پاشنه آشیل روغن خوراکی‏‏‌ها

 سهم ۶۵درصدی واردات روغن خام

روغن خوراکی یکی از صنایع مهم دنیای امروز به شمار می‌‌‌آید. اگرچه حجم عمده مصرف روغن در صنعت غذایی است اما در سال‌های اخیر روغن‌‌‌های گیاهی در صنایع دیگری همچون شوینده و آرایشی نیز مورد استقبال قرار گرفته‌‌‌اند. سالانه بیش از ۲۰۰میلیون تن انواع روغن‌‌‌های گیاهی در سرتاسر دنیا مصرف می‌شود. بیشترین سهم مصرف روغن مربوط به روغن پالم با بیش از ۳۶درصد در سال ۲۰۲۱ است و پس از آن روغن سویا و آفتابگردان در رده‌‌‌های بعدی قرار دارند. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، میزان مصرف روغن کل کشور به‌‌‌طور متوسط طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹، یک‌هزار و ۷۴۰تن است. ۳۵درصد از روغن خام مصرفی کشور در داخل تولید می‌شود و مابقی آن وارداتی است. عمده دانه‌‌‌های روغنی (۸۰درصد) موردنیاز برای این مقدار از تولید در داخل نیز به‌صورت وارداتی از کشورهای ترکیه، روسیه و آلمان تامین می‌شود. به‌طور کلی روغن‌‌‌های خام وارداتی و داخلی منجر به تولید ۲هزار تن روغن نهایی در کشور می‌شود.

 جاماندگی روغنی‌‌‌ها از شاخص کل

شرکت‌های تولیدکننده روغن خوراکی که در بازار سهام پذیرفته شده و سهام آنها مورد معامله قرار می‌گیرد چهار شرکت با ارزش بازاری نزدیک به ۲۵هزار میلیارد تومان هستند. بااهمیت‌‌‌ترین شرکت در این صنعت به لحاظ ارزش بازار، شرکت «غکورش» است که در حال حاضر با ارزش بازاری بالغ بر ۱۴هزار و ۷۰۰میلیارد تومان در بازار معامله می‌شود. نسبت قیمت به سود هر سهم (p/e) در صنعت روغن‌‌‌های خوراکی عدد ۶.۶ واحد است. باتوجه به میانگین نسبت قیمت به سود بازار سهام که در محدوده ۷.۶۱ قرار دارد، می‌توان گفت شرکت‌های روغن‌‌‌خوراکی بازار سهام جزو سهم‌‌‌های ارزشی و سودمحور محسوب می‌‌‌شوند. طی مدت ۳۰روز اخیر، شرکت‌های روغن خوراکی بازار متوسط بازدهی منفی ۹درصد را نصیب سهامداران خود کردند.

بیشترین افت مربوط به شرکت «غکورش» بوده است که سهامداران آن طی مدت یادشده بیش از ۱۴درصد زیان شناسایی کرده‌‌‌اند. با در نظر گرفتن افت ۵.۲درصدی شاخص کل در ۳۰ روز اخیر، می‌توان عنوان کرد که عملکرد شرکت‌های روغن خوراکی بازار سهام ضعیف‌‌‌تر از شاخص کل بوده و نزدیک به ۴درصد بیش از شاخص کل به سهامداران خود زیان تحمیل کرده‌‌‌اند. مهم‌‌‌ترین عامل کاهش قیمت سهام شرکت‌های روغن خوراکی را می‌توان گزارش‌های ضعیف آنها طی شهریور ماه سال‌جاری دانست. در حال حاضر سهم‌‌‌های این صنعت به لحاظ نسبت قیمت به سود هر سهم در محدوده جذابی قرار گرفته‌‌‌اند و در صورت گزارش‌های خوب شش‌ماهه، استقبال سرمایه‌گذاران از سهم‌‌‌های جامانده این صنعت را به دنبال خواهد داشت.

