ناآرامیهای خاورمیانه شتاب سفرهای خارجی در ۲۰۲۶ را گرفت
سایه جنگ بر توریسم تابستانی
پیشبینی میشود که بسته به زمان و دامنه این تنشها، میزان رشد ورود گردشگران بینالمللی بین ۱ تا ۲درصد کمتر از برآوردهای اولیه این سازمان بینالمللی (که برای سال۲۰۲۶ بین ۳ تا ۴درصد تخمین زده شده بود) رقم بخورد. علاوه بر ایجاد آشفتگی در مسیرهای پروازی به مقصد خاورمیانه، از مبدأ آن و درون منطقه و آسیب به اعتماد مسافران، صعود بهای نفت و کمبود سوخت هواپیما در برخی از بازارها، افزایش قیمت بلیت و کاهش ظرفیت پروازها در دیگر نقاط جهان را نیز به دنبال داشته است. گران شدن هزینههای سفر در کنار بلاتکلیفی در خطوط ارتباطی هوایی، میتواند رغبت مسافران را به سمت مقاصد نزدیکتر هدایت کند و در نگاهی کلانتر، بر کل تقاضای جهانی سفر اثر منفی بگذارد.
«شیخه آل نوایس»، دبیرکل سازمان گردشگری ملل متحد، در اینباره گفت: تنشهای جاری در خاورمیانه، الگوهای سفر را حتی فراتر از مرزهای جغرافیایی این منطقه دستخوش آشفتگی کرده و به افزایش تورم، بهویژه در بخشهای حملونقل و اقامت دامن زده است. این وضعیت، بار سنگینی را بر دوش مسافران، بنگاههای اقتصادی و مقاصد گردشگری میگذارد. با این همه و در میان تمام این بلاتکلیفیها، صنعت گردشگری بینالمللی در سهماه نخست سال۲۰۲۶ ایستادگی خود را به تصویر کشید و میزبانی از ۳۰۷میلیون مسافر را ثبت کرد که حکایت از رشدی ۲درصدی نسبت به سال گذشته دارد. در روزگار تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی جهان، این پایداری نشان میدهد که گردشگری نقشی فراتر از یک بخش تجاری محض دارد و تکیهگاهی برای پویایی اقتصادها، خلق فرصتها و حمایت از جوامع به شمار میرود.
پیشتازی اروپا و آفریقا در گردشگری
براساس این گزارش، قاره اروپا، بهعنوان بزرگترین مقصد گردشگری جهان، در سهماه نخست سال۲۰۲۶ میزبان بیش از ۱۳۰میلیون گردشگر بینالمللی بود. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴درصد افزایش نشان میدهد و ادامه روند رشد مثبت سال۲۰۲۵ است که در آن نیز شمار گردشگران ۵درصد افزایش یافته بود. در این میان، برخی از مقاصد از تغییر مجرای حرکت گردشگران بهرهمند شدند؛ بخشهای جنوبی دریای مدیترانه در اروپا و همچنین شمال این قاره، هر یک با رشد ۴درصدی روبهرو شدند، در شرایطی که اروپای مرکزی و شرقی نیز با افزایش ۶درصدی، گامهای پایداری را در مسیر بازیابی و رونق خود برداشتند. شمار گردشگران ورودی به قاره آفریقا نیز افزایش ۴درصدی را تجربه کرد؛ در این بخش، شمال آفریقا عملکرد بسیار خوبی داشت و با تکیه بر جهشهای دو رقمی در ماه مارس که به افزایش ۱۸درصدی رسید، کارنامه موفقی رقم زد. مناطق آفریقای جنوب صحرا نیز رشد پایدار ۴درصدی را در این دوره به ثبت رساندند.
مناطق آسیا و اقیانوسیه در این بازه زمانی با رشد ۳درصدی مواجه شدند؛ اما این دستاورد به سبب عملکرد ناهمگون مقاصد گوناگون، کمتر از حد انتظار بود. اگرچه در ماه فوریه رشد نیرومند ۹درصدی در این پهنه آشکار شد، اما در ماه مارس کاهشی ۲درصدی رقم خورد؛ این امر تا حدودی ناشی از نابسامانی در کانونهای هوانوردی خاورمیانه بود که افت محسوس ۲۷درصدی را در جنوب آسیا پدید آورد. با این وجود، قلمرو اقیانوسیه با ۹درصد و شمالشرق آسیا با ۵درصد رشد، عملکرد موفقی را به نمایش گذاشتند. در مجموع، آمار ورود گردشگران به قاره آسیا همچنان ۱۱درصد پایینتر از دوران پیش از همهگیری جهانی است و بر روی ۸۹درصد از سطح سال ۲۰۱۹ میلادی ایستاده است.
قاره آمریکا شاهد افزایش ۲درصدی در جذب گردشگران بینالمللی بود؛ در این پهنه، آمریکای مرکزی با جهش چشمگیر ۱۸ درصدی، نیرومندترین میزان رشد را به خود اختصاص داد؛ درحالیکه آمریکای جنوبی با افت خفیف یکدرصدی مواجه شد. در منطقه خاورمیانه، آمار ورود مسافران با ۱۴درصد کاهش همراه بود. چندین کشور در کرانههای خلیجفارس با افت شدیدی در پذیرش مسافر مواجه شدند؛ هرچند کشور مصر با ثبت رشد چشمگیر ۱۶ درصدی، خلاف این روند حرکت کرد. این افت موقت در شرایطی رخ میدهد که خاورمیانه پس از فروکش کردن همهگیری جهانی، پرشتابترین روند رشد را داشت، تا جایی که در سال۲۰۲۵ میلادی، شمار گردشگران ورودی به آن ۴۰درصد بالاتر از معیارهای سال۲۰۱۹ میلادی برآورد شده بود. در میان مقاصدی که شتابانترین روند رشد را تجربه کردند.
