احتیاط سرمایه‌گذاران در مواجهه با قندی‌‌‌ها
دنیای‌اقتصاد - علی قاسمی : بازدهی هفتگی صنایع مختلف نشان می‌دهد که صنعت قند و شکر با ثبت بازدهی نزدیک به ۱۷درصدی طی هفته گذشته، در صدر بازدهی هفتگی صنایع قرار گرفته است. افزایش شدید نرخ جهانی شکر و احتمال دریافت مجوز افزایش نرخ محصولات توسط شرکت‌های قندی موجب شده است تا صنعت قند و شکر مورد استقبال سهامداران قرار گیرد. ایران یکی از ۱۲۰کشور تولیدکننده قند و شکر در جهان است و جزو معدود کشورهایی به شمار می‌رود که شکر خود را از چغندر تهیه می‌کنند؛ دلیل این امر نیز پتانسیل بالای کشاورزی در کشور است.
در ایران به دلیل مازاد تقاضای شکر، واردات شکر به صورت گسترده انجام می‌شود و در حال حاضر سهم بخش خصوصی از واردات به‌شدت افزایش یافته است؛ به طوری که دولت تقریبا سهمی از واردات این محصول ندارد. قیمت شکر تقریبا براساس ۹ تا ۱۰برابر نرخ چغندر و نرخ جهانی شکر تعیین می‌شود. نرخ چغندر نیز حدود ۲۵درصد نرخ مصوب گندم است. با توجه به اتمام ماه مبارک رمضان و افزایش نرخ جهانی شکر و همچنین شروع کشت بهاره چغندر و تعیین نرخ جدید برای این محصول، احتمالا نرخ شکر از ۲۲هزار تومان عبور خواهد کرد که در صورت شفافیت و قطعیت بیشتر در این خصوص، سهامداران این صنعت از سود بالایی بهره خواهند برد. با این حال، عمده تحلیلگران تا تعیین‌تکلیف نرخ چغندر و شکر، در این صنعت دست به عصا حرکت کرده و با احتیاط عمل می‌کنند.
نگاهی به قندی‌‌‌ها
صنعت قند و شکر یکی از صنایع بسیار کوچک بازار به شمار می‌رود و ارزش بازار آن حدود ۲۲۷هزار میلیارد تومان است. نسبت قیمت به سود این صنعت نیز حدود ۲۰واحد است که بالا بودن این نسبت، عمدتا به دلیل اثر اندک ریسک قیمت‌های جهانی بر این صنعت نسبت به بازار است. در بورس ایران، ۲۱نماد این صنعت در تابلوی معاملات حضور دارند؛ شرکت‌هایی که تولید شکر خود را با استفاده از چغندرقند انجام می‌دهند. این در حالی است که ۸۰درصد تولیدکنندگان شکر جهان که در بیش از ۱۲۰کشور دنیا در حال فعالیت هستند، شکر خود را از نیشکر تولید می‌کنند و به فروش می‌‌‌رسانند. در حال حاضر بزرگ‌ترین تولیدکنندگان شکر جهان برزیل و هند هستند، بزرگ‌ترین صادرکننده شکر نیز کشور برزیل است. چین هم بزرگ‌ترین واردکننده شکر است. ایران نیز یکی از هفت‌تولیدکننده شکر جهان است که شکر تولیدی خود را از چغندرقند تهیه می‌کند و تنها ۹کارخانه در ایران اقدام به تولید شکر از نیشکر کرده‌‌‌اند.
مواد اولیه شرکت‌های تولیدکننده قند و شکر، چغندرقند است و از آنجا که امکان صادرات و تجارت برای این محصول وجود ندارد، فصلی بودن تولید چغندر باعث شده است تا کل فروش شرکت، طی دو تا سه‌ماه تولید شود. کشت بهاره چغندر از اول اسفندماه تا پایان اردیبهشت‌‌‌ماه به طول میانجامد؛ برداشت این محصول نیز در بازه اول شهریور تا اول آذر انجام می‌شود. محبوبیت چغندر بهاره به دلیل عیار بالای آن است که بین ۱۶ تا ۲۰درصد است. کشت پاییزه نیز از اول شهریور آغاز می‌شود و تا اوایل آذر ادامه دارد. برداشت این نوع چغندر نیز از اول فروردین تا اول خرداد به طول میانجامد. عیار این نوع محصول، ۱۴ تا ۱۶درصد است.