 معضل کمبود دانه‌‌‌های روغنی

ارزیابی میزان تولیدات چهار شرکت بورسی روغن خوراکی نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه از سال ۱۳۹۰، با تولید سالانه ۷۹۶هزار تن انواع روغن خوراکی، در هر سال ۴درصد به تولیدات آنها افزوده شده است. روند تولیدات روغن خوراکی‌‌‌ها در بازه سالانه همواره کاهشی بوده است به‌‌‌طوری که طی ۱۲ماه ۱۴۰۱ مجموع تولیدات آنها با افت ۱۶درصدی همراه بوده است. در بازه شش ماه نخست سال‌جاری وضعیت تولید شرکت‌های روغنی بازار سهام همچون سال ۱۴۰۱ افت ملموسی را تجربه کرده است. بر این اساس طی مدت یاد‌شده چهار شرکت روغن خوراکی بازار سهام نسبت به شش ماه ابتدایی سال ۱۴۰۱، با افت ۶درصدی تولید همراه بوده‌‌‌اند. طی ششمین ماه سال‌جاری نیز تولیدات روغن خوراکی‌‌‌ها همچون دوره‌‌‌های گذشته با رکود همراه بوده و میانگین کاهش ۱۰درصد را تجربه کردند. برجسته‌‌‌ترین عامل کاهش تولیدات روغن خوراکی به کمبود ماده‌‌‌اولیه آنها بازمی‌گردد. از آنجا که عمده دانه‌‌‌های روغنی یعنی بیش از ۸۰درصد آن، برای تولید ۳۵درصدی نیاز روغن خوراکی کشور از طریق واردات تامین می‌شود، بحران‌های ارزی بیشترین صدمه را به تولیدات این صنعت وارد می‌‌‌سازد و موجب می‌شود شرکت‌های روغنی نتوانند همچون گذشته مواداولیه خود را تهیه کنند و با هزینه گزاف مواجه می‌‌‌شوند.

حذف قیمت‌گذاری دستوری از رویا تا واقعیت

ارز ترجیحی صنعت روغن خوراکی در ابتدای سال ۱۴۰۱ حذف شد که اثر خود را با جهش یکباره قیمت روغن خوراکی در سطح جامعه نمایان کرد. با وجود حذف ارز ترجیحی، همچنان قیمت روغن‌‌‌های اصلی (خوراکی و سرخ‌کردنی) دستوری است و سازمان حمایت از مصرف‌کننده بر آن نظارت دارد. به‌طورکلی کیفیت محصول، برند تولیدکننده و عرضه و تقاضای بازار سه عاملی هستند که بیشترین تاثیر را بر تعیین قیمت این محصولات دارند. پس از تعیین قیمت مصرف‌کننده قیمت فروش شرکت‌های پخش به فروشندگان تعیین می‌شود و در آخر به شرکت‌های پخش به فروش می‌‌‌رسد. به جهت ارزیابی وضعیت نرخ فروش شرکت‌های روغن خوراکی، روند نرخ فروش مهم‌ترین محصول آنها که بیشترین میزان درآمد را برای شرکت به همراه داشته در نظر گرفته شده است.

بر این اساس طی شهریور ماه سال‌جاری چهار شرکت روغن خوراکی بازار سهام به طور میانگین با کاهش ۳درصدی در نرخ فروش مهم‌ترین محصول خود نسبت به میانگین سال ۱۴۰۱ همراه بوده‌‌‌اند. بیشترین میزان افت مربوط به شرکت «غمارگ» بوده است که در ششمین ماه سال‌جاری روغن خوراکی حلب خود را با ۷درصد کاهش نسبت به سال گذشته به فروش رسانده است. مقایسه نرخ فروش شهریور ماه نسبت به میانگین سال‌جاری نیز از میانگین افت ۷درصدی نرخ فروش حکایت دارد. سردمدار افت نرخ در این مقیاس «غپونه» است که روغن خود را با افت ۱۱درصدی نسبت به سال‌جاری به فروش رسانده است. مقایسه نقطه به نقطه متوسط نرخ فروش شش ماه سال‌جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل، افزایش ۱۲درصدی را نشان می‌دهد. بیشترین میزان رشد مربوط به شرکت «غپونه» با ۲۴درصد است و کمترین میزان رشد را شرکت «غمارگ» با افت ۵درصدی نرخ روغن حلبی به ثبت رسانده است.

