم پایدار نبود و خیلی زود دوباره محدودیتها بازگشت.دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان درباره پیامدهای این شرایط گفت: صنعت سیمان اگرچه به صورت دوگانهسوز طراحی شده، اما استفاده از سوخت جایگزین، به ویژه مازوت، هزینههای بسیار بالاتری را به واحدها تحمیل میکند. وقتی گاز محدود میشود و واحدها به سمت مصرف مازوت میروند، علاوه بر قیمت خود سوخت، هزینه حمل و نقل مازوت نیز به صنعت تحمیل میشود. این سوخت باید از پالایشگاهها یا انبارهای شرکت ملی پخش و پالایش فرآوردههای نفتی تامین شود و هزینه حمل آن تقریبا معادل قیمت خود سوخت است. به این ترتیب، هزینه سوخت عملا دو برابر میشود.
وی ادامه داد: این افزایش هزینه، به طور مستقیم روی بهای تمام شده تولید سیمان اثر میگذارد و فشار مضاعفی را به صنعت تحمیل میکند. در شرایطی که بازار سیمان با محدودیتهای قیمتی و رقابتی مواجه است، افزایش هزینههای تولید میتواند حاشیه سود واحدها را به شدت کاهش دهد و حتی برخی واحدها را با زیان مواجه کند.الوندیان با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای بهبود وضعیت تامین گاز گفت: در ماههای گذشته رایزنیها و پیگیریهای متعددی انجام شد و حتی با دستور رئیسجمهور مقرر شد صنایع صادرات محور در اولویت تامین انرژی قرار بگیرند. صنعت سیمان سالانه بین ۱۳ تا ۱۴میلیون تن صادرات دارد و به طور طبیعی در زمره صنایع صادرات محور محسوب میشود. با این حال، بهرغم این دستور، در عمل اعلام شد که امکان تامین گاز وجود ندارد و این تصمیم اجرایی نشد.
سال سخت صنایع فولادی
در این رابطه محمد سلیمی، فعال صنعت فولاد با اشاره به شرایط تامین گاز در ماههای سرد سال، گفت: ناترازی گاز در کشور موضوع تازهای نیست و صنعت فولاد طی چند سال گذشته به طور مستمر با این چالش مواجه بوده است. ما نیز مانند بسیاری از صنایع بزرگ، در سالهای اخیر ناچار شدهایم استراتژی تولید خود را متناسب با این واقعیت تنظیم کنیم. به همین دلیل، سیاست اصلی ما در دورههایی که محدودیت کمتری در تامین انرژی وجود دارد، حرکت به سمت تولید حداکثری و استفاده مداوم از ظرفیت خطوط بوده تا بتوان اثر محدودیتهای زمستانی را تا حد امکان مدیریت کرد.
وی با مرور شرایط سال گذشته بیان کرد: سال گذشته از نظر رکود بازار، افزایش قیمت حاملهای انرژی و رشد بهای مواد اولیه، سال بسیار سختی بود. قیمت محصولات فولادی با تاخیر نسبت به سایر هزینهها افزایش یافت و همزمان رکود بازار و محدودیتهای مختلف، فشار مضاعفی بر صنعت وارد کرد. با این حال، توانستیم سال را با شرایط نسبتا قابل قبولی پشت سر بگذاریم و امسال نیز با وجود همه دشواریها، وضعیت تولید در شرایط مناسبی قرار دارد.این فعال صنعت فولاد درباره نقش دولت در مدیریت این شرایط گفت: صنایع بزرگ به دلیل مقیاس فعالیت و ساختار مدیریتی، امکان مانور بیشتری برای مدیریت بحرانها دارند، اما حتی در میان صنایع فولادی، برخی شرکتهای کوچک امسال با حاشیه سود کمتر از ۵ درصد مواجه هستند و جبران این شرایط برای آنها بسیار دشوار است.
سلیمی با اشاره به ضرورت اصلاح برخی قوانین و سیاستها افزود: در یکی دو سال اخیر، این امکان فراهم شده که صنایع در حوزه زیرساختهای انرژی مانند برق، آب و گاز ورود کنند، اما همچنان برخی قوانین نیازمند بازنگری است. برای مثال، در حوزه نیروگاههای صنعتی، اگر پروژهای با تاخیر مواجه شود، مشمول محدودیتهایی میشود که عملا انگیزه سرمایهگذاری را کاهش میدهد. با توجه به شرایط سخت امروز، مشکلات نقدینگی و پیچیدگی اجرای پروژهها، انتظار میرود دولت در این موارد انعطاف بیشتری به خرج دهد. وی ادامه داد: در زمینه سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه نیروگاههای خورشیدی، دولت میتواند با کاهش هزینههایی مانند اجاره زمین یا تسهیل مقررات، کمک موثرتری به صنایع کند. این اقدامات شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما در مجموع میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری صنایع در برابر ناترازی انرژی داشته باشد.
وی درباره وضعیت تخصیص گاز در سال جاری نیز اظهار کرد: امسال نسبت به سال گذشته شرایط بهتری در تخصیص گاز داشتیم. تعامل مناسبی با وزارت نفت برقرار بود و به نظر میرسد آماده به کاری تجهیزات، انجام به موقع تعمیرات و مدیریت بهتر شبکه گاز باعث شد مشتریان اصلی، از جمله صنایع بزرگ، وضعیت باثباتتری داشته باشند. در مجموع، شرایط امسال از منظر تامین گاز قابل قبولتر بود و همین موضوع به تداوم تولید کمک کرد.
