جزر و مد بازارهای کالایی
دنیای اقتصاد : تشدید تنش در منطقه خاورمیانه، تضعیف قدرت اقتصادی چین، کاهش ارزش دلار و افت و خیز نرخ ارز در بازار داخل و محدودیت‌های انرژی مهم‌ترین مولفههای تاثیرگذار بر بازارهای کالایی در سال۲۰۲۴ به حساب میآید. «دنیای اقتصاد» برای سنجش تغییرات قیمتی بازار کالایی شاخصی را معرفی کرده است.
نسیم نوحه خوان: بازارهای کالایی در سال ۲۰۲۴ روند صعودی آهسته و پیوسته‌‌‌ای را در پیش گرفته بودند، به طوری که وضعیت اقتصادی در چین به‌عنوان مهم‌ترین مصرف‌کننده کامودیتیها و همچنین ادامه روند کاهش ارزش دلار در بازار جهانی و رکود صادرات و نوسانات ارزی و محدودیت‌های انرژی در بازار داخلی ازجمله دلایل اصلی رالی شکل‌گرفته در رشد قیمت کامودیتیها در بازه مورد بررسی به حساب می‌‌‌‌‌‌آیند.
بررسی وضعیت صنایع مختلف در بازار داخلی طی سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد عواملی مختلفی همچون سیاست‌‌‌های خارجی، نوسانات نرخ ارز و محدودیت‌های انرژی از مهم‌ترین مولفههای موثر بر بی‌‌‌ثباتی بازار کامودیتیها در بازار داخل بودند. براساس نمودار شاخص قیمت کالاهای صنعتی که از ابتدای دی‌ماه سال ۱۴۰۲ تا انتهای آذرماه ۱۴۰۳ معادل سال میلادی ۲۰۲۴ را در بر می‌گیرد می‌‌‌توان گفت بازارهای کالایی که شامل سیمان، شمش فولاد، کاتد مس، میلگرد، آهن اسفنجی و شمش آلومینیوم می‌شوند از ابتدای بازه مورد بررسی روند صعودی تدریجی و پیوسته را در پیش گرفتند که شیب تند نمودار از ابتدای سال ۱۴۰۳ نشان از تشدید وضعیت بحرانی بخش تولید در حوزه‌‌‌های مختلف دارد. در این میان وضعیت نابسامان اقتصادی چین به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فلزات اساسی همچون فولاد و مس بر قیمت‌گذاری داخلی این فلزات و همچنین شیب صعودی نمودار شاخص قیمت کالاهای صنعتی از ابتدای سال ۱۴۰۳ تاثیرگذار بوده است؛ به‌طوری که در فروردین‌ماه سال‌جاری شاخص صنعتی قیمت کالاهای صنعتی به‌یکباره افزایشی شد و تا پایان شهریورماه سال ۱۴۰۳ در وضعیت ثابتی قرار گرفت و از ابتدای مهرماه تا پایان آذرماه مجددا وارد فاز افزایشی شد.
افت و خیز این شاخص در بازه‌‌‌های مختلف زمانی تحت‌تاثیر نوسانات نرخ ارز قرار گرفته است که با توجه به وضعیت سیاسی کشور و تشدید تنش در منطقه خاورمیانه و میزان سفارش‌‌‌های خارجی به‌ویژه چینی‌‌‌ها قیمت کامودیتیها با افت و خیز همراه شده و در میان تاثیر مس و شمش فولاد در تغییرات شاخص صنعتی قیمت کالاهای صنعتی پررنگ بوده است. شاخص قیمت کالاهای صنعتی براساس میانگین ارزش بازار طی هفته‌‌‌های مختلف به دست آمده است. در بازه مورد بررسی آهن اسفنجی ۲۰.۵درصد از سهم بازار را به خود اختصاص داده بود و در ادامه شمش ۴۱درصد، میلگرد یک‌درصد، سیمان ۱۹درصد، مس ۱۸درصد و آلومینیوم ۰.۵درصد از سهم مجموع محصولات تعیین‌‌‌کننده این شاخص را به خود اختصاص دادند که در این میان فولاد و مس بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌‌‌اند. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد نرخ ارز در دی‌ماه سال ۱۴۰۲ حدود ۵۴هزار و ۱۸۰تومان بود که در پایان آذرماه سال‌جاری به سطح ۷۷هزار و ۵۰تومان رسید که رشد ۲۹.۵درصدی نرخ ارز بیشترین تاثیر را بر افزایش قیمت در بازارهای کالایی داشت.
بازگشت دونالد ترامپ به ریاست‌جمهوری آمریکا و اقتصاد درهم‌ریخته چین، بازارهای جهانی را در سال ۲۰۲۵ شکل خواهد داد و پیش‌بینی قیمت کامودیتی‌های اصلی مانند نفت خام، گاز طبیعی مایع، سنگ‌آهن، زغال‌‌‌سنگ و فلزاتی مانند مس در سال ۲۰۲۵ بیش از حد معمول تحت‌تاثیر این امر خواهد بود.
