سایه روشن خاورمیانه
دنیای‌اقتصاد - علی قاسمی : بانک خاورمیانه با ارزش بازاری نزدیک به ۱۴هزار میلیارد تومان، یکی از بانک‌هایی است که نسبت به سایر هم‌گروهی‌های خود، وضعیت بهتری دارد و از منابع حاصل از سپرده‌‌‌گذاران استفاده بهینه‌ای کرده است. این بانک توانسته است، سهم خود را از درآمدهای مشاع در سال‌جاری افزایش دهد. درآمد حاصل از تسهیلات این بانک در ۶ماه اول سال‌جاری، نسبت به مدت مشابه سال قبل با افزایش ۳۷درصدی همراه بوده است. به نظر می‌رسد درآمد حاصل از سود تسهیلات اعطایی، تا پایان سال ۱۴۰۱ به ۶هزار و ۶۰۰میلیارد تومان افزایش یابد. همچنین به احتمال زیاد، سود خالص این بانک در سال ۱۴۰۱، حدود ۲هزار و ۴۰۰میلیارد تومان خواهد بود که نسبت به سال ۱۴۰۰، افزایش ۲۰درصدی را تجربه خواهد کرد. بانک‌خاورمیانه به موجب مجوز بانک‌مرکزی جمهوری اسلامی، در تاریخ ۱۶/ ۰۷/ ۱۳۹۱ نزد اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری تهران به ثبت رسید. سهام این بانک در تاریخ ۱۵/ ۰۹/ ۱۳۹۱ در فرابورس ثبت و در تاریخ ۲۵/ ۱۲/ ۱۳۹۳ در فهرست نمادهای بازار دوم بورس درج شد. در ۶ماه اول سال ۱۴۰۱، تعداد شعب «خاورمیانه» در کل کشور ۱۹شعبه بوده و یک‌شعبه غیر‌فیزیکی نیز در تهران فعال است.
بررسی اجمالی صورت‌های مالی
بانک خاورمیانه تا پایان شهریورماه ۱۴۰۱، دارای ۵۹هزار میلیارد تومان دارایی بوده که نزدیک به ۷۰درصد آن را تسهیلات اعطایی به بخش غیردولتی تشکیل می‌دهد. علاوه بر آن اوراق بهادار و سهام نیز از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین دارایی‌های این بانک است. از طرف دیگر، حدود ۹۰درصد این دارایی‌ها را بدهی تشکیل می‌دهد. مبلغ کل بدهی این بانک ۵۳هزار میلیارد تومان است که نزدیک به ۵۰هزار میلیارد تومان از آن را سپردههای مشتریان تشکیل می‌دهد. این بانک در حال حاضر با سرمایه ۲هزار و ۵۰۰میلیاردی مشغول فعالیت است و افزایش سرمایه هزار میلیارد تومانی را در دستور کار خود دارد. این شرکت تا پایان شهریور ۱۴۰۱، بیش از هزار و ۲۰۰میلیارد تومان سود انباشته در ترازنامه خود به ثبت رسانده است. همچنین بانک‌خاورمیانه، در نیمه اول سال‌جاری، حدود ۲هزار و ۶۰۰میلیارد تومان از محل تسهیلات اعطایی درآمد شناسایی کرده که نسبت به نیمه اول سال ۱۴۰۰، حدود ۳۷درصد افزایش یافته است. همچنین هزینه سود سپرده‌ها در ۶ماه اول سال‌جاری، حدود ۲هزار و ۱۰۰میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، افزایش ۳۱درصدی را تجربه کرده است. همچنین درآمد کارمزدها با افزایش ۵۲درصدی به ۲۰۰میلیارد تومان رسیده است. ضمنا افزایش ۱۷۰درصدی هزینه‌های کارمزد قابل‌توجه بوده و همین امر خالص درآمد کارمزدها را با کاهش شدید مواجه کرده است. افزایش ۲۳۴درصدی مالیات نیز از دلایلی است که سود خالص را به‌شدت کاهش داده و موجب شده است تا حاشیه سود خالص بانک در ۶ماه ابتدایی سال ۱۴۰۱، چندان بهبود نیابد.
