نیما نامداری

اقتصاد ایران ممکن است موج بعدی رشد جهانی به واسطه هوش مصنوعی را زمانی جدی بگیرد که دیگر خیلی دیر شده‌ باشد. دیگر تردیدی نیست که هوش مصنوعی با ظرفیت تولید، رقابت‌پذیری بنگاه‌ها و آینده اشتغال در اقتصاد ارتباط مستقیم دارد. طبعا برای اقتصاد ایران که سال‌ها با رشد کم و ناپایدار روبه‌رو بوده و اکنون فشار تحریم و جنگ را هم تحمل می‌کند، چگونگی مواجهه با تبعات این فناوری باید یکی از اولویت‌های سیاستگذاری اقتصادی باشد. این مواجهه اگر به موقع و آگاهانه باشد، می‌تواند به ایجاد فرصت برای اقتصاد ایران منجر شود؛ اما اگر با تاخیر و ندانم‌کاری همراه باشد یک تهدید برای رشد اقتصادی و اشتغال خواهد بود.

در اقتصادی که جنگ، تحریم، نااطمینانی و کاهش سرمایه‌گذاری، موتورهای سنتی رشد را یکی پس از دیگری تضعیف کرده‌اند، اقتصاد دیجیتال شاید مهم‌ترین حوزه‌ای باشد که هنوز می‌تواند رشد اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد کند. تازه‌ترین برآورد رسمی نشان می‌دهد سهم اقتصاد دیجیتال ایران در سال۱۴۰۳ به ۷.۱۴درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است؛ عددی که از ظرفیتی حکایت می‌کند که در صورت سرمایه‌گذاری درست، می‌تواند نقشی مشابه سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی در رشد اخیر اقتصاد آمریکا ایفا کند.

حکمرانی خوب با حل بحران تعریف نمی‌شود؛ با جلوگیری از تبدیل شدن مسائل به بحران تعریف می‌شود. دولت ایران امروز با انبوهی از بحران‌های همزمان دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از ناترازی انرژی، آب و صندوق‌های بازنشستگی گرفته تا تورم، آلودگی هوا، کسری بودجه، افت سرمایه‌گذاری و پیامدهای جنگ اخیر که فشار مضاعفی بر ظرفیت‌های دولت وارد کرده است. در چنین شرایطی، طبیعی است که بخش بزرگی از توان سیاستگذار صرف مدیریت بحران‌های روزمره شود. اما پرسش مهم‌تر این است که چرا اساسا این تعداد بحران بردوش دولت انباشته شده است؟

در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ اغلب اعتراضات و کنش‌های سیاسی فراگیر یا فقط به طبقه متوسط نسبت داده می‌شد یا فقط به طبقه فرودست؛ اما از سال ۱۴۰۰ در جامعه ما نیروی جدیدی شکل گرفته است که می‌توان آن را طبقه متوسط فقیر نامید.

در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که تمام تلاش‌های صورت‌گرفته از جانب ما برای توضیح میزان خسارت‌های قطعی اینترنت به کسب‌وکارها بی‌فایده خواهد بود، چرا که گمان نمی‌کنم سیاستگذاران از این موضوع اطلاعی نداشته باشند و با آگاهی از مطالب ما نظرشان در مورد قطعی اینترنت را تغییر دهند.

رکود استارت‌آپ‌های ایرانی در سال‌های اخیر را باید در دو سطح ارزیابی کرد؛ سطح نخست به شرایط اقتصاد کلان مربوط است.