فرصتها و ریسکهای پیشروی صنعت لبنیات بررسی شد
نبض ناپایدار صنعت لبنیات
این تعارض میان رشد درآمد و افت عملیات واقعی، بازتابی از فشارهای گستردهای است که این صنعت با آنها مواجه است؛ از چالشهای تامین مواد اولیه و محدودیتهای قیمتگذاری گرفته تا تغییر الگوی مصرف و کاهش قدرت خرید مردم. در چنین شرایطی، پایداری سودآوری به حفظ حاشیه سود و کنترل هزینهها وابسته است.
افت تولید در تمام فصول امسال
بررسی روند تولیدات صنعت لبنیات نشان میدهد؛ این صنعت در دورههای اخیر با کاهش محسوس سطح تولید مواجه شدهاست. در نگاه بلندمدت، متوسط تولید سالانه صنعت حدود ۵۳۸هزار تن برآورد میشود و در بازه تاریخی، بهطور میانگین سالانه ۶درصد به حجم تولیدات افزوده شدهاست، با اینحال این روند افزایشی در سالهای اخیر تضعیف شده و دادههای عملکردی از چرخش روند تولید به فاز نزولی حکایت دارد.
در سال۱۴۰۳، مجموع تولید محصولات لبنی به ۶۳۱هزارتن رسید که نسبت به سالماقبل کاهش ۳درصدی را ثبت کردهاست. این افت تولید صرفا به سالگذشته محدود نبوده و بررسی دادههای تاریخی نشان میدهد؛ در بازه سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ نیز تولیدات صنعت لبنیات روندی نزولی داشتهاست؛ در واقع طی ۵ سالاخیر تنها در سال۱۴۰۲ این صنعت توانسته رشد قابلتوجهی را تجربه کند، بهطوریکه تولید محصولات لبنی در آن سال حدود ۳۰درصد افزایشیافت، رشدی که با توجه بهعملکرد سال قبل و سالجاری، پایداری لازم را نداشتهاست.
تحلیل فصلی تولیدات صنعت لبنیات تصویر
نگران کنندهتری از سمت عرضه ارائه میدهد. طی هر سه فصل سپریشده از سالجاری، میزان تولید با کاهش همراه بودهاست. بیشترین شدت افت تولید مربوط به سهماه نخست سال است که تولیدات صنعت با ۱۲درصد کاهش مواجه شدهاست. در فصول تابستان و پاییز نیز روند کاهشی ادامه داشته و در هریک از فصول مورد اشاره افت ۲درصدی در حجم تولید نسبت به فصل مشابه سالقبل ثبت شدهاست. این روند نشان میدهد؛ چالشهای تولیدی محدود به یک دوره مقطعی نبوده و بهصورت ساختاری در طول سال ادامه یافتهاست.
در پایان ۹ ماه نخست سالجاری، مجموع تولید صنعت لبنیات به ۴۴۷هزارتن رسیدهاست. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سالگذشته کاهش ۶درصدی را نشان میدهد و تایید میکند که صنعت لبنیات در سالجاری با فشار مستمر در سمت عرضه مواجه بودهاست. موضوعی که میتواند در صورت تداوم، بر ظرفیت فروش واقعی و حاشیه سود شرکتها اثرگذار باشد.در میان ۱۱ شرکت تولیدکننده محصولات لبنی حاضر در بازار سرمایه، بیشترین رشد تولیدات به شرکت تازهوارد «غانیزان» تعلق دارد. این شرکت طی ۹ماه ابتدایی سالجاری موفق به تولید ۱۹هزار و ۳۴۷تن محصول لبنی شده که نسبت به مدت مشابه سالگذشته رشد ۲۳درصدی را ثبت کردهاست. عملکرد غانیزان نشان میدهد؛ شرکتهای جدید با مقیاسکوچکتر و انعطاف عملیاتی بالاتر توانستهاند برخلاف روند کلی صنعت، مسیر رشد تولید را حفظ کنند.
تضعیف همزمان عرضه و تقاضا
همانگونه که روند تولید در صنعت لبنیات طی دورههای اخیر با کاهش همراه بوده، بررسی مقدار فروش محصولات لبنی نیز از نزول تناژ فروش حکایت دارد. در نگاه بلندمدت، میانگین تناژ فروش سالانه صنعت لبنیات حدود ۵۴۳هزار و ۸۶۳تن برآورد میشود و بهطور متوسط سالانه ۵درصد به مقدار فروش افزوده شدهاست، با اینحال این روند افزایشی در سالهای اخیر تضعیف شده و دادههای عملکردی از چرخش مقدار فروش به مسیر نزولی خبر میدهد.