کارنامه «وخاور» در آذرماه
بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد، درآمد تسهیلات اعطایی بانک‌خاورمیانه در آذرماه، حدود ۵۴۸میلیارد تومان بوده که نسبت به مهرماه با افزایش ۶درصدی همراه بوده است. درآمد حاصل از سپردهگذاری نیز افزایش ۲۰درصدی را تجربه کرده است. همچنین درآمد حاصل از اوراق بدهی تغییر چندانی نداشته است. اما کاهش ۱۰درصدی خالص درآمد کارمزد در آبان‌ماه نسبت به ماه قبل قابل‌توجه است.
تسهیلات بخش غیردولتی
با توجه به اینکه بانک‌ها مطابق مصوبه شورای پول و اعتبار، در یادداشت‌های توضیحی، موظف به ارائه جدولی برای طبقه‌بندی این تسهیلات هستند، با توجه به جدول ارائه‌شده از سوی بانک‌خاورمیانه، اغلب تسهیلات غیردولتی در طبقه جاری قرار داشته و عمده تسهیلات جاری را نیز تسهیلات با عقود مرابحه، تشکیل می‌دهد. بنابراین عمده ذخایر مطالبات مشکوک‌الوصول این بانک را ذخایر عمومی تشکیل داده و با توجه به دستورالعمل‌های بانک‌مرکزی، حدود ۵/ ۱درصد از خالص تسهیلات به ذخایر عمومی تخصیص می‌یابد. مجموع ذخایر عمومی ۶۲۰میلیارد تومان و مجموع ذخایر اختصاصی تا پایان شهریور ۱۴۰۱ حدود ۱۰۷میلیارد تومان است.
همچنین عمده این تسهیلات با سررسید سال‌جاری و سال ۱۴۰۲، پرداخت شده و تنها ۸۶۹میلیارد تومان از این تسهیلات ۳۶هزار میلیارد تومانی در طبقه معوق یا سررسید گذشته یا مشکوک‌الوصول قرار می‌گیرند. این امر حاکی از آن است که این بانک در اعتبارسنجی مشتریان، به‌خوبی عمل کرده و تسهیلات عقب‌افتاده کمتری دارد. همین امر می‌تواند هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول بانک‌خاورمیانه را به‌شدت کاهش دهد. به نظر می‌رسد، بیش از نیمی از تسهیلات بخش غیردولتی، با نرخ ۱۸ تا ۲۱درصد پرداخت و بخش اعظم تسهیلات باقی‌مانده با نرخی کمتر از ۱۲درصد اعطا شده است. نکته قابل‌توجه‌تر اینکه وثایق این تسهیلات عمدتا زمین و ساختمان یا چک و سفته است. این امر نمایانگر آن است که بانک‌خاورمیانه، با توجه به گزارش‌های تفسیری این شرکت، به اصول خود و قانون پایبند بوده و در اخذ ضمانت‌‌‌ها سختگیری‌‌‌های لازم را اعمال خواهد کرد.
سپردههای مشتریان
مانده حساب سپردههای مشتریان در بانک‌خاورمیانه در دوره ۶ماه منتهی به ۳۱شهریورماه ۱۴۰۱، حدود ۴۹هزار میلیارد تومان بوده که ۹هزار و ۷۰۰میلیارد تومان از آن را سپردههای حقوقی و ۲هزار و ۴۰۰میلیارد تومان از آن را سپردههای حقیقی تشکیل می‌دهد. سایر سپرده‌ها مربوط به سپردههای مدت‌دار مشتریان بوده که نقش تعیین‌کننده‌ای در هزینه‌های مربوط به سپرده مشتریان ایفا می‌کند.
