زیر یک سقف؛ خانه تشکلها و تولد یک پارلمان صنفی در اصفهان
حالا اما با افتتاح خانه تشکلها، ورق برگشته است. این خانه، فراتر از یک ساختمان اداری، نمادی از بلوغ سازمانی بخش خصوصی اصفهان است. رویدادی که میتوان آن را تولد یک پارلمان صنفی تمامعیار دانست؛ پارلمانی که در آن، هر تشکل یک کرسی دارد و تصمیمها نه در انزوا، که با مشورت جمعی گرفته میشود. این تحول، پاسخ به یک ضرورت تاریخی بود: ضرورت عبور از تشکلسازی شکلی به تشکلسازی محتوایی.
نخستین و ملموسترین دستاورد این همجواری، کاهش هزینههای مبادله است. در اقتصاد، هزینه مبادله تنها به معنای هزینه حملونقل یا تعرفه نیست؛ گاهی بزرگترین هزینه، ندانستن این است که چه کسی میتواند مشکل شما را حل کند. وقتی رئیس انجمن سازههای فولادی در همان راهرویی قدم میزند که رئیس انجمن پلیمر یا صنایع شیمیایی، تبادل اطلاعات نه در جلسات رسمی و طولانی، که در همان برخوردهای کوتاه و روزمره اتفاق میافتد. این همان «شبکهسازی واقعی» است که در برابر «شبکهسازی نمایشی» قد علم میکند؛ شبکهای که بر پایه اعتماد متقابل و ساختار همکاری پایدار بنا شده، نه صرفاً رد و بدل کارت ویزیت در همایشها.
اما شاید مهمترین تحولی که خانه تشکلها میتواند رقم بزند، گذار از لابیگری به شراکت راهبردی با حاکمیت باشد. سالهاست که تشکلهای اقتصادی در ایران، در بهترین حالت، نقش لابیگر را ایفا کردهاند؛ به این معنا که پس از وضع قوانین و بخشنامهها، تلاش کردهاند تا آسیب آن را کم کنند یا استثنا بگیرند. این رویکرد اما هیچگاه به تغییر ساختاری منجر نشده است. خانه تشکلها این ظرفیت را دارد که تشکلها را از این چرخه منفعل خارج کند و به شریکی فعال در فرآیند تصمیمسازی تبدیل کند.
تصور کنید پیش از آنکه یک بخشنامه گمرکی یا مالیاتی از تهران صادر شود، کمیتهای تخصصی متشکل از نمایندگان تشکلهای ذیربط در همین خانه تشکیل شود، ابعاد موضوع را از زوایای مختلف بررسی کند و نظر کارشناسی خود را به اتاق بازرگانی و از آنجا به دولت منتقل کند. در این صورت، کیفیت تصمیمگیری به شکل محسوسی افزایش مییابد و مشروعیت مقررات نزد فعالان اقتصادی بالا میرود. این یعنی گذار از یک بخش خصوصی متفرق و مطالبهگر، به یک بخش خصوصی منسجم و پیشنهاددهنده.
خانه تشکلها همچنین میتواند به یک بانک اطلاعاتی عظیم و زنده از وضعیت کسبوکارهای استان تبدیل شود. هر تشکل، دادههای ارزشمندی از اعضای خود در اختیار دارد: از قیمت مواد اولیه و نوسانات بازار گرفته تا مشکلات گمرکی و موانع صادراتی. وقتی این دادهها در یک بستر مشترک به اشتراک گذاشته شود، تصویری دقیق و بهروز از نبض اقتصاد استان شکل میگیرد؛ تصویری که هم برای فعالان اقتصادی راهگشاست و هم برای سیاستگذاران. این شفافیت اطلاعاتی، به خودی خود، سپری در برابر رانت و فساد نیز هست.
نکته ظریف دیگر، پیوند طبیعی برخی تشکلها با یکدیگر است. گردشگری و صنایع دستی دو روی یک سکهاند؛ ورود گردشگر خارجی، بازار صنایع دستی را رونق میدهد و ثبت جهانی صنایع دستی، گردشگر جدید جذب میکند. واردکنندگان و صادرکنندگان نیز دو بال تجارت خارجی استان هستند که همافزاییشان میتواند به تنظیم بازار و جهش تولید بینجامد. خانه تشکلها این حلقههای مکمل را از انزوا درمیآورد و به هم متصل میکند.
نمیتوان از کنار این واقعیت گذشت که اصفهان، به واسطه تنوع و عمق فعالیتهای اقتصادی خود، بیش از بسیاری از استانهای دیگر به چنین خانهای نیاز داشت. از صنایع سنگین فولاد و پتروشیمی گرفته تا صنایع دستی ظریف و ریشهدار، از کشاورزی و صادرات محصولات گلخانهای تا شرکتهای دانشبنیان و گردشگری، همگی در این استان حضور دارند. خانه تشکلها میتواند به نقطه تلاقی این همه ظرفیت متنوع تبدیل شود و از این تلاقی، ایدههای نو و پروژههای مشترک متولد شود.
در نهایت، شاید مهمترین سرمایهای که در این خانه تولید میشود، «اعتماد» باشد؛ اعتماد میان تشکلها به یکدیگر، اعتماد تشکلهای غیرعضو به اتاق بازرگانی برای پیوستن به این شبکه، و اعتماد حاکمیت به بخش خصوصی برای سپردن امور به دست خودش. این اعتماد، زیربنای هرگونه توسعه پایدار است و خانه تشکلها، اگر مسیر خود را درست طی کند، میتواند به نماد این اعتمادسازی در اقتصاد اصفهان تبدیل شود.
* روزنامهنگار