در سال۱۴۰۳، مجموع تناژ فروش صنعت لبنیات به ۵۹۴هزار و ۶۱۲تن رسید که نسبت به سال ماقبل افت ۷درصدی را ثبت کردهاست. این کاهش مقدار فروش محدود به سال گذشته نیست. بهگونهای که در بازه سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ نیز صنعت با کاهش فروش مواجه بودهاست. تنها در سال۱۴۰۲ رشد معنادار در مقدار فروش بهثبت رسید و تناژ فروش صنعت ۲۹درصد افزایشیافت. رشدی که همانند افزایش تولید در آن سال، در سالجاری تداوم نیافتهاست.
تحلیل فصلی مقدار فروش نشان میدهد؛ نیمه نخست سالجاری با ضعف تقاضا یا محدودیت عرضه همراه بودهاست. در فصل بهار، تناژ فروش محصولات لبنی با افت ۱۳درصدی نسبت به مدت مشابه سالقبل مواجه شد. در فصل تابستان نیز روند کاهشی ادامه یافت و مقدار فروش ۴درصد کاهش را تجربه کرد. در مقابل، در فصل پاییز سطح فروش صنعت تقریبا همسطح با پاییز سالگذشته باقیمانده که میتواند نشانهای از توقف روند نزولی فروش در ماههای اخیر باشد.
در پایان ۹ ماه نخست سالجاری، مجموع فروش صنعت لبنیات به ۴۲۱هزارتن رسید که نسبت به دوره مشابه سالگذشته کاهش ۶درصدی را ثبت کردهاست. همزمانی افت مقدار فروش و کاهش تولید در این دوره، بیانگر آن است که صنعت لبنیات در سالجاری با چالش همزمان در سمت عرضه و تقاضا مواجه بوده و رشد درآمد ثبتشده عمدتا ناشی از افزایش نرخ فروش و اثرات تورمی بودهاست.
در میان شرکتهای فعال صنعت لبنیات، بهترین عملکرد در بخش مقدار فروش به شرکت «غانیزان» تعلق دارد. این شرکت در ۹ ماه ابتدایی سالجاری موفق شده حدود ۲۰هزارتن محصول لبنی بهفروش برساند که نسبت به مدت مشابه سالگذشته رشد ۲۹درصدی را نشان میدهد. عملکرد غانیزان بار دیگر نشان میدهد؛ شرکتهای تازهوارد با استراتژی توسعه بازار و افزایش سهم فروش توانستهاند برخلاف روند غالب صنعت، عملکرد بهتری در شاخصهای عملیاتی بهثبت برسانند.
عامل نزول تولید و فروش لبنیات
کاهش تولید و افت مقدار فروش در صنعت لبنیات را میتوان ناشی از مجموعهای از چالشهای ساختاری و متغیرهای محیطی دانست. افزایش بهای نهادههای اصلی تولید بهویژه شیرخام، خوراکدام و هزینههای انرژی، در کنار سیاستهای کنترلی قیمتگذاری، حاشیه مانور تولیدکنندگان را محدودکرده و انگیزه افزایش ظرفیت تولید را کاهش دادهاست. از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مصرفکننده و تغییر الگوی مصرف خانوارها بهنفع کالاهای ارزانتر، موجب افت تقاضای واقعی برای محصولات لبنی شدهاست. محدودیتهای نقدینگی، دشواری تامین سرمایهدرگردش و عدمثبات در سیاستهای حمایتی نیز فشار مضاعفی بر شرکتها واردکرده و در نهایت منجر به کاهش همزمان حجم تولید و مقدار فروش در سطح صنعت شدهاست.
افت شتاب رشد درآمد لبنیها
بررسی عملکرد مالی شرکتهای فعال در صنعت لبنیات نشان میدهد؛ این صنعت در سالهای اخیر از منظر رشد درآمدی عملکرد قابلقبولی داشتهاست. میانگین رشد درآمد فروش سالانه صنعت حدود ۳۸درصد برآورد میشود که عمدتا ناشی از افزایش نرخ فروش، تورم نهادهها و تعدیلهای قیمتی بودهاست، با اینحال مقایسه عملکرد سالجاری با میانگین تاریخی بیانگر آن است که شتاب رشد درآمدی صنعت حدود ۱۸درصد کاهشیافته و نشانههایی از ورود صنعت به مرحلهای با رشد باثباتتر مشاهده میشود.