از دست رفتن ظرفیت تولید برای صنایع کاشی و سرامیک
بهنام عزیززاده، دبیر انجمن صنفی تولیدکنندگان صنعت کاشی و سرامیک، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به تشدید محدودیتهای انرژی همزمان با موج سرمای دی و بهمن اظهار کرد: موضوع کمبود انرژی چه در حوزه گاز در زمستان و چه در حوزه برق در تابستان، مسالهای نیست که امسال به وجود آمده باشد. این مشکل سالهاست که نه تنها صنعت کاشی و سرامیک، بلکه کل بخش صنعت کشور را درگیر کرده و متاسفانه با وجود پیگیریهای مکرر، هنوز راهکار پایداری برای آن اتخاذ نشده است.
وی با بیان اینکه واحدهای تولیدی کاشی و سرامیک از ابتدای فصل سرما با اخطاریههای کاهش مصرف گاز مواجه شدهاند، گفت: از حدود دو ماه پیش، همزمان با افت دما، شرکتها نامههایی از سوی ادارات گاز دریافت کردند که بر اساس آن ملزم به کاهش مصرف بین ۳۰ تا ۵۰ درصد شدند. اما واقعیت این است که وقتی به یک واحد صنعتی اعلام میشود مصرف خود را ۵۰درصد کاهش دهد، عملا به معنای توقف تولید است. خطوط تولید کاشی و سرامیک بهگونهای طراحی نشدهاند که بتوان بخشی را خاموش و بخشی را فعال نگه داشت؛ کاهش مصرف در این سطح یعنی از دست دادن بخش عمده ظرفیت تولید.
عزیززاده افزود: به طور متوسط، در طول سال حداقل ۳ماه از ظرفیت تولید واحدهای ما به دلیل محدودیت انرژی از دست میرود. این کاهش تولید فقط یک عدد روی کاغذ نیست؛ بلکه مستقیما بر فروش، نقدینگی و استمرار فعالیت واحدها اثر میگذارد. امسال نیز همان الگوی سنوات گذشته تکرار شد و با آغاز سرما، محدودیتها تشدید شد. در دو ماه اخیر، در برخی واحدها کاهش گاز تا ۳۵ یا حتی ۴۰ درصد اعمال شده و طبیعتا تولید نیز به همان نسبت کاهش یافته است. وی با تشریح خسارات ناشی از این وضعیت گفت: صنعت کاشی و سرامیک صنعتی انرژیبر است و فرآیند تولید آن مبتنی بر کورههای پیوسته با دمای بالا انجام میشود. قطع یا کاهش ناگهانی گاز، شوک جدی به کورهها وارد میکند. آجرهای نسوز داخل کوره دچار آسیب میشوند، رولرهای سرامیکی آسیب میبینند و تجهیزات حرارتی دچار استهلاک غیرعادی میشوند. اینها خسارات مستقیمی است که به خطوط تولید وارد میشود و هزینههای سنگینی برای تعمیر و جایگزینی قطعات به شرکتها تحمیل میکند.
دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت کاشی و سرامیک ادامه داد: علاوه بر این خسارات مستقیم، ما با زیانهای غیرمستقیم نیز مواجه هستیم. وقتی تولید کاهش مییابد یا متوقف میشود، فروش از دست میرود، اما هزینهها متوقف نمیشوند. واحد تولیدی باید حقوق کارکنان، هزینههای سربار، هزینههای مالی و تعهدات خود را پرداخت کند، درحالیکه درآمدی متناسب با آن ندارد. بنابراین شرکتها همزمان با دو نوع فشار مواجه هستند؛ هم از محل کاهش تولید و فروش و هم از محل افزایش هزینهها و خسارات فنی.عزیززاده با اشاره به گستردگی این صنعت در کشور گفت: در حال حاضر حدود ۱۶۰ واحد تولیدی کاشی و سرامیک در سراسر کشور فعال هستند. این واحدها در استانهای مختلف پراکندهاند و بخش قابلتوجهی از اشتغال و صادرات غیرنفتی کشور را به خود اختصاص دادهاند. محدودیتهای انرژی، تقریبا همه این واحدها را تحت تاثیر قرار داده و هیچیک از آنها از این وضعیت مصون نبودهاند.
عزیززاده در پایان تاکید کرد: صنعت کاشی و سرامیک با مجموعهای از مشکلات همزمان مواجه است؛ از ناترازی انرژی و کاهش گاز گرفته تا رکود ساختوساز، محدودیتهای صادراتی، سختگیریهای ارزی و فشارهای مالیاتی. انتظار ما این است که در چنین شرایطی، سیاستگذاران با در نظر گرفتن واقعیتهای تولید، فرصت و تنفس منطقی به واحدهای تولیدی بدهند. اگر انرژی پایدار، دسترسی به ارز و ثبات مقررات فراهم شود، این صنعت توانایی حفظ بازارهای داخلی و خارجی را دارد؛ اما ادامه وضعیت فعلی، تابآوری بسیاری از واحدها را به چالش کشیده است.