نحوه قیمت‌گذاری
قیمت چغندر و مواد اولیه در شورای قیمت‌گذاری و به طور دستوری تعیین می‌شود. در حال حاضر نرخ چغندر به اندازه ۲۵درصد نرخ مصوب گندم است. نرخ مصوب گندم برای سال ۱۴۰۱، حدود ۷هزار و ۵۰۰تومان به ازای هر کیلوگرم بود که انتظار می‌رود، نرخ هرکیلو چغندر بهاره نیز حدود هزار و ۸۷۰تومان به‌ازای هر کیلوگرم باشد. با توجه به اینکه به طور کلی نرخ شکر بین ۹ تا ۱۰برابر چغندر قند اعلام می‌شود، انتظار می‌رود که با توجه به نرخ اعلامی چغندر و افزایش نرخ جهانی شکر، نرخ شکر تولیدی به بیش از ۱۷هزار تومان برسد. علاوه بر این کارخانه‌‌‌ها مکلف هستند با دریافت هر تن چغندر قند، دو کیلوگرم شکر با نرخ ۲هزار و ۲۰۰تومان را به فروش برسانند.
بررسی روند تولید شکر در کشور
نگاهی به روند تولید قند و شکر در ایران نشان می‌دهد که میزان تولید این محصول از اوایل انقلاب تاکنون به دلیل افزایش تقاضا و مصرف، روندی صعودی داشته و در سال ۹۶ به ۲میلیون تن رسیده است. آمار‌‌‌ها نشان می‌دهد که تقاضا در ایران، حدود ۲ تا ۵/ ۲میلیون تن و تولید سالانه نیز در حدود یک‌میلیون و ۶۰۰هزار تن است. این امر نشان می‌دهد که کشور به واردات شکر نیاز دارد. با توجه به حذف ارز ترجیحی از پایان سال ۹۹ برای واردات شکر، نرخ محصولات وارداتی براساس هزینه و بهای تمام‌‌‌شده و با سازوکار عرضه و تقاضا تعیین می‌شود.
پیش‌بینی مصرف
کارشناسان بر این عقیده هستند که میزان مصرف و تقاضا برای محصول شکر، با شیب ملایمی رو به افزایش است و انتظار می‌رود، در سال ۲۰۲۳ میزان مصرف به بیش از ۲۱۰هزار تن و در سال ۲۰۲۴ به ۲۲۰هزار تن نزدیک شود. در این صورت می‌‌‌توان انتظار داشت که همچنان روند تولید شکر در جهان نیز رو به افزایش باشد.
واردات شکر
آمار واردات شکر نیز نشان می‌دهد که واردات بخش دولتی در حال حذف شدن است و عموما بخش خصوصی اقدام به واردات شدید شکر از خارج از کشور می‌کند. بنابراین شرکت‌ها با توجه به عدم‌تامین نیازهای داخلی، به دلیل تولید کمتر از مصرف، در فکر صادرات و توسعه بازار به کشورهای دیگر نیستند و عمدتا شکر خام وارداتی نیز از سوی دولت به شکر سفید تبدیل می‌شود، بنابراین نیاز به بزرگ شدن این صنعت در کشور احساس نشده است.