در سالمالی ۱۴۰۳، شرکتهای لبنی مجموعا ۲۹هزار و ۶۷۴میلیاردتومان درآمد عملیاتی شناسایی کردند که نسبت به سالماقبل ۲۰درصد رشد را نشان میدهد. هرچند این رشد همچنان مثبت و قابلتوجه است، اما فاصله معنادار آن با میانگین رشد ۳۸درصدی سالهای گذشته، حاکی از کاهش توان صنعت در حفظ نرخهای رشد بالا و افزایش فشارهای عملیاتی و تقاضامحور است.
تحلیل روند فصلی درآمدها نشان میدهد؛ عملکرد صنعت در طول سال یکنواخت نبودهاست. در فصل بهار، بهدلیل افت سطح تولید و محدودیتهای عرضه، رشد درآمدی صنعت به ۳۹درصد محدود شد. با بهبود شرایط تولید و فروش در فصل تابستان، درآمد شرکتهای لبنی ۵۵درصد افزایشیافت و این روند صعودی در فصل پاییز نیز ادامه پیدا کرد و رشد درآمدی به ۵۶درصد رسید.
در پایان دوره ۹ماهه سالجاری، مجموع درآمد صنعت لبنیات با رشد ۵۱درصدی به ۳۱هزار و ۶۷۰میلیاردتومان رسیدهاست. این سطح از رشد در بازه میانمدت بیانگر آن است که بهرغم افت شتاب رشد سالانه، روند درآمدی صنعت همچنان صعودی و از منظر بورسی قابلدفاع ارزیابی میشود و نگرانی جدی از منظر افت فروش مشاهده نمیشود.
در بررسی عملکرد شرکتها، شرکت تازهوارد «غانیزان» بیشترین نرخ رشد درآمدی صنعت را ثبت کردهاست. این شرکت با ۸۹درصد رشد درآمد موفقشده فروش خود را به یکهزار و ۶۶۸میلیاردتومان در سالجاری برساند. عملکرد غانیزان نشان میدهد؛ شرکتهای کوچکتر و تازهوارد بهدلیل پایه درآمدی پایینتر، انعطاف عملیاتی بالاتر و استراتژیهای تهاجمی فروش، پتانسیل رشد بیشتری نسبت به بازیگران بزرگ و بالغ صنعت دارند.
مدیریت هزینه لبنیها
بررسی عملکرد سودآوری شرکتهای فعال در صنعت لبنیات نشان میدهد؛ حاشیه سود این صنعت طی سالهای اخیر در یک بازه نسبتا ثابت نوسان کردهاست. بهطور میانگین، حاشیه سود سالانه صنعت حدود ۸درصد برآورد میشود که بیانگر ماهیت کمحاشیه اما باثبات این صنعت در بلندمدت است، با اینحال در سال۱۴۰۳ حاشیه سود صنعت به حدود ۱۰درصد بهبود یافته که از منظر تحلیلی، نکتهای قابلتوجه ارزیابی میشود.
در مقیاس فصلی، میانگین تاریخی حاشیه سود صنعت لبنیات حدود ۹درصد بودهاست. دادههای عملکردی سالجاری نشان میدهد؛ در فصول بهار و تابستان ۱۴۰۳، حاشیه سود شرکتهای لبنی در محدوده ۱۰درصد تثبیتشده و انحراف معناداری از روند تاریخی مشاهده نشدهاست. ثبات حاشیه سود در این سطوح، در شرایطی که صنعت با افت تولید و کاهش مقدار فروش مواجه بوده، از منظر بنیادی حائزاهمیت است.
حفظ و حتی بهبود حاشیه سود در سالجاری نشان میدهد؛ شرکتهای لبنی توانستهاند افزایش هزینهها و فشارهای عملیاتی را از طریق تعدیل نرخ فروش، بهبود ترکیب محصولات و کنترل نسبی هزینهها مدیریت کنند. این موضوع بهویژه در شرایطی که حجم عملیات کاهشیافته، نشاندهنده انعطافپذیری عملیاتی و قدرت قیمتگذاری نسبی صنعت است.