 جهش ۷۵درصدی درآمد «غکورش»

بررسی وضعیت درآمدی تولیدکنندگان روغن‌‌‌خوراکی نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه از سال ۹۰ با فروش ۸هزار و ۷۰۰میلیارد تومان، توانسته‌‌‌اند متوسط افزایش ۴۲درصدی را تجربه کنند. طی شش ماه نخست سال‌جاری، شرکت‌های روغن خوراکی با ثبت فروش ۱۹هزار و ۷۷۴میلیارد تومانی، توانستند رشد ۷درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کنند. طی مدت ۳۰ روز شهریور ماه سال‌جاری شرکت‌های روغن خوراکی بازار سهام با مجموع فروش ۳هزار و ۹۳۹میلیارد تومان توانستند متوسط افزایش ۱۶درصد را به ارمغان آورند. باتوجه به وجود رکود تولید در سال ۱۴۰۱ و شش ماه نخست امسال، عمده‌‌‌ترین عامل رشد اندک درآمد این صنعت را می‌توان افزایش ۱۳درصدی مقدار فروش (از طریق انبار) و رشد نرخ‌های فروش آنها در سال‌جاری دانست.

طی شش ماه امسال بیشترین سهم از درآمد این صنعت را شرکت «غکورش» با سهم ۴۸درصدی از فروش کل بر عهده داشته است. از بین چهار شرکت تولیدکننده بورسی روغن‌‌‌های خوراکی، «غپونه» با ثبت رشد ۴۲درصدی درآمد در نیمه نخست امسال بیشترین میزان افزایش را به ثبت رسانده است. طی شهریور امسال مجموع درآمد روغن‌‌‌های خوراکی با ۷درصد افزایش همراه بوده است. بیشترین میزان رشد درآمد طی آخرین ماه از تابستان سال‌جاری را شرکت «غکورش» با جهش ۷۵درصدی درآمد خود به ثبت رسانده است.

اثر ماده‌‌‌اولیه بر سودآوری روغنی‌‌‌ها

بررسی شاخص‌‌‌های سودآوری صنعت روغن خوراکی نشان می‌دهد که در بازه سالانه، از سال ۹۰ سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص به‌‌‌ترتیب ۱۶، ۱۳ و ۹درصد بوده است. میانگین سه حاشیه سود این صنعت در سال ۹۹ با ثبت ۱۹درصد به اوج خود رسیده است اما باتوجه به مشکلات مربوط به تامین ماده‌‌‌اولیه اصلی روغن‌‌‌های خوراکی که عمدتا به‌طور وارداتی تامین می‌شود، برای شرکت‌های این صنعت هزینه‌‌‌های گزافی به همراه دارد. این موضوع عاملی بوده تا سودآوری روغنی‌‌‌ها را با افت همراه سازد. میانگین سه شاخص سودآوری در سال ۱۴۰۱ به ۱۳درصد رسیده است که نسبت به سال ماقبل افت ۲درصد و نسبت به اوج ۹۹ افت ۶درصدی را تجربه کرده است.

در بازه فصلی تا لحظه نگارش این گزارش، گزارش‌های شش‌ماهه شرکت‌های این صنعت منتشر نشده و به همین خاطر گزارش‌های مربوط به فصل بهار روغن‌‌‌های خوراکی به جهت ارزیابی سودآوری در نظر گرفته شده است. بر این اساس سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت طی ۱۳ فصل اخیر یعنی از بهار ۹۹ به‌‌‌ترتیب ۱۳، ۱۱ و ۸درصد به ثبت رسیده است. طی بهار سال جاری میانگین سه حاشیه سود روغنی‌‌‌ها ۱۲درصد بوده است که در مقایسه با بهار سال قبل با ۴درصد افزایش همراه بوده است اما در قیاس با فصل گذشته یعنی زمستان ۱۴۰۱ افت ۶درصدی را  تجربه کرده است. از میان چهار شرکت تولیدکننده روغن‌‌‌های خوراکی شرکت «غکورش» چه در بازه سالانه و چه فصلی توانسته است نسبت به سه رقیب خود بیشترین میزان سودآوری را در صورت‌های مالی خود شناسایی کند. بر این اساس صنعت غذایی کورش در بازه سالانه و فصلی با ثبت میانگین سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص ۱۶درصد توانسته است گوی سبقت را از سایر رقبای خود برباید.