بررسی روند تعیین نرخ چغندر و شکر در ایران
روند تعیین نرخ چغندر نشان می‌دهد که نرخ کشت بهاره و پاییزه چغندر با همبستگی بالایی، رشد بالایی را تجربه کرده و طی سال‌های اخیر شیب این رشد تندتر شده است. علاوه بر این نگاهی به روند نرخ شکر در کشور نشان می‌دهد که در اوایل دهه ۹۰ شیب رشد قیمت شکر بسیار کندتر شده است. دلیل این امر نیز کاهش نرخ تورم در دوران برجام بوده است. پس از سال ۹۷ همزمان با جهش ارزی در کشور رشد نرخ شکر نیز سریع‌‌‌تر شده و هم‌‌‌پای تورم حرکت کرده است؛ به طوری که در سال ۹۹ نیز رشد قیمت شکر بیش از تورم بوده است. انتظار می‌رود دوباره رشد نرخ شکر با تورم منطبق شود. عمده تحلیلگران نیز رشد نرخ شکر را با توجه به نرخ چغندر هزار و ۷۰۰تومانی، تورم و نرخ جهانی شکر در نظر می‌‌‌گیرند و تعدیل می‌کنند.
قندی‌‌‌ها در قاب صورت‌های مالی
با انتشار گزارش اسفندماه شرکت‌های قندی، تقریبا دسترسی به عملکرد سالانه این شرکت‌ها امکان‌‌‌پذیر است. با توجه به اینکه در میان شرکت‌های بورسی سه نماد «قهکمت»، «قصفها» و «قجام» بیشترین سهم از تولید قند در کشور را دارند، بنابراین عملکرد سالانه این شرکت‌ها می‌‌‌تواند تا حدودی اطلاعات بااهمیتی را در اختیار تحلیلگران قراردهد.
«قهکمت»، به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده شکر در بازار سرمایه، در سال ۱۴۰۱ موفق به تولید ۱۳۸هزار تن شکر شده که نسبت به سال قبل از آن، با رشد ۲۰درصدی همراه بوده است. همچنین نرخ محصولات این شرکت، حدود ۴۴درصد رشد کرده که مطابق با تورم اعلامی در کشور است. با این تفاسیر، رشد فروش ریالی این شرکت، حدود ۷۳درصد بوده است که رشد قابل‌توجهی به شمار می‌‌‌آید.
«قصفها» نیز با افت مقدار فروش مواجه بوده؛ به‌طوری که فروش این شرکت از ۱۲۱هزار تن در سال ۱۴۰۰ به ۱۱۴هزار تن در سال ۱۴۰۱ رسیده است. رشد نرخ فروش نیز حدود ۴۵درصد بوده و در مجموع فروش ریالی شرکت را با رشد ۳۷درصدی مواجه کرده است. مجموع فروش این دو شرکت با سهم بالا در این صنعت، حدود ۳هزار میلیارد تومان بوده است.
ارزش‌گذاری نسبی صنعت
نگاهی به مفروضات و متغیرهای اثرگذار بر صنعت قند و شکر نشان می‌دهد که برخی از شرکت‌های این صنعت تا حدودی از سایر شرکت‌ها به لحاظ بازدهی قیمتی جا مانده و با رشد همراه نشده‌‌‌اند. علاوه بر این احتمالا گزارش زمستان شرکت‌ها می‌‌‌تواند موجب بهبود P/ E در این صنعت شود و فرصت خرید ایجاد کند. علاوه بر این، تحلیلگران بر این عقیده هستند که پس از ماه رمضان باید منتظر عبور قیمت شکر از نرخ ۱۸هزار تومان بود؛ چرا که نرخ جهانی شکر رو به افزایش بوده و دولت مجبور است با توجه به نرخ واردات با نرخ جهانی به افزایش نرخ محصولات شرکت‌های داخلی نیز کمک کند. همچنین با شروع کشت بهاره و تعیین نرخ مجدد برای چغندر انتظار می‌رود نرخ شکر از ۲۲هزار تومان عبور کند تا شرکت‌های این صنعت بتوانند حاشیه سود بالایی را تجربه کنند. علاوه بر این زمزمه‌‌‌هایی نیز از افزایش نرخ بیشتر شکر شنیده شده است. در صورت شفافیت در این خصوص، سهامداران قندی می‌‌‌توانند در سال جدید سال شیرینی را تجربه کنند.