بخش بزرگی از سپردههای مدت‌دار را سپردههای بدون سررسید و با سررسید ۱۴۰۱ یا ۱۴۰۲ تشکیل می‌دهند. همچنین اغلب این سپرده‌ها سود ۱۰درصد یا کمتر دریافت می‌کنند. بخش دیگر این سپرده‌ها، سود بیش از ۲۰درصد یا سودی معادل ۱۳ تا ۱۶درصد دریافت می‌کنند. تعادل میان نرخ سود تسهیلات و نرخ سود سپردههای متشریان می‌تواند نقش پررنگی در درآمد حاصل از تسهیلات و جذب سپرده‌ها داشته باشد.
درآمد تسهیلات
بیش از ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان از درآمد ۲هزار و ۶۰۰میلیارد تومانی بانک‌خاورمیانه از محل درآمد تسهیلات مربوط به درآمد مشاع و تنها ۱۶میلیارد تومان آن به صورت غیر‌مشاع است. همچنین درآمد ارزی حاصل از اعطای تسهیلات ۴۲۰میلیارد تومان بوده که بخش قابل‌توجهی به حساب می‌آید. از طرفی سود سپردهگذاری در بانک‌ها در ۶ماه اول سال، حدود ۳۰۶میلیارد تومان بوده که بخش بزرگی از سود حاصل از سپردهگذاری به صورت مشاع بوده و بخش ارزی آن یک‌میلیارد و ۴۰۰میلیون تومان است. همچنین بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که سهم بانک از درآمدهای مشاع، در دوسال اخیر روند افزایشی داشته و از ۶/ ۲۶درصد به ۷/ ۳۸درصد رسیده است.
تفاوت سود علی‌الحساب و قطعی
بانک خاورمیانه به صورت علی‌الحساب در نیمه اول سال ۱۴۰۱، حدود هزار و ۴۸۰میلیارد تومان به سپردههای سرمایه‌گذاری سود پرداخت کرده است. سود قطعی تعلق‌گرفته به این سپرده‌ها، حدود هزار و ۶۳۷میلیارد تومان بوده است. به نظر می‌رسد، تفاوت سود علی‌الحساب و قطعی، در ۶ماه اول سال‌جاری، ۱۵۷میلیارد تومان باشد. این موضوع نمایانگر آن است که بانک‌خاورمیانه از منابع مشاع بهره‌وری کافی ایجاد کرده است.
چشم‌انداز بانک خاورمیانه
پیش‌بینی می‌شود، مانده تسهیلات بانک‌خاورمیانه در ۶ماه دوم امسال نسبت به پایان سال ۱۴۰۰، افزایش ۴۹درصدی را تجربه کند. همچنین با توجه به وثایقی که در خصوص این تسهیلات گرفته می‌شود، به نظر می‌رسد، مجموع ذخایر اختصاصی تا پایان سال ۱۴۰۱، حدود ۹۱میلیارد تومان باشد و ذخایر عمومی تا پایان سال‌جاری، به ۸۱۵میلیارد تومان می‌رسد. نتیجه اینکه خالص تسهیلات تا پایان سال ۱۴۰۱، به ۵۳هزار و ۵۰۰میلیارد تومان خواهد رسید. نرخ سود تسهیلات اعطایی هم مطابق مصوبه شورای پول و اعتبار تعیین می‌شود. با این تفاسیر به نظر می‌رسد، درآمد حاصل از تسهیلات در سال ۱۴۰۱، حدود ۶هزار و ۲۰۰میلیارد تومان باشد که نسبت به سال مالی قبل افزایش ۱۷درصدی را تجربه خواهد کرد.
همچنین به احتمال زیاد، مانده سپردههای مشتریان نسبت به پایان سال ۱۴۰۰، افزایش ۵۲درصدی را تجربه خواهد کرد. با ثابت در نظر گرفتن نرخ سود این سپرده‌ها در نیمه دوم سال، هزینه سود سپرده‌ها حدود ۴هزار و ۱۲۲میلیارد تومان خواهد شد. سایر هزینه‌های اداری و عمومی نیز مطابق تورم افزایش خواهد یافت. به این ترتیب سود هر سهم در پایان سال ۱۴۰۱، حدود ۶۱تومان خواهد شد.