بحران خاورمیانه و صعود هزینههای سفر
بر اساس نظرسنجی جدیدی که میان مجمع کارشناسان برجسته گردشگری انجام شده است، شعلهور شدن تنشها در خاورمیانه، هزینههای سرسامآور ترابری و اسکان در کنار دیگر فشارهای اقتصادی، سه مانع اصلی در مسیر رونق گردشگری بینالمللی در سال۲۰۲۶ میلادی به شمار میروند. نزدیک به دوسوم از این کارشناسان (معادل ۶۴درصد) تاکید کردند که این درگیریها تاثیر منفی چشمگیری بر تقاضای سفر گذاشته است؛ بهگونهایکه ۴۳درصد از آنان این آسیب را متوسط و ۲۱درصد دیگر آن را بسیار شدید و عمیق توصیف کردهاند. در این میان، ۳۶درصد باقیمانده، پیامد این بحران را ناچیز یا بیتاثیر ارزیابی کردهاند. همچنین حدود ۶۱درصد از پاسخدهندگان اظهار کردند که این تنشها سبب کاهش شمار گردشگران ورودی به مقاصد تحت مدیریت آنها شده است. در نقطه مقابل، ۱۷درصد از کارشناسان بهدلیل تغییر مسیرهای سفر و جستوجوی مقاصد امنتر از سوی مسافران، با افزایش ورود گردشگران روبهرو شدهاند و حدود ۱۴درصد نیز رشدی را در حوزه گردشگری داخلی مقاصد خود به ثبت رساندهاند.
شاخص ارزیابی میزان اطمینان در سازمان گردشگری ملل متحد برای دوره زمانی مه تا اوت سال ۲۰۲۶میلادی، که با فصل تابستان و اوج سفرهای نیمکرهشمالی همزمان است، چشماندازی نسبتا امیدوارکننده اما همراه با دوراندیشی و احتیاط را ترسیم میکند. تحلیلگران این حوزه به مواردی چون بلاتکلیفی درباره گستره و زمان تداوم درگیریها، آشفتگی در برنامه پروازها، افت ظرفیت خطوط هوایی، صعود بهای نفت و احتمال نایاب شدن سوخت هواپیما اشاره کردهاند. برآیند این چالشها به بالا رفتن هزینههای سفر و کاهش تمایل و اطمینان خاطر مسافران انجامیده است. از سوی دیگر، ایجاد اختلال در مسیرهای کشتیرانی و گذرگاههای آبی بهویژه در تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت و به تبع آن سوخت هواپیما را در پی داشته است؛ وضعیتی که تورم فزایندهای را بر زنجیره خدمات گردشگری تحمیل میکند. این تنگناهای اقتصادی سبب شده است تا ترجیحات و الگوهای رفتاری مسافران تغییر یابد و تمایل به انتخاب مقاصد نزدیکتر افزایش یابد. با این حال در قاره آمریکا، کشورهای کانادا، ایالات متحده و مکزیک این فرصت را دارند تا در ماههای ژوئن و ژوئیه، از مزایای میزبانی مشترک رویداد بزرگ جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ بهرهمند شوند و رونقی تازه به بازار خود ببخشند.
شاخصهای بنیادین صنعت سفر و هوانوردی
بر اساس آمارهای رسمی انتشاریافته از سوی انجمن بینالمللی حملونقل هوایی، میزان جابهجایی مسافران در خطوط هوایی بینالمللی بر اساس شاخص «مسافر-کیلومتر درآمدی» در سهماه نخست سال۲۰۲۶ میلادی رشد ۴درصدی را تجربه کرده است؛ هرچند این آمار در منطقه خاورمیانه با افتی ۱۶ درصدی روبهرو شد. همچنین در ماه مارس، کل حجم جابهجایی مسافران شاهد کاهشی یکدرصدی بوده است. ظرفیت کل پروازهای بینالمللی در این دوره ۲درصد بهبود یافت؛ اما در ماه مارس با افتی ۶درصدی مواجه شد. در بخش هتلداری نیز میانگین نرخ اشغال اتاقها در سراسر جهان طی ماه مارس سال۲۰۲۶ میلادی به ۶۴درصد رسید که با آمار دوره مشابه در سال گذشته برابری میکند. در این میان، قارههای اروپا، آمریکا و حوزه آسیا و اقیانوسیه با ثبت ۶۵درصد اشغال ظرفیت، بالاترین میزان را به خود اختصاص دادند؛ این آمار برای قاره آفریقا ۵۶درصد و برای منطقه خاورمیانه ۴۸درصد گزارش شده است. میزان تکمیل ظرفیت هتلها در خاورمیانه، روند نزولی شدیدی را طی کرده و از تراز چشمگیر ۷۵درصد در ماه ژانویه، به سطح ۴۸درصد در ماه مارس سقوط کرده است.