مس تحت‌تاثیر تقاضای چینی
بررسی بازار مس نشان می‌دهد اقتصاد ضعیف چین و بحران بخش مسکن و مستغلات در این کشور موجب شد تا میزان تقاضا از سمت چینی‌‌‌ها برای فولاد و مس به‌شدت کاهش یابد و از طرفی احتمال استفاده از برنامه‌‌‌ها و سیاست‌‌‌های محرک اقتصادی در چین موجب شد تا چشم‌‌‌انداز مصرفی فلزات اساسی تا پایان سال ۲۰۲۴ به صورت محدود مثبت پیش‌بینی شود؛ این موضوع موجب شد تا در دو فصل بهار و تابستان تا حدودی مانع از رشد قیمت‌ها باشند که با اعلام شدن PMI چین طی سه‌ماه اخیر و مشخص شدن تداوم فاز انقباضی اقتصاد چین و نامطلوب بودن وضعیت بخش مسکن در این کشور همچنان رکود تقاضا برای مس و فولاد وجود دارد. این در حالی است که پیش‌بینی می‌شود کشورهای جهان به تلاش خود در جهت دستیابی به اقتصاد عاری از کربن سرعت می‌دهند و فرآیند گذار به اقتصاد سبز شتاب می‌گیرد که در نتیجه این مساله، تقاضا برای فلزات سبز ازجمله مس، سرعت بیشتری می‌گیرد. بر همین اساس، کارشناسان معتقدند در بلندمدت، بازار مس با کسری مداوم مواجه خواهد شد و قیمت فلز سرخ با شتاب بیشتری رشد خواهد کرد.
قیمت مس سال ۲۰۲۴ را با بهای ۳۹۷۸دلار به ازای پوند به اتمام رساند که نسبت به ابتدای سال مورد بررسی ۶.۵درصد افزایش را به ثبت رسانده است. قیمت‌ها همچنان انتظارات سرمایه‌گذاران درباره بازار مس را هدایت می‌کند که این انتظارات نیز از کاهش نرخ بهره فدرال‌رزرو آمریکا در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۴ تاثیر پذیرفته است
صنعت سیمان نیز در همه فصول با معضلی به نام محدودیت انرژی همراه است، به طوری که در ۶ماه ابتدایی سال واحدهای تولیدی با کمبود برق مواجه بوده و در ۶ماه دوم با معضل قطعی گاز دست و پنجه نرم می‌کنند. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد در خردادماه سال‌جاری افزایش قیمت پایه سیمان اعمال نشد، این در حالی است که با آغاز سال جدید هزینه تولید برای واحدهای فعال در این بخش افزایش داشته است که با عدم‌افزایش قیمت پایه عملا تعادل عرضه و فروش به هم خورد. در صنعت سیمان نیز همچون سایر صنایع قیمت انرژی رشد قابل‌توجهی داشته است. به طور مثال قیمت هر مترمکعب آب در سال ۱۴۰۲ حدود ۲ تا ۳هزار تومان برآورد می‌‌‌شد، اما در سال‌جاری هزینه هر مترمکعب آب به ۲۰هزار تومان افزایش یافت. از طرفی محدودیت‌های برق و گاز موجب شده تا حجم تولید و عرضه سیمان در بازار آزاد و رینگ صنعتی بورس‌کالای ایران کاهشی شود و در مقابل تقاضا بر عرضه پیشی گرفت و این موضوع در کنار نوسانات نرخ ارز موجب رشد قیمت سیمان در فصل تابستان شد.
واسطه‌‌‌ها عاملی برای رشد قیمت‌ها
افزایش قیمت پایه در تیرماه ۱۴۰۳ هم ازجمله دلایل رشد قیمت این محصول شد. از طرفی دو فصل بهار و تابستان زمان طلایی برای سیمان به حساب میآید، چراکه در این فصل میزان ساخت‌وساز و تعمیرات مسکن به بالاترین حد خود می‌رسد و میزان تقاضا برای سیمان نیز در ۶ماه نخست سال نسبت به سایر ماه‌‌‌ها با افزایش قابل‌توجهی روبه‌‌‌رو می‌شود. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد قیمت سیمان طی سه‌ماه تابستان در بازار آزاد بیش از ۱۰۰درصد افزایش را به ثبت رساند و میانگین قیمت هر کیسه سیمان به ۱۸۰هزار تومان رسید که تحت‌تاثیر رفتار واسطه‌‌‌ها این قیمت رقم خورد.
بخش فولاد نیز همچون دیگر صنایع با معضل سهمیه‌‌‌بندی برق و گاز مواجه بود که این موضوع موجب کاهش تولید و عرضه آهن اسفنجی و شمش در بازار شد و به دلیل عدم‌تعادل عرضه و تقاضا قیمت آهن اسفنجی وارد کانال ۱۵هزار تومان به ازای هر کیلوگرم شد که این رشد قیمت بر قیمت‌گذاری سایر محصولات زنجیره فولاد تاثیرگذار بود. قیمت شمش در دی‌ماه ۱۴۰۲ در کانال ۱۹هزار تومان بود که در پایان آذرماه این رقم به سطح ۲۳هزار تومان رسید که در نتیجه نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینه‌‌‌های تولید رقم خورده است. از طرفی میزان تقاضا برای میلگرد به‌عنوان محصول نهایی زنجیره فولاد در رکود به سر می‌‌‌برد که در این میان تقویت مسیر صادراتی به عنوان تنها راه نجات این بخش به حساب میآید و در چنین شرایطی ضعف تقاضا از جانب چینی‌‌‌ها به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده این فلز، معادلات را بر هم زده است و اوج‌‌‌گیری قیمت‌های جهانی در کنار نوسانات نرخ ارز در بازار داخل تحت‌تاثیر وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور موجب شده تا به طور همزمان قیمت محصولات فولادی در سه‌ماه پاییز سال‌جاری روند افزایشی را در پیش گیرند و این امر موجب رشد شاخص قیمت کالاهای صنعتی در بازه مورد بررسی شد.
